Klik hier als u meer wilt lezen over ons privacybeleid en gebruik van cookies.

(Niet meer tonen)

Friedrich Hayek over sociale rechtvaardigheid

Geplaatst door Timon Dias op 29 oktober, 2012 - 15:00

Friedrich Hayek, winnaar van de Nobelprijs economische wetenschappen, hanteerde een aantal geniale argumenten tegen de herverdeling van welvaart.

Onder invloed van het socialisme is de roep om ‘sociale rechtvaardigheid’, de gelijkere verdeling van materiële welvaart, een krachtig fenomeen geworden. 

Hayek stelt dat vrijheid bestaat bij de gratie van the rule of law. Een wetsysteem dat vrijheid effectief wil waarborgen heeft o.a. als voorwaarde dat ieder individu gelijk is voor de wet. De wet behandelt iedereen gelijk.

Mensen zijn echter per definitie ongelijk. Een systeem dat ongelijke mensen gelijk behandelt, creëert dus onvermijdelijk ongelijke uitkomsten. Hayek merkt hierbij op dat gelijkheid voor de wet en sociale rechtvaardigheid niet alleen van elkaar verschillen, maar dat zij elkaar uitsluiten.

Gelijke verdeling van welvaart is namelijk alleen te bereiken als mensen fundamenteel ongelijk zijn voor de wet. De herverdeling van welvaart gebeurt immers door welvarende individuen percentueel hoger te belasten dan minder welvarende individuen. En dat is ongelijkheid voor de wet.

Maar hoe zit het dan? Zijn voorstanders van een vrije markt systeem dan voorstanders van sociale onrechtvaardigheid?

Hayek heeft hier het volgende antwoord op. Hij stelt dat het simpelweg fout is de term ‘rechtvaardig’ toe te passen op onpersoonlijk fenomeen als een marktproces. Rechtvaardigheid is iets dat men alleen toe kan schrijven aan menselijk handelen. De acties van een organisatie of individu mogen als rechtvaardig of onrechtvaardig worden beschouwd.

Het marktproces dat een bepaalde verdeling van inkomsten realiseert, is echter niet het resultaat van iemands ontwerp. Het is een onpersoonlijk en onpartijdig systeem. Daarom is het volstrekt ongepast om te spreken van een onrechtvaardige verdeling van inkomsten.

De situatie van een minder bedeelde partij is dan eerder te omschrijven als ongelukkig, maar niet als onrechtvaardig. Men spreek immers ook niet van onrechtvaardigheid als een geliefde komt te overlijden of als men een ziekte krijgt, want dit is niet het resultaat van iemands ontwerp.

Ten derde stelt Hayek dat zelfs als men welvaart zou willen herverdelen, het niet duidelijk is op welke gronden dit zou moeten gebeuren. Een populaire suggestie is dat dit zou moeten gebeuren op basis van merit, ook wel verdiensten. Deze notie stuit volgens Hayek echter ook op een probleem.

Verdiensten zijn namelijk niet een kwestie van objectieve uitkomst, maar van een subjectieve inzet. Een poging om een waardevol resultaat te bereiken kan ondanks het verdienstelijke karakter van de poging, eindigen in een mislukking. Tevens kan een willekeurig succes het resultaat zijn van toeval en dus los staan van verdiensten.

Een systeem dat iemand zou belonen op basis van hun inzet, ongeacht de uitkomst, zou ook perverse toestanden tot gevolg hebben. De minst begaafden zouden de meeste inzet moeten tonen om een resultaat te behalen, en daarom de meeste beloning krijgen. Begaafden die iets minder inzet nodig hebben om eenzelfde resultaat te bereiken, zouden minder beloond worden.

De subjectiviteit van inzet en verdiensten maakt een dergelijk systeem dus onmogelijk.

Hayek was overigens niet tegen een sociaal vangnet. Hij stelt over landen met een welvaartsniveau als dat van de VS en Engeland dat: ‘there can be no doubt that some minimum of food, shelter, and clothing, sufficient to preserve health and the capacity to work can be assured to everybody’ en ook dat de staat ‘should assist the individuals in providing for those common hazards of life against which, because of their uncertainty, few individuals can make adequate provision’.

Maar het beste argument voor een vrije marktsysteem tegenover een socialistisch herverdelend systeem, is het volgende: De eerstgenoemde vorm van samenleving heeft geleid tot een spectaculaire algemene verbetering van de kwaliteit van leven. De vrije markten hebben inderdaad geleid tot een ongelijkheid in inkomen, maar het heeft tegelijkertijd geleid tot een drastische toename van de totale welvaart. Oftewel, door de vrije markt is de grote van de totale taart die verdeeld kan worden toegenomen, en hiervan plukt de gehele mensheid de vruchten.

