De geest van Eurocommissaris Malmström zweeft over de mediterrane wateren.

Ooit kon de onafhankelijke natiestaat Nederland zelf bepalen wie zijn landsgrenzen mocht passeren. Ongewenste vreemdelingen werden buiten de deur gehouden en gezochte boeven die naar het buitenland wilden ontkomen werden tegengehouden en ingerekend. Alles zoals het hoort.

Maar de boven ons gestelden hebben in de jaren tachtig in hun oneindige wijsheid besloten dat deze controles niet meer nodig waren en daarom werden ze in 1995 afgeschaft. Het zogenaamde 'Verdrag van Schengen' trad toen in werking.

Schengen gaat niet over de douane of het vrije verkeer van werknemers
Even voor alle duidelijkheid: we hebben het hier over paspoortcontroles, en dus niet over de douanecontroles van het goederenverkeer, die aan de grens soms voor lange rijen vrachtwagens zorgden. Overigens werden die douaneformaliteiten al een paar jaar voor het in werking treden van Schengen, in het kader van de realisatie van de gemeenschappelijke markt afgeschaft. Verder vormden de paspoortcontroles ook geen belemmering voor het vrije verkeer van werknemers in de lidstaten. Wie in een andere lidstaat wilde werken hoefde alleen aan de grens even zijn paspoort te tonen.

Schengen gaat niet over immigratie, maar heeft daar wel effect op
De invoering van Schengen, en dus het afschaffen van - en de facto zelfs een verbod op - paspoortcontroles aan de binnengrenzen staat strikt genomen los van het immigratiebeleid. Schengen heeft effect op wie het land in- en uitreizen, terwijl immigratiebeleid betrekking heeft op wie langdurig, respectievelijk voor onbepaalde tijd in het land mogen verblijven.

Echter, doordat met Schengen de betrokken landen een belangrijk controlemiddel uit handen is geslagen, heeft het wel effect op de immigratiestromen. Voor Nederland betekent dit ten eerste dat illegale immigratie gemakkelijker wordt, hetzij via de buitengrenzen, hetzij door een visum te laten verlopen. En ten tweede dat asielzoekers die vanwege de betere voorzieningen een voorkeur hebben voor Nederland, onbelemmerd door een aantal veilige EU-landen kunnen reizen zonder daar asiel te vragen, om vervolgens te belanden bij een aanmeldcentrum in Nederland.

Schengen en Frontex
Schengen is - net als de euro - een project dat een oplossing biedt voor een niet bestaand probleem, maar dat wel allerlei nadelen heeft. De paspoortcontroles waar Schengen een einde aan maakte leidden in de praktijk nauwelijks tot hinder of tijdverlies, maar het wegvallen ervan leidde wel tot oncontroleerbare immigratiestromen, alsmede tot vrij spel voor - met name Oost-Europese - criminelen met hun hit-and-runacties in de rijkere EU-lidstaten.

Wat die immigratiestromen betreft: beloofd werd dat het daarmee helemaal goed zou komen, want de buitengrenzen van het Schengebied zouden streng worden bewaakt. Hiervoor werd een speciale organisatie opgericht, Frontex genaamd, die de lidstaten aan de buitengrenzen zou moeten bijstaan bij de bewaking van die buitengrenzen. Maar de asielzoekers die naar Nederland doorreizen? Die mochten we terugsturen naar het land van aankomst in de EU. Dat werd geregeld in de zogenaamde 'Dublin-conventie'. Van dat terugsturen kwam echter in de praktijk bitter weinig terecht. En die bewaking van de buitengrenzen met dat mooie Frontex?

Frontex: de buitengrenzen worden niet bewaakt

In een artikel op EUobserver vandaag, wordt uit de doeken gedaan hoe het eraan toegaat bij de 'bewaking' van de buitengrenzen. Kort gezegd komt het hier op neer: de buitengrenzen worden niet bewaakt. Mede dankzij de machtige immigratielobby van NGO's wordt de niet-reguliere immigratie via de buitengrenzen door de Europese autoriteiten nog uitsluitend opgevat als een humanitair probleem en een human rights issue.

De topman van Frontex, de Fin IIkka Laitinen, die in dat artikel wordt geïnterviewd, doet ook geen enkele poging om de werkelijkheid te verbloemen. Trots vermeldt hij dat zijn organisatie vorig jaar 23.000 niet-reguliere landverhuizers heeft gered en veilig aan land heeft gebracht. In de EU uiteraard. Nou zal niemand bezwaar hebben tegen dit menslievende werk. Maar hoe zit het nou met de grensbewaking? Daarover zwijgt Laitinen als het graf. Okay, bewaken doen we dus niet meer, maar worden die ongenode gasten nadat ze op verhaal zijn gekomen dan misschien teruggestuurd naar de andere kant van de Middellandse Zee?

Dat kwam in het verleden nog wel eens voor, bijvoorbeeld in het kader van de deal die Italië hierover met Libië had gesloten. De Europese Commissie schreeuwde toen moord en brand. Maar voor zo'n vrijmoedige interpretatie van de internationale regels wordt nu een stokje gestoken. Zo lezen we:

The agency's first fundamental rights officer will start her work in mid-December and will have a mandate to launch internal investigations on all operational activities.

De waakhond krijgt nu zelf een waakhond in de vorm van een 'fundamental rights officer' die erop gaat toezien dat terugsturen er niet bij is. En alsof dat nog niet genoeg is krijgen ook de NGO's een flinke vinger in de pap bij Frontex:

A new "Consultative Forum on Fundamental Rights" will also give instructions to Frontex' management board on best practice. The European Commission and member states are on the Frontex board but the European Parliament is not.

The forum will include Frontex officers seconded from EU countries, commission officials, the European Union Agency for Fundamental Rights, the UN agency for refugees (UNHCR), the International Organisation for Migration (IOM), the European Asylum Support Office and a number of other NGOs.

En reken maar dat deze pottenkijkers er voor zullen zorgen dat niemand meer wordt teruggestuurd. We kunnen dus concluderen dat niet alleen de bewaking van de binnengrenzen, maar ook de bewaking van de buitengrenzen van de EU de facto is afgeschaft.