Column Peter Plasman: Cruijffiaanse wijsheid van rechter die avondklok schrapte ‒ elk nadeel heb z’n voordeel!

Code Oranje-Kamerkandidaat Peter Plasman keek naar de juridische schermutselingen rondom de omstreden avondklok, en besloot dat dit een uiterst nuttig schouwspel was. Er gaat hier volgens de strafadvocaat een “Cruijffiaanse wijsheid” op: “elk nadeel heb zijn voordeel.” Door deze zaak weet iedere burger nu precies hoe het in Nederland zit met de scheiding van de machten. En dat is, aldus Plasman, pure winst.

We kregen een avondklok, als tijdelijke maatregel, gebaseerd op de Wet Buitengewone Bevoegdheden Burgerlijk Gezag ‒ de WBBBZ. Die wet kenden de meeste mensen niet, maar sinds de zaak van Willem Engel en Viruswaarheid tegen de spertijd wel. Het is een wet die de overheid verregaande bevoegdheden geeft in situaties waarin direct optreden noodzakelijk is en (grond)rechten van de burgers opzij gezet moeten kunnen worden.

De persrechter in Den Haag noemde als voorbeeld een dijkdoorbraak. Een zware aardbeving zou ook zo’n situatie kunnen opleveren. Het zal in ieder geval nooit goed nieuws zijn wanneer die WBBBZ uit de kast gehaald moet worden.

Op dinsdag 16 februari 2021 besliste de voorzieningenrechter (ook wel kortgedingrechter genoemd) in Den Haag dat de wettelijke basis voor de avondklok ontbrak: de WBBBZ is niet voor deze situatie bedoeld. Het spoedeisende karakter van de avondklok was er niet ‒ dat bleek al voldoende uit het feit dat er zo lang mee is gewacht. Er was daarom geen acute noodsituatie die zo dringend was dat de Kamer buitenspel gezet mocht worden. Dus dag avondklok. Althans: overdag was dat het idee, want dinsdagavond werd de beslissing van de voorzieningenrechter door het Haagse gerechtshof geschorst. Het zal nu afhangen van de beslissing die het Gerechtshof morgen gaat nemen in het hoger beroep.

Maar hoe groot de bezwaren tegen de avondklok ook mogen zijn, de Cruijffiaanse wijsheid gaat ook hier op: elk nadeel heb zijn voordeel.

De Nederlandse bevolking heeft namelijk kunnen meemaken hoe de belangrijkste pilaar van onze democratie in de praktijk functioneert en, belangrijker, hoe die moet functioneren. Dan heb ik het over de trias politica, de scheiding der machten. Formeel zijn dat er drie: de wetgevende macht, de uitvoerende macht (overheid) en de rechtsprekende macht. Het mooie is dat deze machten in rangorde gelijk zijn en er in een democratie dus niet een éénhoofdige macht is.

Wanneer de wetgevende macht een wet maakt, dan dient de rechter die wet toe te passen en de uitvoerende macht moet de wet uitvoeren. Probleem met een wet is vaak dat die vrij algemeen is. Uiteraard kan niet voor elke specifieke situatie een wet gemaakt worden. Het is de rechter die de wet toepast op de concrete situatie. De wetgever beperkt dus de rechter in zijn mogelijkheden. Wanneer de wetgever meent dat de rechter de wet te ruim of foutief uitlegt kan daar nadere wetgeving op volgen. De rechter op zijn beurt beperkt de uitvoerende macht want de rechter houdt de uitvoerende macht aan de wet, wanneer de rechter daartoe geroepen wordt.

Dat laatste in nu gedaan met de avondklok. De regering vond een avondklok noodzakelijk en dacht zijn gang te kunnen gaan. De rechter oordeelde dat de wet die de regering daarbij gebruikte, de WBBBZ, de regering helemaal niet de bevoegdheid geeft om zijn gang te gaan zoals zij dat deed.

Wanneer we voor een moment de ellendige achtergrond van de avondklok vergeten, dan is vanuit rechtsstatelijk oogpunt de ingreep van de rechter in het bestuur van dit land een pareltje. Een krachtig gemotiveerd vonnis van een rechter die zijn taak heel goed begrijpt: namelijk ook de regering aan de wet houden.

Met het voordeel ‒ naar Cruijff ‒ dat voor iedereen nog eens duidelijk werd dat de regering wel het land bestuurt, maar dat er ook andere machthebbers zijn. Zo worden de machten in evenwicht gehouden, ook wanneer het moeilijk wordt. Dat is van levensbelang, want een macht die niet wordt beperkt… dat hebben we maar al te vaak fout zien aflopen. Dit alles geldt onverminderd wanneer in hoger beroep de avondklok in stand wordt gehouden. De spanning is er inmiddels vanaf omdat door reparatiewetgeving de avondklok zal blijven gelden ook wanneer de Staat het hoger beroep verliest. Maar ook dan blijft staan dat heel zichtbaar is gemaakt dat de rechter het laatste woord heeft over de vraag of de overheid zich nu wel of niet aan de wet houdt. En dat is, zonder meer, een grote winst.

Abonneer je gratis en voor niets op het Telegram-kanaal van De Dagelijkse Standaard, en like onze spiksplinternieuwe Facebook-pagina!
In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

Reacties

2 reacties

  1. Edjan

    Mooi stukje waarin de schending der machten … pardon: SCHEIDING de machten bejubeld wordt en Plasman net doet alsof dit nog goed functioneert.
    Ik wed dat de uitspraak in hoger beroep zal zijn dat de overheid bij het invoeren van de avondklok de wet WBBBZ correct heeft toegepast.
    Dat zou je zó kunnen interpreteren (en dat doe ik ook): een lagere rechter oordeelt dat de avondklok niet op een wettelijke basis rust en dus ongedaan moet worden gemaakt. De overheid kijkt even rond en vindt een hogere rechter bereid om het opschorten van de avondklok onmiddellijk ongedaan te maken (met een snelheid waar een gewone burger alleen maar van kan dromen) en vervolgens een weekje later te oordelen dat de juridische basis van die avondklok okay is.
    Scheiding der machten? Ammehoela. De overheid vraagt, de rechter draait.

    1. Egbert van Zutphen

      Edjan: “Scheiding der machten? Ammehoela. De overheid vraagt, de rechter draait.”

      Je zou zo maar gelijk kunnen hebben.
      Tenzij de overheid een van de weinige rechters treft die geen D66 stemt.
      Of als de overheid zelf hun rechter uitkiest.
      In een dictatuur kan je immers van alles verwachten.

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.