Dit punt wordt op prachtige wijze gemaakt door Peter Saunders, in zijn stuk ‘Why capitalism is good for the soul’;

‘The way capitalism has enhanced people’s capacity to lead a good life can be seen in the spectacular reduction in levels of global poverty, brought about by the spread of capitalism on a world scale. In 1829, 85% of the world’s population lived on today’s equivalent of less than a dollar a day. By 1950 this proportion had fallen to 50%. Today it is down to 20%... In 1900, the average life expectancy in the ‘less developed countries’ was just thirty years. By 1960, this had risen to forty-six years. By 1998, it was sixty-five years. To put this extraordinary achievement into perspective, the average life expectancy in the poorest counties at the end of the twentieth century was fifteen years longer than the average life expectancy in the richest country in the world – Britain – at the start of the century.

(De inhoud van deze column leunt hevig op het werk van professor Bruce Caldwell over Friedrich Hayek, voornamelijk; Ten (mostly) Hayekian insights for the trying times en Hayek’s challenge, chapter 13.)

Reacties

just my 2 cents op 29 oktober, 2012 - 15:23

Hulde dat DDS als enige

Hulde dat DDS als enige medium de ideeen van vrijemarkt economen als Hayek en Von Mises naar voren brengt. We staan nu op een kruispunt in de geschiedenis, gaan we na de onvermijdelijke implosie van het systeem richting socialisme of kiezen we voor vrijheid en economische voorspoed.

Het moge voor iedereen duidelijk zijn dat het sociaaldemocratische model van geld uit niets creatie uiteindelijk zal leiden tot een totalitaire EU en armoede voor iedereen.

Nogmaals, hulde aan DDS..

witwas op 29 oktober, 2012 - 15:31

@just my 2 cents

Misschien heb ik iets gemist maar ik wacht nog steeds op de implosie, en gezien de halstarrige weigering van de elite haar ongelijk te bekennen vrees ik dat het nog wel even zal duren. Waarschijnlijk is dan zo'n groot deel van de bevolking in armoede gestort en afhankelijk gemaakt van de staat dat voor vrijheid nooit meer een meerderheid is te vinden. Het wordt dus socialisme in een vorm waar de DDR in haar beste jaren nog een puntje aan had kunnen zuigen.

Onbezoldigd ruifvuller op 29 oktober, 2012 - 15:45

Oostenrijkse school?

Wat is dat nou? Wordt hier opeens de Oostenrijkse school gepropageerd? Goeie zaak want het alternatief zal uiteindelijk een dictatoriaal regime blijken te zijn.

just my 2 cents op 29 oktober, 2012 - 15:55

@Witwas   Uw geduld zal

@Witwas

Uw geduld zal beloond worden, maar gebruik de tijd die er nog is om u voor te bereiden. Het is wiskundig gezien onmogelijk om de geldhoeveelheid te laten groeien terwijl er steeds minder en minder productie tegenover staat.

Daarom is het zo belangrijk dat DDS het woord van de Austrians verkondigd.

Socialisme = geld uit niets door de staat.... werkt niet, hebben we gehad

Sociaal democratie = geld uit niets door private banken..... werkt niet, dat zien we nu

Kapitalisme = goudstandaard en dat werkt wel. Het gaat pas fout als men de goudstandaard weer verlaat.

Helaas voor de linksdraaienden is een verzorgingsstaat zoals we die nu kennen niet mogelijk. De linksdraaienden mogen dit heugdelijke nieuws aan hun vers geimporteerde achterban + ambtenarij gaan melden, en geloof me dat is geen leuk nieuws als je jarenlang PVDA hebt gestemd..

De Nederlander spuugt in z'n handen en ploegt verder..

rolandbru op 29 oktober, 2012 - 16:25

Hayek gebruikt tactiek van ideologische vijanden...

"De vrije markten hebben inderdaad geleid tot een ongelijkheid in inkomen, maar het heeft tegelijkertijd geleid tot een drastische toename van de totale welvaart. Oftewel, door de vrije markt is de grote van de totale taart die verdeeld kan worden toegenomen, en hiervan plukt de gehele mensheid de vruchten."

Vrije markten zijn dus goed omdat ze voor het grote geheel het best zijn? Dit is niet het beste argument.  Dat is een socialistisch argument! The rule of law is een beter argument; zonder eigendomsrecht (en het recht op het product van je werk) ben je een offerdier. 

Hyperinflatie.Wordpress.com op 29 oktober, 2012 - 16:34

  @Just my 2 cents.   De

@Just my 2 cents.

