20.000 mensen in verzet: Texelaars vrezen afsluiting van hun Waddengebied

Er is nog géén definitief besluit genomen om grote delen van Texel of de andere Waddeneilanden af te sluiten. Dat moet glashelder worden gezegd. Maar de onrust is niet uit de lucht gegrepen. In het kader van nieuwe Natura 2000-beheerplannen wordt onderzocht waar menselijke toegang kan worden beperkt of gezoneerd om de natuur te beschermen.

Voor Texelaars gaat het niet om een abstract beleidsdocument. Het gaat om hun leefomgeving, cultuur, werk en vrijheid. Daarom organiseert stichting Wij zijn de Wadden informatiebijeenkomsten en heeft de bijbehorende petitie inmiddels meer dan 20.000 steunbetuigingen verzameld. Die actuele mobilisatie werd op 17 juli beschreven door NH Nieuws.

Volgens betrokken Texelaars worden uiteenlopende gebieden genoemd waar toegang mogelijk geheel of gedeeltelijk kan worden beperkt. Inwoners wijzen onder meer op stranden, de Hors, delen van de Slufter en gebieden rond lokale haventjes.

Als toegang verdwijnt, verdwijnen ook gebruiken die generaties lang bij het eilandleven hebben gehoord. Wadlopen is geen kunstmatig toeristisch product dat door een marketingbureau is bedacht. Het is onderdeel van de cultuur van het gebied. Hetzelfde geldt voor pierensteken en het zoeken naar schelpdieren.

Daar komt de economische afhankelijkheid van recreatie bij. Kleine ondernemers verdienen hun inkomen met excursies, horeca, verblijf en lokale activiteiten. Wanneer bezoekers bepaalde gebieden niet meer mogen betreden, raakt dat rechtstreeks hun bedrijven.

De frustratie wordt groter doordat eilanders zien dat kleine gebruikers en ondernemers mogelijk worden beperkt, terwijl grote projecten en industriële vervuiling volgens hen veel gemakkelijker doorgang vinden. Een betrokken onderneemster wijst tegenover NH Nieuws onder meer op zoutwinning en lozingen door grote bedrijven. Haar gevoel: kleine ondernemers moeten opdraaien voor schade die elders wordt veroorzaakt.

Dat patroon is herkenbaar. De gewone burger mag niet meer lopen, vissen, varen, boeren of ondernemen, terwijl grote instellingen zich met vergunningen, juristen en politieke contacten door het systeem bewegen.

Rijkswaterstaat benadrukt dat de indruk dat grote delen van de eilanden al zullen worden afgesloten onjuist is. De organisatie zegt dat de huidige fase verkennend is en dat mogelijke zonering alleen wordt onderzocht. Een ontwerpbeheerplan en milieueffectrapport worden volgens de huidige planning pas in het derde kwartaal van 2027 ter inzage gelegd.

Een daadwerkelijke tijdelijke of permanente afsluiting vereist bovendien een afzonderlijk Toegangsbeperkend Besluit van de minister. Daartegen bestaan mogelijkheden voor inspraak, bezwaar en beroep. Dat staat in de officiële uitleg van Rijkswaterstaat.

Dat zijn belangrijke feiten. Maar zij betekenen niet dat de Texelaars rustig achterover moeten leunen. Wie pas in actie komt wanneer alle kaarten al zijn geschud en het definitieve besluit op tafel ligt, is te laat. Juist in de verkennende fase moeten bewoners duidelijk maken welke grenzen voor hen onaanvaardbaar zijn.

Meer dan 20.000 steunbetuigingen laten zien dat dit niet gaat om een handjevol beroepsklagers. Er bestaat breed wantrouwen tegenover natuurbeleid dat steeds opnieuw menselijke aanwezigheid als het probleem behandelt.

De groene bestuurscultuur maakt een fundamentele denkfout. Zij behandelt natuur steeds vaker alsof die alleen kan bestaan wanneer mensen worden geweerd. De inwoners die het landschap eeuwenlang gebruikten, onderhielden en doorgaven, worden plotseling neergezet als ecologische verstoring.

Natuurlijk moet kwetsbare natuur worden beschermd. Bepaalde broedgebieden kunnen tijdelijk rust nodig hebben en ernstige vervuiling moet worden aangepakt. Maar bescherming moet proportioneel zijn en samen met lokale gemeenschappen worden vormgegeven. Geen massale afsluitingen vanuit een kantoor op het vasteland. Geen standaardverboden omdat die bestuurlijk gemakkelijker zijn dan maatwerk.

Texelaars beschikken over lokale kennis die geen computermodel kan vervangen. Zij weten waar recreatie werkelijk problemen veroorzaakt, welke tradities zonder schade kunnen doorgaan en welke grote vervuilers wél aangepakt moeten worden.

Conservatisme betekent niet dat ieder gebruik altijd overal moet kunnen. Het betekent dat bestuurders respect tonen voor organisch gegroeide gemeenschappen en tradities. Natuurbehoud zonder menselijke maat verandert in technocratische landonteigening.

De 20.000 ondertekenaars hebben daarom gelijk dat zij vroegtijdig in verzet komen. Rijkswaterstaat en de verantwoordelijke ministers moeten garanderen dat de Wadden geen openluchtmuseum achter hekken worden. De natuur is er niet alleen om vanuit beleidsnota’s te bewonderen. Zij is ook het levende thuis van de mensen die er wonen.