Column Sid Lukkassen: Ad Verbrugge en Ewald Engelen dansen op het randje van de vulkaan

Eigenlijk vind ik Ad Verbrugge en Ewald Engelen een stel salon-intellectuelen. Ze brengen het allemaal heel deftig en keurig. Maar als de massa hun constateringen écht zou begrijpen en tot zich zou laten doordringen, dan blijken deze analyses compleet revolutionair en is een afgrondelijke botsing met de gevestigde orde onvermijdelijk. Het volgende citaat komt uit hun gesprek in ‘De Nieuwe Wereld’. Het duo stuit op de vraag of de sociale media helpen om te ontkomen aan de verschraling van het publiek debat. Daarop volgt een gepassioneerd relaas.

Engelen: “Ik vind het op zich niet erg dat mensen in bubbels zitten. Dit wordt pas erg wanneer deze bubbels gaan samenvallen met grote breuklijnen in onze samenleving.”
Verbrugge: “Dat is wel enigszins gaande.”
Engelen: “Dan moet je dus niet de bubbels gaan aanpakken – je moet de onderliggende breuklijnen aanpakken! We hebben op sociaal-economisch vlak te maken met toenemende inkomensongelijkheid. We hebben één van de grootste vermogensongelijkheden ter wereld. We hebben te maken met een zeer scheve verdeling van precaire arbeidsrelaties – die zitten ook vooral bij praktisch geschoolden. We kunnen dit alleen maar oplossen door te bedenken hoe we deze mensen gaan betrekken bij collectieve besluitvorming. Maar wat zien zij? De middenpartijen sluiten de gelederen omdat machtspolitieke overwegingen belangrijker zijn dan de democratische moraal!”

De digitalisering en de globalisering hebben veel sociaal-economische tegenstellingen die er al waren, verdiept. Hoogmobielen profiteren van deze situatie en laagmobielen zien vooral hun koopkracht krimpen. Zij worstelen daarnaast met minder sociale samenhang én minder maatschappelijke stijgingskansen. Voor de generatie van mijn ouders was het normaal om een gezin te stichten met een eigen huis en gazon. Mijn generatie daarentegen leeft van flexcontract naar flexcontract; velen lezen inmiddels boekjes over hoe je een goed mens bent als je genoegen neemt met een leven zonder bezittingen. Deugdzame soberheid is goed voor het klimaat en solidair met de armen in de Derde Wereld – zo wordt de pil verguld.

Wie bovenstaande onderwerpen oppakt, zal stuiten op de thema’s die voor de middenpartijen taboe zijn. Zoals de enorme druk op de middenklasse, een overbelasting van sociale voorzieningen door (massa)immigratie, het verdwijnen van immateriële zekerheden door culturele vervreemding en de kortstondigheid van primaire relaties. Maar denk ook aan de ongebalanceerde verdeling van baten en lasten die samenhangen met duurzaamheidsbeleid. Windmolens worden neergeplant op het platte land en Jan Modaal moet van het gas af. Wie in het buitengebied woont en beroepsmatig veel moet autorijden is de sigaar. Tenzij je rijk bent en een tesla kunt betalen, want dat wordt juist gesubsidieerd…

Wie deze debatten voert zal direct een verschoppeling worden. Bijna alle economische sectoren zijn nauw verbonden met het staatsinkomen en daarmee met de politieke connecties van het heersend regime, oftewel de middenpartijen. Die middenpartijen willen dit reële verval buiten de beeldvorming houden. Ze zijn namelijk voornamelijk bezig met de eerstvolgende verkiezingen en het managen van indrukken (perceptie).

De mainstream media zijn eveneens nauw verbonden met dit heersend kartel, en geven berichtgeving vorm vanuit het bijbehorende wereldbeeld. De heersende politici menen dat ze het naar omstandigheden best aardig doen, omdat ze zich laten informeren door diezelfde mediabubbel. De winnaars van de globalisering – middenpartijen, topambtenaren en Big Tech – werken samen om de alternatieve media, die anders berichten, het zwijgen op te leggen.