De slimme en verstandige DDS bezoekers staan nauwelijks open voor een goudstandaard.

Onbegrijpelijk, maar waar.

Mijn hints naar goud zijn in het algemeen tegen een blinde muur gericht.

Toch gaat het kwartje vanzelf een keer vallen.

De beste (en vaak eerste) voorspellers van de huidge ellende waren economen die in goud geloofden.

De huidige ellende is afkomstig van economen, bankiers en politici, die totaal niet in goud geloven.

nog_1 op 29 oktober, 2012 - 16:59

Hayek's argumentatie is al

Hayek's argumentatie is al heel lang geleden onderuit gehaald.;

'De situatie van een minder bedeelde partij is dan eerder te omschrijven
als ongelukkig, maar niet als onrechtvaardig. Men spreek immers ook niet
van onrechtvaardigheid als een geliefde komt te overlijden of als men
een ziekte krijgt, want dit is niet het resultaat van iemands ontwerp.'

Dat is immers niet waar; ieder belastingsysteem is wel degelijk iemands ontwerp.Het is geen natuurfenomeen, maar wordt door mensen gemaakt, en kan dus rechtvaardig dan wel onrechtvaardig zijn.

just my 2 cents op 29 oktober, 2012 - 18:08

@Hyperinflatiewordpress   Het

@Hyperinflatiewordpress

Het is niet zo zeer dat men tegen een goudstandaard is maar men is er eenvoudigweg niet mee bekend. Menigeen denkt nog dat een goudstandaard inhoudt dat we elkaar met gouden muntjes gaan betalen wat natuurlijk niet het geval is.

De belangrijkste verdienste van een goudstandaard is natuurlijk dat overheden geen oorlogen kunnen financieren door geld bij te drukken of te lenen. Dat overheden geen multicultiheilstaten kunnen financieren door geld bij te drukken of te lenen. Dat overheden geen geldverslindende windmolenindustrien kunnen subsidieren door geld te drukken of te lenen. Kortom, de bevolking en hun ongeborenen niet in schuldslavernij helpen.

Voor eenieder die denkt dat papiergeldsystemen het eeuwige leven hebben heb ik een grote verrassing..

Alle geldsystemen op een rijtje en de reden waarom ze niet meer bestaan... Hyperinflatie en oorlog..

http://dollardaze.org/blog/?page_id=00017

Geen enkel systeem is aan deflatie ten onder gegaan. Dus voor diegene die denkt dat ie beter euro's of dollars aan kan houden dan fysiek goud..... Think twice...

R. Hartman op 29 oktober, 2012 - 18:23

@ nog_1

Kunt u uw reactie nog even toelichten? Volgens mij verwart u namelijk twee dingen.

Elk belastingsysteem is onrechtvaardig, omdat het tegen het eigendomsrecht ingaat, en inderdaad is het iemands ontwerp. Een rechtvaardig belastingsysteem is overigens onmogelijk, omdat belastingheffing zelf een (gelegaliseerd) misdrijf is.

Maar volgens mij heeft wat u daarboven aanhaalt niets met deze laatste alinea te maken. De 'mindere bedeling' komt voort uit een minder succesvol resultaat op de vrije markt, een laissez faire proces dat niet iemands ontwerp is. Maakt men daar verkeerde inschattingen, dan zullen de resultaten ook minder zijn.

Of bedoelt u iets anders?

Hyperinflatie.Wordpress.com op 29 oktober, 2012 - 18:52

just 2 cents

Gouddekking is inderdaad moeilijk uit te leggen.

Ik wil je graag wijzen op het bestaan van Hartgeld.de of com. Mijn mentor en in de lijn van jou opvattingen.

Mooie van dezes site is pro-goud en tegen de multiculti.

Het is verder nogal zeldzaam;.Pro-goud en tegen multiculti.

Nederland heeft Goudportal en Biflatie, maar die zijn half links en pro multiculti.

Naar Hartgeld.com wordt nooit verwezen, alleen op mijn blog.

De Duitsers zijn stappen verder als wij Nederlanders, maar het blijft beperkt tot een kleine groep.

Voor de petitie ter fysieke controle van het Nederlandse goud zijn slechts 1300 gegadigden gevonden in Nederland en dat is een redelijk goede indicatie voor het hele kleine groepje Goldbugs die we hier hebben; een armzalig klein groepje van heldere geesten

.

just my 2 cents op 29 oktober, 2012 - 19:36

@Hyperinflatiewordpress   Het

@Hyperinflatiewordpress

Het is inderdaad slecht gesteld met de monetaire kennis van de Nederlander en dat terwijl wij amper een decennia geleden nog betaalden met de gulden Florijn. (gouden Florijn). Maar vergis je niet, mensen leren snel in tijden van nood.

