Ineens heet een rechts kabinet heel gewoon en onvermijdelijk

Het kan snel gaan. Nog geen drie weken geleden werd er druk onderhandeld over Paars-plus en maakte de PvdA zich op om te gaan regeren. Nu moeten we ineens geloven dat een rechts kabinet onvermijdelijk was omdat Mark Rutte daar de hele tijd al op uit was. (Zie de Volkskrant over de PvdA-top die de verwijten van partijprominenten naar zich neer legt.) Alleen een middenkabinet met VVD en CDA had de nu ontstane situatie kunnen voorkomen en dat wilde de PvdA-top echt niet. Dat zou vanwege de kwetsbaarheid voor populistische inbraak op de flanken politieke zelfmoord zijn geweest. Hoe nu? Zelfs als zo'n middenkabinet, dat inderdaad ook onder de kiezers niet gewild is, electoraal ongunstig zou uitpakken, dan nog laat dit zien dat de PvdA de dreiging van Wilders niet serieus heeft genomen en in elk geval volkomen heeft onderschat. Als Wilders werkelijk zo'n gevaar voor de rechtsorde is, zou je denken (althans: dat dacht ik), dat de PvdA alles zou doen om te voorkomen dat hij een voet tussen de deur zou krijgen, dus desnoods ook een middenkabinet.  Door die optie open te laten, zou het in elk geval voor het CDA en misschien ook voor Rutte veel moeilijker zijn geworden om met Wilders in zee te gaan. Maar de PvdA, en ook D66 en GroenLinks, gedroegen zich alsof er al een (onuitgesproken) cordon sanitaire tegen Wilders bestond en meenden zelfs eisen aan VVD en CDA te kunnen stellen. Nog dommer: Cohen liet steeds openlijk weten geen middenkabinet met alleen VVD en CDA te willen. Dat is de echte fout die hem te verwijten valt en waarvoor de PvdA-top nog steeds de ogen sluit. En kom niet aan met het verhaal dat de PvdA graag open kaart speelt, want dit voorjaar bleek het tegendeel. Erger: uit de calculaties zoals die nu ter verdediging van het eigen PvdA-handelen naar buiten worden gebracht, blijkt dat de PvdA wederom met politieke spelletjes en de volgende verkiezingen bezig is. Er wordt gedacht dat zo'n door Wilders gedoogd minderheidskabinet heel instabiel zal zijn en wel snel zal vallen. Daarna is links weer aan zet. Dat het zichzelf buitenspel zetten, terwijl Job Cohen met veel publicitair tromgeroffel was binnengehaald als de meesterzet om Wilders de voet dwars te zetten, ook een vorm van zelfmoord is, is in de nieuwe calculaties ineens geen overweging meer. Tegen zoveel onverbeterlijke stupiditeit valt niet op te boksen. Betekent dit dan ook dat links zich helemaal zelf op het verkeerde been heeft laten zetten en geen kunstje is geflikt, het verhaal dat we nu van rechts (en ook van Lubbers) horen?  Grotendeels wel, maar ook VVD en CDA hebben het nodige aan verwarring gezaaid en stofwolken opgeworpen. Laat ik verder voor mezelf spreken. Ook ik was verrast door het gemak waarmee het CDA alle bezwaren tegen Wilders opzij zette, terwijl Rutte zelfs na het mislukken van Paars-plus nog zei dat toen de optie van een middenkabinet zijn voorkeur had. Dat kan nu worden gezien als noodzakelijke schijnbeweging, het normale gedoe bij kabinetsonderhandelingen. Maar van een Rutte die eerst meer dan twee weken serieus (dixit Jacques Wallage) over Paars-plus onderhandelt, vervolgens een middenkabinet als voorkeur aanstipt, en een week later doodleuk met Wilders in zee gaat, moet ik toch even slikken. Ik kan me ook heel goed voorstellen dat links zich erdoor geflikt voelt, net als door de snelle move van Maxime Verhagen (die daar toch al niet vertrouwd wordt). Ik wens me ook niet door links en rechts te laten wijsmaken dat dit allemaal vooraf al vastlag en dat de betrokkenen geen andere keus hadden. Kom zeg, tal van combinaties, inclusief de meest onwaarschijnlijke, zijn over tafel gegaan en tegen elkaar weggestreept, reden waarom ikzelf steeds op 'nul' uitkwam, op een middenkabinet van VVD, PvdA en CDA. Als er straks toch een rechts minderheidskabinet met gedoogsteun van Wilders komt (er schijnt nog drie weken over onderhandeld te moeten worden, in het huidige politieke klimaat een lange tijd), dan is dat een mogelijkheid 'die steeds boven de markt hing', maar die beslist niet gewoon is. En over hoe het ontstaan is, en hoe het voor links - dat nieuwe trauma's aan het oplopen is - zover heeft kunnen komen, zal nog lang worden nagepraat.