Boswijk offert vier boerenbedrijven bij Lelystad op voor straaljagers en houdt onteigening achter de hand, nadat VVD, CDA en D66 de boer in april al lieten vallen

Volgens de NOS moeten vier boerderijen en zes bedrijven rond Lelystad Airport verdwijnen. Het kabinet besloot vrijdag dat het vliegveld met 240 hectare groeit, waarvan 40 hectare voor een langere start- en landingsbaan. In de Kamerbrief van Boswijk staat het droog: "Alles bij elkaar leidt dit tot een benodigde uitbreiding van in totaal 240 ha." Eind 2025 was dat nog 150 hectare.

Wat dat betekent, staat in het programma dat bij de brief hoort. "Vier agrarische woningen en bedrijven moeten worden geamoveerd. Daarnaast moeten nog zes bedrijven geamoveerd worden." Geamoveerd: ambtenarentaal voor gesloopt. De Eendenweg wordt doorgesneden en 152 hectare landbouwgrond wordt militair terrein. Het programma geeft het zelf toe: "De impact van het amoveren van woningen en bedrijven is op bewoners en betrokkenen zeer groot."

Boswijk zou vrijdag ook zelf langsgaan bij de getroffenen. "Ik begrijp heel goed dat dit een waardeloze boodschap is", zei hij volgens de NOS. Defensie wil helpen met verhuizen of betaalt een schadevergoeding, en volgens het programma is die "in beginsel gericht op volledige schadeloosstelling".

Maar wie niet wil verkopen, heeft weinig te kiezen. In hetzelfde programma staat: "Vanaf het moment dat het ontwerp NPRD vastgesteld is door het kabinet, is voor gronden op de voorkeurslocaties de procedure voor onteigening gestart." Boswijk noemt het zelf een 'waardeloze boodschap', en brengt hem toch, met de onteigening als stok achter de deur.

Het gaat om structureel twaalf jachtvliegtuigen, met ruimte voor vier extra, en 500 tot 600 defensiemedewerkers. Het gebeurt onder minister van Defensie Dilan Yeşilgöz (VVD), die onze F-35's intussen laat tanken met bijgemengde 'bio-kerosine' uit afvalvetten. Haar staatssecretaris stuurt nu de boeren weg die het land in de polder bewerken.

Het vliegveld heeft op dit moment geen natuurvergunning. Lelystad Airport vroeg die al in 2020 aan, en er is nooit een besluit genomen. De rechtbank Gelderland moest het ministerie in juli dwingen om uiterlijk in december te beslissen. Het ministerie wilde wachten tot januari 2030. De rechter vond dat "onnodig lang".

Boswijk wacht er niet op. "Daar kunnen we niet op gaan wachten en dan dit pas gaan doen", zei hij volgens de NOS. "Dan duurt het te lang." Voor Defensie gelden de regels niet die Den Haag de boer al jaren om de oren slaat. De Gelderse gedeputeerde Peter Drenth zei het in september al over de nieuwe defensiewet, tegen Binnenlands Bestuur: "Eigenlijk wil Defensie hier precies alles doen wat ongeveer niemand überhaupt in Nederland mag."

Kijk dan naar de PAS-melders. Dat zijn boeren die jaren geleden volgens de toen geldende regels een melding deden, en daarna door de rechter zonder vergunning kwamen te zitten. Van de oorspronkelijk 3.637 PAS-melders voldoen er volgens een Kamerbrief van minister Van Essen van juni 1.448 aan de criteria, maar wachten ze nog altijd op een oplossing. Negentien hebben een onherroepelijke vergunning. Negentien. Hoe Den Haag de boeren intussen probeert weg te kopen, schreven we eerder al.

Die boeren mogen niet zeggen dat het "te lang" duurt. Zij krijgen handhavingsverzoeken, en de rechter verbiedt provincies om daar zomaar van af te zien, zoals in juni in het geval van een varkenshouder in Deurne. De Tweede Kamer wilde in mei met 144 stemmen dat het kabinet voor de PAS-melders "met dezelfde ambitie en voortvarendheid als bij Lelystad Airport" uitzoekt welke stikstofruimte nodig en beschikbaar is, in een motie van BBB. Vrijdag bleek wat die voortvarendheid waard is.

Dat dit kon gebeuren, was geen ongeluk. In april stemde de Tweede Kamer over een motie van SP en BBB die de regering vroeg in het defensieprogramma "niet over te gaan tot gedwongen onteigening". Forum voor Democratie stemde voor, samen met de Groep Markuszower, BBB en SP. Onder meer D66, VVD, CDA, GroenLinks-PvdA, PVV en JA21 stemden tegen. De motie haalde 20 stemmen en sneuvelde.

Vergelijk dat met mei, toen 144 Kamerleden de BBB-motie steunden die voor de PAS-melders om "voortvarendheid" vroeg. Een motie die niets kost, steunt iedereen. Een motie die de boer echt beschermt, haalt twintig stemmen.

Vooral de regeringspartijen moeten zich schamen. VVD, CDA en D66 lieten de boer vallen toen het erop aankwam, en de staatssecretaris die nu de onteigening achter de hand houdt, is van het CDA, de partij die zich zo graag opwerpt voor het platteland.

Natuurlijk heeft Defensie ruimte nodig, zal Boswijk zeggen. Dat bestrijdt ook niemand. De vraag is waarom Defensie mag wat de boer niet mag, en waarom de boer met een onteigeningsprocedure in de nek moet onderhandelen. Een land dat zich wil verdedigen, begint niet met het wegsturen van de mensen die het voeden.

Boswijk moet de onteigening van tafel halen. Geen gedwongen vertrek voor de boeren rond Lelystad: wie niet wil verkopen, blijft. Wie wel vertrekt, krijgt niet "in beginsel" maar gewoon volledige schadevergoeding, plus vervangende grond in de buurt.

En als Defensie niet op een natuurvergunning hoeft te wachten, dan de boer ook niet. Geef de PAS-melders vandaag nog hun vergunning en gooi het hele stikstofbeleid op de schop. Eén regel voor iedereen: voor de straaljager en voor de koeienstal.

Vrijdag kregen vier boerenbedrijven te horen dat ze van hun land moeten. Morgen kan het jouw grond zijn, jouw dorp, jouw weg. Wie het kabinet nu laat begaan, hoeft zich straks niet te verbazen als de volgende brief op zijn eigen deurmat ligt.