Hoe woorden als “links” en “rechts” onbruikbaar zijn geworden

Foto:

Het politieke debat in Nederland is lastig concreet te krijgen, omdat de termen die we gebruiken geen solide betekenis hebben. Ik heb elders al eens eerder genoemd dat “links” en “rechts” termen zonder inhoud zijn. Ze kunnen letterlijk alles betekenen, geheel afhankelijk van wiens definitie je hanteert. Toch blijft men ze gebruiken, soms tot verwarrens toe. Hele discussie verzanden in onproductieve non-issues over de betekenis van holle woorden die helemaal geen concrete inhoud hebben.

Er zijn wel meer zulke nutteloze termen, waardoor het niet duidelijk is waar partijen voor staan. Het zogenaamd “linkse” blok in ons land noemt zich “progressief”, maar is fel tegen hervormingen die de samenleving individualiseren. Dat valt op, want het betekent dat ze selectief progressief zijn: vóór verandering, zo lang het hun soort verandering is.

Hetzelfde gaat naadloos op voor de “rechtse” partijen, die door bovengenoemde “progressieven” vaak “conservatief” worden genoemd. Ook dat is onzin, want het gaat puur om welke verandering wordt voorgesteld. Dit maakt dat je alle partijen per onderwerp kunt kwalificeren als hervormingsgezind of behoudzuchtig – maar dat zegt niets over welke hervormingen ze najagen of tegenwerken.

Dat brengt ons bij de enige maatstaf van daadwerkelijk belang: het individu versus het collectief. Dat is een distinctie met een levensbeschouwelijke, morele lading: hoe iemand in dat spectrum staat, zegt iets fundamenteels over diens wereld- en mensbeeld. Denkt iemand in mensen, of in groepen? In rechten, of in plichten? In vrijheid, of in dwang?

Dat heeft niets te maken met multi-interpretabele termen als “links”, “rechts”, “progressief” en “conservatief”. Hervorming en behoudzucht zijn niet moreel geladen. Een individualist kan voor een hervorming zijn (om bijvoorbeeld meer persoonlijke vrijheid te scheppen), een collectivist kan zeer behoudend zijn (om bijvoorbeeld ontwikkeling naar meer individualisme tegen te gaan).

Als “links” dus “progressief” betekent, oftewel “hervormingsgezind”, dan is een liberaal die bijna alle uitkeringen wil afschaffen en de samenleving zo doende flink wil hervormen dus extreem links. Als “rechts”  gelijkstaat aan “conservatief”, dan is een SP-er die de AOW niet wil beroeren op dat punt extreem rechts. Is “links” dan “collectivistisch”, en “rechts” juist “individualistisch”? Dan is de SGP, die zondagsopening van winkels bij wet voor iederéén wil verbieden, een redelijk linkse club. Gevoelsmatig klopt daar iets niet.

Dit is het probleem met de politisering van taal: woorden krijgen een verwrongen betekenis, die op allerlei manieren kan worden misbruikt. Een bepaalde groep collectivisten noemt zichzelf graag “links”, maar heeft daar geen definitie voor. Tevens kapen ze de term “progressief”, ook al zijn ze het slechts de helft van de tijd. Op die manier kunnen ze doen alsof hun tegenstanders “asociaal” zijn, want “niet links”, en “conservatief”, want “niet progressief”. Maar die woorden hebben inmiddels alle betekenis verloren.

Politici die er belang bij hebben om de aandacht af te leiden van de inhoud, strooien om deze reden maar wat graag met van die lege termen. Sterker nog, ze kiezen er bewust voor om het debat te beheersen door de woorden te beheersen. Kijk eens naar de VS – daar is het woord “liberal” permanent gecorrumpeerd geraakt. Ooit betekende het gewoon klassiek-liberaal, zoals het in Nederland nog primair wordt begrepen. Maar nu betekent “liberal” daar niets minder dan “collectivistisch”.

Hoe is dat zo gekomen? Nou, rond 1900 kwam in de VS het georganiseerde politieke étatisme op. Een stroming die in feite socialistische “oplossingen” aandroeg voor de “problemen” van de vrije markt. Maar ze noemden zich anders. Ze noemden zich “progressieven”. Dat klinkt bekend. Dat klinkt net als Job Cohen, die zich liever geen socialist of sociaal-democraat noemt, maar datzelfde label “progressief” aangrijpt.

Laat het nou zo zijn dat de maatregelen die in de VS tijdens de progressive era werden doorgevoerd, naderhand desastreus bleken te zijn voor de economie en de samenleving. De laatste strohalm knakte in de jaren ’30-’40, want het gros van de progressieven had best wel wat bewondering uitgesproken voor die meneer Hitler, in Duitsland.

Die man had namelijk best wat ideeën die zij óók uitdroegen. De staat moest de economie “bijsturen”, en middels eugenetica moesten de “fouten” uit de mens worden gehaald (bekende progressieven als Fiorello LaGuardia zagen dat wel zitten). Tijdens en na de oorlog was dat label dus niet meer bruikbaar. Daarom grepen ze een nieuwe term, en dát was het moment dat ze het woord “liberal” kaapten en permanent onbruikbaar maakten voor échte liberalen in de VS.

Dat woord is inmiddels óók te schande gemaakt door hun falende politiek, vandaar dat geen enkele “liberal” nog zo wil heten. Barack Obama ontkent er een te zijn. Hij noemt zich liever… “progressive”. Inderdaad, dat woord is weer terug van weggeweest. De mensen zijn de schandvlek nu wel weer vergeten, gokt Obama blijkbaar.

Dat is de manier waarop met de betekenis van woorden gegoocheld wordt, totdat het lege hulzen zijn – precies wat de woordgoochelaars graag willen. Dan is links rechts en vice versa, dan is progressief ook conservatief als het zo uitkomt, en dan kunnen we verwachten dat als de PvdA die laatste term heeft opgebruikt, ze de term “liberaal” gaan stelen. Het klinkt nu absurd, maar het zou er zomaar eens van kunnen komen.

Voor anderen kan ik niet spreken, maar het enige dat mij interesseert, is deze vraag: hoeveel vrijheid heeft een partij of politicus mij te bieden? Degene die het meest royale aanbod heeft op dat gebied, die heeft mijn steun. Op sommige gebieden is daar dan behoudzucht voor nodig, op andere gebieden hervorming. Maar we moeten ervoor waken dat we niet in een val van woordgoochelarij trappen. Hoe iemand zich ook op huichelachtige wijze noemt – kijk vooral naar wat zijn eigenlijke plannen zijn!


Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel

Like nu onze nieuwe pagina voor nieuws en opinie!