Er zit kortom geen hoger doel achter deze gang van zaken buiten het zo lang mogelijk vasthouden van de macht. Alle ellende die het gevolg is van het gevoerde beleid, wordt doorgeschoven. Deze insteek hangt weer samen met ‘het einde van de grote verhalen’, zoals Verbrugge dit benoemt. De seculiere hedonisten die ons regeren nemen niet serieus in overweging dat er na de dood een afrekening zal plaatsvinden. Het geloof in overkoepelende principes en richtende waarden is al in de vorige eeuw weggerelativeerd door het postmodernisme en afgekocht door het consumentisme.

Door de linksliberaal georiënteerde media die zij volgen, zijn de middenpartijen gehersenspoeld met een specifiek idee. Dit idee is dat het hoogst haalbare, het buiten de macht houden van de ‘verschrikkelijke populisten’ is. Voor dit doel is alles geoorloofd, waaronder het opschorten van de democratische spelregels. De middenpartijen voelen zich ‘belegerd’ door de populisten: zij kruipen naar elkaar toe om met een krappe meerderheid de macht te kunnen blijven uitoefenen. In dit proces verdwijnt het ideologische onderscheid tussen diezelfde partijen. Onze representatieve democratie is een ‘winner takes all’ regime geworden waarin slechts twee opties overblijven: ofwel voor continuïteit en dus voor de gevestigde orde, ofwel voor verstoring en dus voor ‘populisme’.

Het gesprek tussen Verbrugge en Engelen laat belangrijke zaken onduidelijk. De eerste kwestie is: waarom zouden de machthebbers de groep die zij nu wegzetten als ‘populisten’, überhaupt laten delen in hun macht, zolang ze voorlopig – gesteund door de media – nog kunnen regeren met een meerderheid van ‘de helft plus één’? De heersende klasse zou daarvoor ten eerste, concessies aan hun linksliberale wereldbeeld moeten doen, en zou ten tweede concessies aan hun economische belangen moeten doen. Deze concessies zijn voor de machthebbers niet noodzakelijk omdat ze – opnieuw gesteund door de media – de klassen die ze nu uitbuiten nog voor zich kunnen laten werken.

Het alternatief is dat de uitgebuite klasse alle economische activiteiten staakt – hierdoor zou de sociaal-maatschappelijke orde instorten en dit schaadt de belangen van de heersende klasse. Echter zo’n instorting is niet in het onmiddellijke belang van de uitgebuite klasse. En dus ploeteren de verliezers van de globalisering voort, onder dreiging van het feit dat als ze zich uitspreken, ze publiekelijk geshamed zullen worden. Zij worden dan verketterd als ‘populisten’ en ‘rechtsradicalen’ – zo verliezen zij hun laatste beetje economische zekerheid, ze worden gecanceld en raken sociaal gestigmatiseerd.

Engelen spreekt hoopvol over het streven om de verliezers van de globalisering tot politiek betrokken staatsburgers te vormen. Gelet echter op bovenstaande feiten is er geen enkele reden om aan te nemen dat een initiatief in die richting levensvatbaar is. Het is eerder waarschijnlijk dat mensen zich toenemend zullen afkeren van ieder publiekelijk engagement. Daardoor verdwijnt elk bindend cement uit de samenleving – een lacune die de overheid zal vullen met repressie zoals in het Chinese model van governance. Het is waarschijnlijk dat spanningen ondergronds worden gedrongen. Daar zullen zij verder oplopen totdat een koerswijziging enkel nog buitenparlementair kan worden afgedwongen.

Engelen en Verbrugge dansen met hun analyses op het randje van de vulkaan, maar willen wel een academische ‘plausible deniability’ houden. Wat vindt u ervan? Laat het weten in de comments!

U kunt de artikelen van Sid Lukkassen ondersteunen via BackMe en vergeet niet zijn werk te volgen via Telegram en zijn nieuwsbrief. Beluister ook zijn podcast: de Zuilcast.

