Met steeds nieuwe prominenten die zich in oprechte verbazing afvragen waarom de grootste winnaar van de verkiezingen zonder ook maar één gesprek is afgeserveerd, alsmede de  aanhoudende en snoeiharde  kritiek van VVD-stemmers op de onderhandelingen over Paarsplus, wordt duidelijk dat de liberalen onder leiding van Mark Rutte een doodlopende fuik zijn ingezwommen.

Ondertussen zijn velen ervan overtuigd dat dit het vertrouwen van de kiezer verre van goed doet en dat de diepe bestuurscrisis waarin we zijn beland - inmiddels door rechts en links openlijk erkend, getuige ook de recente uitspraken hierover van Ed van Thijn en Wim Kok – om een andere oplossing vraagt.
Natuurlijk zit er wat in, zoals Tjeenk Willink betoogde, om het dualisme nieuw leven in te blazen en de band met de kiezer te verstevigen, maar om ondertussen een onherkenbaar kabinet te installeren dat een vrijwel onmogelijk compromis moet sluiten over ongetwijfeld de belangrijkste kwesties, blijft grote ergernis wekken. Je kunt er de klok op gelijk zetten dat welk compromis ook onder een vernietigend spervuur van de flanken komt te liggen en dat in de kortst mogelijk tijd sprake zal zijn van een enorme daling van de coalitiepartijen in de peilingen.

Alles wijst erop dat we in Nederland langzaam afstevenen op een tweepartijen of op zijn minst een tweekampen samenleving, wat je daar verder ook van mag vinden. Hans Hoogervorst bepleitte dit al eens en Wim Kok schreef er inmiddels over dat het beter zou zijn als wij de premier voortaan rechtsreeks kiezen, die vervolgens zijn eigen kabinet samenstelt. Een kabinet dat meer gelijkgestemdheid, samenhang  en harmonie oplevert dan de onverkoopbare gedrochten die wij de laatste jaren kregen voorgeschoteld. Ik meen dat hij in de goede richting denkt.

De bestuurscrisis en het wantrouwen bij de burger is inmiddels ook in een ander stadium terecht gekomen. Het gaat niet eens meer om de angst voor een onherkenbaar compromis of een te grote  verwatering van de partijstandpunten in een vaag en cryptisch akkoord, maar om het verraad dat wordt gevoeld als jouw partij met het grootste gemak in een coalitie stapt die zo wordt verafschuwd en waartegen in de verkiezingscampagne nog zo werd gewaarschuwd. Dan gaat het om niets minder dan het geschokte gevoel dat je na het uitbrengen van je stem zonder gene en opportunistisch wordt genegeerd, misbruikt en afgeserveerd.
De consequenties laten zich raden. Welk akkoord er ook wordt bereikt en hoe dicht dit ook tegen de oorspronkelijke partijstandpunten aanligt, het zal niet worden “gevreten” omdat het vertrouwen op stuitende wijze is beschaamd. Een zeer menselijke en begrijpelijke reactie, waarmee de technocratische partijonderhandelaars veel te weinig rekening houden.

Daarom kom ik met de stelling dat het inmiddels niet meer uitmaakt welk akkoord er uit de bus komt en hoe de VVD erin is geslaagd dit succesvol uit te onderhandelen. Het zal door veel VVD stemmers worden afgeschoten - of op zijn minst met groot cynisme worden ontvangen - uit wraak voor  de schoffering die is uitgedeeld. Tegelijkertijd zullen PVV, die de sympathie heeft gewonnen omdat zij zo onheus op een zijspoor is gezet, maar ook het CDA op vernietigende wijze bijdragen aan het onderbuikgevoel van de teleurgestelde en genegeerde VVD kiezer.

Onderhandelaar Rutte zou dit moeten beseffen – hetgeen om inzicht en mensenkennis vraagt – en moeten stoppen met deze heilloze weg. In plaats daarvan moet alles worden geprobeerd om een kabinet te formeren dat recht doet aan de stem van zijn kiezer. Of hij moet aansturen op een plaats in de oppositiebankjes. We zullen zien of de VVD zijn kiezer begrijpt en respecteert.