Hannibal doet z'n best om de lezer langzaam bekend te maken met het fenomeen goud en je zult zien dat zodra er een seintje uit Den Haag komt ook de massamedia deze rol op zich zullen nemen. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat iedereen massaal z'n spaargeld om gaat zetten in goud want dan hebben we een ander probleem. Nee, laat het liever rustig en op een natuurlijke wijze verlopen zodat iedereen kan wennen aan de nieuwe monetaire realiteit.

Thanx voor de link

Timon Dias op 29 oktober, 2012 - 19:39

@nog_1

Onzin. Hayek verwijst hier naar het vrije marktproces, niet naar een belasting systeem. Een marktproces is wel degelijk niet-ontworpen en onpersoonlijk. Zoas bijna altijd, heeft u het bij het verkeerde eind. Voortaan beter lezen a.u.b. Dank.

chp op 29 oktober, 2012 - 21:26

Kritiek

Ik zie wel wat problemen met Hayeks argumenten.  Hayek stelt dat men de termen 'rechtvaardig' en 'onrechtvaardig'  "alleen toe kan schrijven aan menselijk handelen".  Dit is een betwistbare premisse.  Waarom kunnen niet ook sociaal-economische regels rechtvaardig of onrechtvaardig zijn, of de uitkomsten van zulke regels?  Hayek lijkt hier een bepaalde conceptie van rechtvaardigheid te stipuleren. 

Hayek heeft waarschijnlijk gelijk dat de uitkomsten van een marktproces door niemand zijn gewild.  In die zin zijn zulke uitkomsten niet het resultaat van een onrechtvaardig handelen, maar eerder een ongelukkig toeval, vergelijkbaar met ziek worden.  Maar, zo zou bijvoorbeeld Rawls zeggen: de manier waarop een samenleving met deze 'toevallige' uitkomsten omgaat kan wel degelijk rechtvaardig of onrechtvaardig zijn.  Het feit dat iemand ziek wordt is op zich noch rechtvaardig noch onrechtvaardig, maar deze persoon laten verkommeren (want pech gehad) --- dat is onrechtvaardig.  Evenzo voor sociale rechtvaardigheid.  Sociale rechtvaardigheid hoeft niet begrepen te worden als de correctie van een voorafgaand bewust onrechtvaardig handelen.

Een ander probleem is dat Hayek veronderstelt dat de beginsituatie van het marktproces legitiem is.   Immers, de uitkomsten van een marktproces (bestaande uit vrijwillige transacties) zijn alleen dan legitiem als de verdeling in de uitgangssituatie legitiem is.   Wat is een legitieme verdeling in de beginsituatie en waarom?

Hayek verdedigt de vrije markt op utilitaristische gronden.   De vrije markt en haar regels zijn echter historisch ontstaan, zo zegt ook Hayek.  Is het niet denkbaar dat andere regels, herverdelingsregels bijvoorbeeld die extreem grote ongelijkheden corrigeren, tot meer welvaart leiden?

Ik ben het trouwens met Hayek eens dat verdienste en inzet geen basis kunnen zijn voor distributieprincipes op maatschappelijk niveau.  (Binnen een bedrijf kunnen inzet en verdienste wel goede criteria zijn.)  Maar merk op dat het juist rechts is dat beweert dat grote inkomensongelijkheden gerechtvaardigd zijn omdat de 'rijken' harder zouden werken en meer zouden bijdragen.  De 'jobcreators'  hebben hun hoge inkomens verdiend.  De markt beloont inzet en verdienste, aldus de rechtse retoriek.  Deze moralisering van de markt is dus volledig in strijd met Hayek (en algemener: met het libertarisme, in zowel de Hayek als de Nozick variant).

Hyperinflatie.Wordpress.com op 29 oktober, 2012 - 22:55

2cents

Hoe sneller de Nederlander zijn geld in goud omzet, des te beter, want de Westerse Centrale Banken verpatsen het met een snelheid die ons naar het niveau van een derde wereld land kan brengen.

En als de goudprijs echt doorbreekt is het geldsysteem gebroken en moeten de banken hun rente verhogen.

De rest valt dan vanzelf om, omdat het echte alternatief (het echte geld) en de enige vruchtbare vlucht uit het gesloten papierengeldsysteem zichtbaar wordt. 

Haast is geboden; we zitten nu in de stomme fase dat de burger zijn goud verpatst in de vele goudwinkeltjes en dat verdwijnt naar elders buiten Europa.

.

© 2009 - heden Dagelijkse Standaard. Alle rechten voorbehouden.