Het gemeentebestuur van Utrecht wil vanaf 2015 oudere benzineauto's uit de binnenstad gaan weren en dieselauto's die ouder dan acht jaar zijn. Dit zou moeten van 'Europa', dat de regels voor fijnstof heeft aangescherpt en de luchtkwaliteit in grote steden wil verbeteren. Provinciestad Utrecht voldoet niet aan die normen en de wethouder van GroenLinks meent ook verantwoordelijk te zijn voor de volksgezondheid. Die zou in gevaar zijn en dat rechtvaardigt vergaande maatregelen. Wie met zijn oude auto alsnog de milieuzone binnenglipt, wordt automatisch gefotografeerd en krijgt een boete van € 220,- toegestuurd. Een goed plan? De vraag is van de Volkskrant, niet van mij. Maar machteloze woede voel ik al wel.

Ik heb van 1977 tot 2002 in Utrecht gewoond, altijd in of rond de binnenstad. Het idee dat ik al die tijd mijn gezondheid in gevaar heb gebracht terwijl de gemeente niks deed, doet mij overwegen of ik niet een claim tegen de stad Utrecht moet indienen. Als ik dat geweten had, was ik daar nooit gaan studeren, wonen, werken en niksdoen. Tegelijk ben ik zelf de hoofdschuldige, en ik kan ook niet zeggen dat de gemeente niks heeft gedaan. Al die tijd heb ik een auto gehad, te beginnen in 1977 toen ik als student mijn eerste auto kocht (een negen jaar oude Kever voor 600 gulden), en daar ook in de stad mee reed. Ik woonde toen in de Willemstraat, een zijstraatje van het Vredenburg, en hoewel het daar lastig parkeren was lukte dit altijd. Ook toen ik later, van 1983 tot 1994, in de Hamburgerstraat woonde, had ik diverse auto's, en ook die parkeerde ik ergens op de Nieuwegracht, de Oudegracht of de Lange Nieuwstraat. Lastig, maar ik vond altijd wel een plekje. Tot begin jaren negentig zelfs gratis, daarna kreeg ik een parkeervergunning.

We kunnen het ons bijna niet meer voorstellen, maar in Utrecht had je toen nog auto's, die ook op de Neude (zie fotootje uit 1963 waarop de kenners een Renault Floride en een Panhard kunnen ontwaren) konden worden gestald. Tot in de jaren tachtig was er op het winderige Domplein, waar alle fijnstof wegwaait, zelfs nog een Skodagarage. Ik herinner me dat ik met mijn Kever vanuit de Willemstraat 's nachts nog wel eens een biertje ging drinken in het Pandje, in de Nobelstraat, een paar straten verderop. Je auto zette je daar gewoon op de stoep, tussen de andere cafégangers. En ook naar de Uithof, voor een 'werkgroep' op de universiteit (tijdens mijn studie geschiedenis hoogstens één keer in de week), ging ik met de auto. Maar dat was dan ook helemaal aan de rand van de stad. De overige colleges vonden in de binnenstad plaats, aan de Kromme Nieuwegracht of het Lucas Bolwerk. Vergaderingen van de USF, de studentenbeweging, en de Utrechtse Historische Studenten Kring, een communistische mantelorganisatie, vonden plaats in een monumentaal uitgewoond pand op het Lepelenburg, waar later luxe-appartementen in zijn gekomen. Daar was ook de mensa.

Ik schrijf dit niet om mijn toenmalige lamlendigheid te laten zien als langharig werkschuw tuig, want vrienden reden graag mee of kwamen met hun eigen auto. Niet dat we in rijkdom leefden. We woonden in krotten, zowel in de Willemstraat als de Hamburgerstraat liepen de muizen op tafel en de luchtkwaliteit moet daar vanwege de halfzware shag beneden alle gezondheidsnormen hebben gelegen. Dat kon toen allemaal nog in Utrecht. Overal waren viezige kraakpanden en goedkope eetgelegenheden, het was een (progressieve) studentenstad met een alternatieve subcultuur voor de kleine beurs. De onderkant van de markt, ik was er een fan van. Die wereld bestaat niet meer, alles moet nu kraakhelder schoon zijn.