Abonneer je gratis en voor niets op het Telegram-kanaal van De Dagelijkse Standaard, en like onze spiksplinternieuwe Facebook-pagina!
In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

Reacties

10 reacties

  1. Edjan

    Goed geschreven, helder stuk.
    Er komt een nieuwe samenleving aan met winnaars en een hele hoop verliezers. Ik vraag mij af, of die verliezers ooit nog eens een voet tussen de deur gaan krijgen.

    1. Nikita

      Dan moet je als verliezer je geld terug gaan halen, dat deden die Fransen toen ook .De rijken vonden dat minder leuk, maar alla waar gehakt word vallen spaanders he . LOL

      1. Edjan

        Nikita. De Fransen, zo rond 1790. Jammer genoeg zat dat wat anders. De hogere burgerij (internationale handelaars, hoge rechters etc.) waren erg rijk maar hadden niets te vertellen: de adel hield ze overal buiten en keek er op neer.
        De Franse Revolutie werd door de hogere burgerij aangezwengeld en het volk mocht de kastanjes uit het vuur halen en zich kapot laten schieten. Het volk is er niets mee opgeschoten, de hogere burgerij kreeg de macht. Zij had het geld en omdat ook de industriële revolutie had plaatsgevonden, stichtte de hogere burgerij de fabrieken waarin het volk als loonslaven “mocht” werken.
        De hogere burgerij had het voordeel, het volk kreeg niks.

        Russische Revolutie? Idem: goed voor de partij, slecht voor het volk.

  2. Rieks

    Ik loop misschien wat achter maar ik hou niet van die moderne metaforen: bubbel, dansen op de rand van een vulkaan. Wat wordt precies bedoeld met een bubbel en over welke hebben we het? En die vulkaan, waar staat die voor, evenals dat dansen. Ik ben voor helder taalgebruik, to-the-point graag.

  3. Rieks

    Verbrugge, Lukassen, Engelen, dat zijn behalve columnisten toch ook wetenschappers en daarbij past geen popi jopi taalgebruik zoals dat van Lukassen. Dat doet afbreuk aan wat je wilt zeggen vind ik.

  4. halo1

    Ik begrijp echt niet waarom die twee “op het randje van de vulkaan dansen”.. het zijn maar meningen die zoals meestal.. het ene oor ingaan en het andere oor uit. We hebben het nog nooit zo goed gehad , zowel materieel als immaterieel…ondanks alle “bedreigingen”…

    1. Edjan

      Het gaat echt slechter dan in de70er 80er jaren. Het lijkt bijna even goed te gaan omdat in veel huishoudens tweeverdieners zijn.

    2. Gerda2

      Een heel goed gesprek bij de Nieuwe Wereld.
      Ik kan het iedereen aanraden er naar te kijken (duurt wel een uur),
      maar als je het boeiend vindt, dan is een uur zo voorbij.
      De titel van de uitzending is “media schieten ernstig tekort als hoeders van de democratie”.
      Maar al te waar, soms zien buitenlandse kranten het beter dan wij zelf.
      sueddeutsche.de/meinung/niederlande-rutte-omtzigt-1.5257620

      Alles is een incident geworden.
      Er is een chronisch onvermogen om onder de incidenten de structurele patronen te ontwaren.

      Niet alleen de media komt aan bod, maar ook de academische wereld (universiteiten), politiek e.a.
      Ad Verbrugge en Ewald Engelen dansen op het randje van de vulkaan, volgens Sid Lukkassen. Waarom is mij niet duidelijk.

      NL is een waanzinnig gaaf land???
      Ook zo’n uitdrukking die nog even behandeld wordt.

      1. Edjan

        Ik denk dat met de opmerking: “Ad Verbrugge en Ewald Engelen dansen op het randje van de vulkaan” bedoeld wordt dat ze hun carrière kunnen vergeten als ze nóg duidelijker zeggen wat ze bedoelen.

        1. Gerda2

          Edjan,
          Het lijkt me duidelijk genoeg, maar misschien heb je gelijk.
          Een paar maanden terug hebben we al gezien hoe het NRC met Ad Verbrugge is omgegaan bij het publiceren van een artikel van hem in deze krant.

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.