Tata Steel teruggefloten: claim over 40 procent minder CO2 onvoldoende bewezen

Ook de bredere boodschap dat Tata Steel later klimaatneutraal of “groen” staal gaat produceren, is volgens de commissie te stellig gebracht. Het bedrijf mag duurzaamheidsambities communiceren, maar moet dan wel duidelijk maken hoe onzeker de uitvoering nog is en waarop de genoemde doelstellingen zijn gebaseerd.

De klacht tegen de reclame werd ingediend door Urgenda en Stichting Gezondheid op 1. Die laatste organisatie komt op voor de belangen van inwoners rond de staalfabriek in IJmuiden.

Tata Steel kan nog tegen het oordeel in beroep gaan. Het bedrijf bestudeert de uitspraak en zegt zich te blijven inzetten voor een staalproductie die schoner, groener en meer circulair is.

De staalfabriek in IJmuiden gebruikt momenteel grote hoeveelheden kolen. Vooral aan het begin van het productieproces komt daardoor veel CO2 vrij. Volgens de eigen cijfers van Tata Steel bedraagt de directe uitstoot ruim 11 miljoen ton per jaar.

Het bedrijf wil een deel van de bestaande installaties vervangen door een nieuwe fabriek waarin ijzererts op een andere manier wordt verwerkt. Deze zogenoemde DRI-installatie moet in eerste instantie op aardgas draaien. Later wil Tata Steel overstappen op groene waterstof of mogelijk biomethaan.

Daarmee moet de uitstoot in 2030 ongeveer 40 procent lager uitkomen. Voor 2045 spreekt het bedrijf de ambitie uit om klimaatneutraal staal te produceren.

Juist bij dat latere deel van het plan zitten grote onzekerheden. Groene waterstof is momenteel beperkt beschikbaar en relatief duur. Bovendien zijn voor de bouw van nieuwe installaties vergunningen, infrastructuur en miljardeninvesteringen nodig. Tata Steel onderhandelt al langere tijd met de overheid over financiële steun.

De Reclame Code Commissie verbiedt bedrijven niet om ambities voor de toekomst te publiceren. De Code voor Duurzaamheidsreclame verlangt wel dat zulke claims duidelijk, controleerbaar en niet misleidend zijn.

In het geval van Tata Steel zag de commissie de termen “groen staal” en “schone technologie” niet automatisch als harde garanties. Uit de context kon volgens de RCC worden opgemaakt dat het om toekomstplannen ging. Het probleem zat vooral in de zekerheid waarmee concrete resultaten werden voorgesteld.

Tata Steel verwees ter onderbouwing naar zijn eigen plannen en naar een intentieverklaring met de overheid. Zo’n intentieverklaring bevat echter nog geen definitieve financiering, bindende prestatieafspraken of garantie dat alle benodigde vergunningen worden verleend.

Ook bleek volgens de commissie onvoldoende hoe zeker Tata Steel ervan kan zijn dat groene waterstof en biomethaan tijdig beschikbaar en betaalbaar worden. Zonder die brandstoffen kan een installatie wel moderner zijn dan de bestaande hoogovens, maar is de term “groen staal” veel moeilijker te verdedigen.

Het is niet de eerste keer dat de duurzaamheidscommunicatie van Tata Steel wordt beoordeeld. In een zaak uit 2023 ging het eveneens over de toekomstige productie van groen staal en een voorziene CO2-reductie van 35 tot 40 procent.

Toen werd sterker benadrukt dat Tata Steel een ambitie beschreef en werden concrete stappen en een tijdschema genoemd. In de huidige zaak waren de claims specifieker, terwijl Urgenda en Gezondheid op 1 uitgebreider hadden onderbouwd waarom de plannen mogelijk niet haalbaar zijn.

Daarmee kwam een zwaardere bewijslast bij Tata Steel te liggen. De commissie vond dat het bedrijf de geuite twijfels niet overtuigend had weggenomen.

Urgenda stelt in een reactie op het oordeel dat belangrijke voorwaarden voor het plan nog onzeker zijn. De organisatie wijst onder meer op de beschikbaarheid van waterstof, benodigde vergunningen en de financiering.

Tata Steel benadrukt op zijn beurt dat de omschakeling noodzakelijk is en dat het bedrijf nog altijd volledig achter het doel van een schonere staalproductie staat.

De uitspraak krijgt extra gewicht door de onderhandelingen over mogelijke overheidssteun. Het kabinet spreekt met Tata Steel over een maatwerkafspraak die volgens eerdere schattingen ongeveer €2 miljard aan publiek geld kan omvatten.

Gezondheid op 1 vindt dat de overheid pas geld mag toezeggen wanneer harde, controleerbare voorwaarden zijn vastgelegd. De organisatie wil dat niet alleen de CO2-uitstoot, maar ook de gezondheid van omwonenden aantoonbaar wordt beschermd.

Een kort geding over die onderhandelingen liep in juli nog anders af. De rechtbank oordeelde toen dat niet vooraf kon worden vastgesteld dat de Staat zijn verplichtingen tegenover omwonenden zou schenden. Wel wees de rechter op het belang van onafhankelijke controle, omdat veel meet- en referentiegegevens tot dusver van Tata Steel zelf afkomstig zijn.

De Reclame Code Commissie kan Tata Steel geen boete opleggen. Het betreft een zelfregulerend orgaan dat de adverteerder aanbeveelt om de gewraakte reclame niet langer op dezelfde manier te gebruiken. Wanneer een bedrijf duurzaamheidsclaims blijft verspreiden die mogelijk misleidend zijn, kan uiteindelijk ook toezichthouder ACM in beeld komen.

De kern van het oordeel is daardoor smaller dan de politieke discussie eromheen. De commissie zegt niet dat verduurzaming onmogelijk is en evenmin dat Tata Steel zijn fabriek niet mag vernieuwen. Het bedrijf moet alleen duidelijker onderscheid maken tussen een gewenste toekomst en een resultaat waarvan de haalbaarheid al overtuigend is aangetoond.