De Partij van de Arbeid is onder Diederik Samsom flink naar links opgeschoven. Een Paars kabinet zal daarom lastig te fomeren zijn.

De lijsttrekker van de PvdA is er zo vlak voor de verkiezingen in geslaagd het halve land een loer te draaien. Uit een peiling van Maurice de Hond bleek deze week dat 47 procent van de kiezers in hem een premier ziet. Dan hebben we het over een voormalige Greenpeace-activist die meerdere keren is opgepakt, keihard liegt over zijn eigen verkiezingsprogramma terwijl hij anderen van leugens beticht en nog maar een aantal maanden geleden totaal onbekend was. Het kan verkeren. Met een beetje hulp van de staatsomroep en andere bevriende media (De wereld draait door is net op tijd terug op tv) is Samsom tot "staatsman" gebombardeerd. Je zou erom schateren als het niet zo treurig was.

Staatsman of niet, belangrijker is wat voor beleid we met de PvdA van Samsom krijgen. Daar kan inmiddels geen twijfel meer over bestaan. Samsom heeft gekozen voor een ouderwetse socialistische koers. Als hij een probleem ziet, denkt hij onmiddellijk aan de staat. Elk probleem dat de overheid creëert door de markt te verstoren, wil Samsom oplossen met meer overheidsbemoeienis. De PvdA zorgt er volgens de doorrekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) voor dat er in Nederland 76.000 banen verdwijnen. De partij wil een energieheffing invoeren, een hogere inkomstenbelasting (de hoogste van Europa), de hypotheekrente afbouwen en laat de inflatie oplopen.

Vooral in de zorg zullen de gevolgen van Samsoms PvdA-beleid desastreus zijn. Tijdens zijn interview met Buitenhof vorig week zondag werd duidelijk dat Samsom maar weinig begrijpt van de door hem verfoeide marktwerking. Hij gelooft dat verzekeringsmaatschappijen hun werk beter gaan doen wanneer ze niet "achter de broek gezeten worden door concurrentie" en verzon eerder zelfs een heel verhaal over samenwerkende ziekenhuizen die in werkelijkheid juist door te concurreren een kwaliteitsslag hebben weten te maken.

Het hele systeem moet van Samsom op de schop: weg met de vrije keuze, terug naar de budgetering per regio. Door zo van leer te trekken tegen het feit dat er in de zorg winst wordt gemaakt, brengt de PvdA de wachtlijsten terug. Immers, als het geld in de regio op is, moeten patiënten maar wachten tot volgend jaar op hun operatie. Dat hebben we in de jaren negentig gezien.

De partij snijdt ook nog eens een miljard in de zorguitgaven. Dit leidt volgens het CPB onvermijdelijk tot een "inperking van de zorg." Burgers worden weer afhankelijk gemaakt van de overheid. Het mensonterende collectivistische systeem komt terug en waarom? Omdat specialisten volgens Diederik Samsom teveel verdienen. Die worden nu per verichting betaald en dat zou leiden tot verspilling. Wellicht. Maar is dat de reden om de marktwerking (die overigens zozeer is beperkt dat er nauwelijks van marktwerking is te spreken) in zijn geheel terug te draaien? Een stel artsen verdient volgens Samsom teveel, dus moet iedereen zorg in een Sovjet-systeem waarbinnen de staat bepaalt waar en wanneer en voor hoeveel geld patiënten mogen worden behandeld.

Er is geen rationeel, pragmatisch argument in te brengen voor het terugbrengen van een systeem dat zo overduidelijk en grandioos heeft gefaald. Het betreft puur een ideologische keuze van de PvdA. Ze beschouwt de zorg als een kerntaak van de overheid (in plaats van iets basaals als, zeg, de veiligheid van ons land waar nog eens een miljard op wordt gekort) en erkent niet de tekortkomingen noch de gevaren van gebureaucratiseerde zorgverlening.

Hoe anders was het vijftien jaar geleden toen onder aanvoering van de PvdA en de VVD werd geliberaliseerd en geprivatiseerd.

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de koerswijziging van de PvdA niet uitsluitend aan Diederik Samsom is te wijten. Eerder dit jaar verklaarde zijn voorganger Job Cohen nog in een interview met Trouw, "Die sociaaldemocratische veren zijn weer hard nodig. De crisis van nu is een crisis van het neoliberalisme." Partijvoorzitter Hans Spekman was het met hem eens. Nederland moest volgens hem "linksom" uit de crisis. Vorige week betichtte Spekman de VVD er nog van "rechtser" te zijn geworden. "Ze kiezen altijd voor de bovenste tien procent en de rest laten ze onverschillig liggen."

Samsom durft niet te kiezen voor een coalitie over links dan wel rechts. Gelet op de peilingen ligt een middenkabinet met CDA, D66, PvdA en VVD voor de hand. Samsom loopt er niet warm voor. "Ik zie ook een andere VVD," zei hij begin deze maand tegen de NOS. "Met deze VVD en de manier waarop de partij zich nu gedraagt gaat het niet gebeuren," zei hij in april over samenwerking met de liberalen. 

Maar het is niet de VVD die enorm is veranderd. Op immigratie- en veiligheidsgebied is ze wat scherper geworden, maar is de partij van Mark Rutte wezenlijk anders dan die van Frits Bolkestein? Nauwelijks. Maar de partij van Diederik Samsom is zonder meer een andere dan die van Wim Kok. Het mantra lijkt tegenwoordig, "Als het beweegt, belast het. Als het blijft bewegen, reguleer het. En als het ophoudt met bewegen, subsidieer het." Volgens Samsom hoort dat gewoon bij sociaaldemocratie. "Dat wij nog vertrouwen hebben in de overheid." Dus moet U dat ook hebben.

Foto: PvdA