Toen ik begin jaren negentig als starter op de woningmarkt een nieuw appartement kocht op het vroegere AZU-terrein, had de gemeente alles gereguleerd. In de nieuwe wijk was het aantal parkeerplaatsen exact berekend en bewust minder gemaakt dan het aantal appartementen. Tweeverdieners, toch ook een progressieve categorie, moesten maar zien waar ze hun auto zouden laten. Wel kwamen er enorme busbanen door de stad, met verlengde bussen van achttien meter lang naar de Uithof. Daarin zaten studenten met een gratis OV-kaart, maar vaker waren ze helemaal leeg. De bezoekers voor het nieuwe Utrechts Medisch Centrum bleven met de auto komen, of namen een vergoede taxi. Utrecht werd helemaal openbaar vervoer, hoewel alles in de binnenstad op loopafstand is en de Uithof hooguit twintig minuten fietsen. Maar het past in het voortvarend bestuur van Utrecht. Het muziekcentrum, een schepping van Herman Hertzberger dat ik in 1979 nog in gebruik heb zien nemen, onder andere met een wervelend optreden van de Zangeres Zonder Naam (het publiek, in een tijd zonder camp, brak de zaal af), is alweer gesloopt. En de vierbaansweg onder Hoog Catharijne moet weer stadsgracht worden, voor de intieme sfeer en de broodnodige gezelligheid.

Inmiddels woon ik alweer tien jaar in Amsterdam. Utrecht gaat tegenwoordig schuil achter een labyrint van nieuwe toegangswegen vanaf de 'Ring', en de binnenstad is ontoegankelijk gemaakt door een verdelingsplan dat voor de oude stad van Jeruzalem ontworpen lijkt. Toen ik laatst bij een vriend op de Nieuwegracht ging eten, was hij zo vriendelijk het parkeergeld voor mij te betalen. Na een handboek met codes te hebben bestudeerd, kreeg ik een bezoekerskorting voor de helft van de prijs, anders had ik een entrée van € 25,- moeten neertellen. De opgeknapte middeleeuwse binnenstad (waarom wordt het in 1674 bij een storm ingestorte middenschip van de Dom trouwens niet herbouwd?) is met steun van de CO2-liberalen van D66 en VVD helemaal verbakfietst en verGroenLinkst, een natuurlijk selectieproces dat in Berlijnse alternatieve wijken als Kreuzberg door Autonomen als 'gentrificatie' of 'veryupping' wordt gehekeld en tot het in brand steken van nieuwe SUV's en terreinwagens heeft geleid. In de Franse banlieus, waar de mensen armer zijn, steken ze twaalfjarige Clio's en Saxo's en nog oudere diesels in brand. Maar dat is Parijs, waar ze een revolutionaire traditie hebben hoog te houden. In Utrecht gaat de gemeente zulke spontane volksinitiatieven zelf stimuleren.

Ik heb zomaar het idee dat de Domstad in Europa enorm vooroploopt. De binnenstad is totaal aan de ketting gelegd, een reservaat voor Ons Soort Mensen. De wethouder van de nieuwe plannen om oude auto's te weren rijdt zelf in een Prius, al neemt hij meestal de fiets. De Utrechtse bevolking voor wie links zich ooit sterk maakte, woont in wijken als Overvecht, Zuilen, Hoograven, Kanaleneiland en Ondiep. Daar heb je verkeersdrempels en bussluizen, waarvoor je goed moet opletten, anders rijd je de onderkant van je auto af en dan ben je er met € 220,- niet. Progressief Utrecht heeft niks met onderkanten, niet van je auto, niet van de markt, en niet van de samenleving. Mijn eigen auto, bouwjaar 2001, heb ik zes jaar geleden voor € 14.000,- gekocht. Best veel geld, vond ik toen, en ik wil hem niet kwijt. Maar dan mag ik in 2015 van het gemeentebestuur van Utrecht, waar ik vijfentwintig jaar lang het beste deel van mijn leven heb geriskeerd, de stad niet meer in. Dus bij deze wil ik me bij de gemeente Utrecht als oud-bewoner graag voor een nieuwe aanmelden, of voor een overgangsregeling, want ik begrijp ook wel dat de overheid moet roeien met de riemen die zij heeft.

Een goed plan? Tja, Utrecht werkt aan zijn bereikbaarheid en is straks meer dan welke middeleeuwse binnenstad dan ook op de toekomst voorbereid. Zelf ben ik van een andere tijd. Wel gek dat in die meer dan twintig jaar dat de stad nu al in naam van het milieu en de volksgezondheid tegen vieze auto's strijdt, de Europese milieuregels nog steeds te scherp zijn. Maar daar is die fijnstof ook wel heel erg fijn voor.