Achteraf betalen verandert vanaf 20 november: miljoenen webshoppers krijgen strengere controle

Betaaldiensten die werken volgens het principe “buy now, pay later” gaan dan onder de regels voor financieel krediet vallen. Aanbieders krijgen te maken met toezicht, leeftijdscontrole en verplichtingen die moeten voorkomen dat consumenten onverantwoord veel betalingsverplichtingen opbouwen.

De mogelijkheid om achteraf te betalen verdwijnt niet automatisch. Wel kan er tijdens het afrekenen meer controle komen. Een aankoop die nu met enkele muisklikken wordt goedgekeurd, kan straks een aanvullende vraag, identificatiestap of afwijzing opleveren.

De Autoriteit Financiële Markten schrijft dat per 20 november de herziene richtlijn voor consumentenkrediet in werking treedt. Voorheen uitgezonderde kredietvormen, waaronder achteraf betalen, gaan volgens de AFM onder de Wet op het financieel toezicht vallen.

Achteraf betalen voelt voor veel consumenten niet als een lening. Er wordt geen geld op de bankrekening gestort en bij tijdige betaling hoeft doorgaans geen rente te worden betaald. Toch krijgt de klant onmiddellijk een product, terwijl de rekening pas later wordt voldaan.

Financieel gezien ontstaat daarmee een schuld. De betaaldienst of webwinkel schiet het bedrag tijdelijk voor.

Bij één aankoop van enkele tientjes hoeft dat geen probleem te zijn. Het wordt ingewikkelder wanneer iemand tegelijkertijd bij verschillende winkels achteraf betaalt. Een openstaand bedrag van €45, een rekening van €89 en een derde aankoop van €120 kunnen samen een flinke aanslag vormen op het salaris van de volgende maand.

Omdat de bedragen verspreid staan over verschillende accounts en apps, ontbreekt gemakkelijk het totaaloverzicht.

De nieuwe regels moeten duidelijker maken dat achteraf betalen een kredietvorm is en niet simpelweg een administratieve service bij de kassa.

Een van de nieuwe verplichtingen is leeftijdsverificatie. Aanbieders moeten beter controleren of een consument oud genoeg is om gebruik te maken van achteraf betalen.

Op dit moment kan het voorkomen dat een jongere alleen een geboortedatum hoeft in te vullen of met een onjuist geboortejaar verdergaat. Vanaf november moet de controle betrouwbaarder worden.

Hoe dat er bij iedere aanbieder precies uit gaat zien, kan verschillen. Mogelijkheden zijn controle via een geverifieerd account, bankgegevens of een digitale identiteitscontrole. Dat kan betekenen dat tijdens het afrekenen een extra handeling nodig is.

Voor volwassen klanten is dat mogelijk minder snel dan nu, maar de maatregel moet vooral voorkomen dat minderjarigen ongemerkt schulden opbouwen.

Aanbieders krijgen ook de verplichting om verantwoord krediet te verstrekken. Ze moeten rekening houden met de vraag of een klant de rekening waarschijnlijk kan betalen.

Dat betekent niet noodzakelijk dat voor ieder kledingstuk van €40 een uitgebreid financieel onderzoek wordt uitgevoerd. De controle moet passen bij de hoogte en risico’s van de aankoop. Bij grotere bedragen of meerdere openstaande verplichtingen kan de beoordeling zwaarder uitvallen.

Consumenten kunnen daardoor merken dat achteraf betalen niet meer bij iedere transactie beschikbaar is. Een betaaldienst kan een aanvraag afwijzen, een lager maximumbedrag toestaan of om aanvullende informatie vragen.

Ook webwinkels moeten hun rol controleren. Sommige winkels laten de volledige betaling door een gespecialiseerde aanbieder uitvoeren. Andere ondernemingen bieden zelf uitstel van betaling aan. Afhankelijk van de constructie kan een vergunning of registratie nodig zijn.

De AFM heeft aanbieders opgeroepen tijdig te beoordelen welke verplichtingen voor hen gelden.

De regels hebben niet alleen betrekking op de aankoop zelf. Aanbieders moeten ook beter omgaan met beginnende betalingsproblemen.

Een gemiste termijn kan nu snel leiden tot herinneringen, extra kosten en uiteindelijk een incassotraject. Onder financieel toezicht moeten aanbieders beschikken over procedures om betalingsachterstanden te beheren en waar passend maatregelen te treffen.

Dat betekent niet dat onbetaalde rekeningen worden kwijtgescholden. De consument blijft verantwoordelijk voor de aankoop. Wel moeten problemen eerder worden herkend en mag een aanbieder niet achteloos krediet blijven verstrekken wanneer duidelijk is dat iemand de eerdere bedragen niet kan voldoen.

Voor consumenten is vooral het overzicht belangrijk. Wie meerdere apps voor achteraf betalen gebruikt, kan nu al controleren welke bedragen openstaan en wanneer ze vervallen.

Een bijzonder risico ontstaat bij retourzendingen. Een pakket terugsturen betekent niet altijd dat de betaaltermijn onmiddellijk wordt stopgezet. De webwinkel moet de retour eerst verwerken en aan de betaaldienst doorgeven.

Bewaar daarom het verzendbewijs en meld de retour in de betaalapp wanneer dat mogelijk is. Controleer daarna of de rekening daadwerkelijk is gepauzeerd of geannuleerd.

Wie niets doet omdat het pakket “toch terug is”, kan alsnog een betalingsherinnering ontvangen. Bij een geschil is het verzendbewijs belangrijk om aan te tonen dat de retour op tijd is verstuurd.

Vanaf 20 november krijgt achteraf betalen dus een duidelijker juridisch etiket. Het blijft waarschijnlijk beschikbaar, maar wordt voortaan nadrukkelijk behandeld als krediet. De knop bij de webwinkel kan daardoor iets minder snel en eenvoudig werken - juist om te voorkomen dat gemak ongemerkt verandert in een stapel schulden.