Meloni kiest voor celstraffen en rekeningen voor ouders, Van Weel vindt een rekening sturen al te veel gedoe

De VVD speelt graag de partij van orde en gezag. Maar wie werkelijk wil weten wat die woorden waard zijn, moet kijken wat er gebeurt nadat de ruiten zijn ingeslagen en de camera’s weer zijn vertrokken.

Het nieuwe Italiaanse pakket bevat een afzonderlijke strafbaarstelling voor gewelddadige deelname aan een demonstratie in georganiseerd groepsverband. Daarbij gaat het om groepen van minstens vijf personen. De aangekondigde straf loopt op tot vijf jaar cel en een boete van maximaal €20.000. Voor het organiseren of bevorderen van zulke gewelddadige groepen, ook online, voorziet het pakket in vier tot twaalf jaar gevangenisstraf.

Daarnaast wil Meloni schade sneller laten verhalen. Volgens haar toelichting, weergegeven door ANSA, moet bij beschadiging van publieke eigendommen een betalingsbevel volgen. Particuliere gedupeerden moeten via de rechter een direct uitvoerbaar bevel kunnen krijgen. Bij minderjarige daders richt de regeling zich op de ouders.

De boodschap aan de sloper is helder: jouw politieke woede geeft je geen recht op andermans spullen. Wie een winkelruit vernielt of een politieauto beschadigt, hoort de financiële gevolgen zelf te voelen.

Leg daar de pro-Palestijnse bezettingen bij de UvA naast. De universiteit publiceerde op 6 november 2024 een kostenoverzicht van ruim €4,1 miljoen voor de protesten in mei en juni van dat jaar. Het ging om vernielingen en herstel, maar ook om gevolgschade. Ongeveer €2,8 miljoen hing samen met schade en extra kosten rond de bouw van de nieuwe universiteitsbibliotheek.

Ruiten, beveiligingsinstallaties, meubilair en koffieautomaten moesten worden hersteld of vervangen. Wat heeft een kapotte koffieautomaat precies bijgedragen aan het lot van een Palestijns kind? Helemaal niets. Het was zinloze sloopwoede, verpakt in de morele zelfverheffing van activisten die kennelijk meenden dat hun politieke verontwaardiging zwaarder woog dan andermans eigendom.

Op 27 mei 2025 meldde Folia na navraag bij de UvA dat de universiteit de vervolgde demonstranten van de meibezettingen niet aansprakelijk zou stellen. Zij achtte onvoldoende bewijs aanwezig om de schade aan hen toe te rekenen. Het grootste deel van de schade was volgens de universiteit door de verzekeraar vergoed. Voor een kleinere bezetting van 21 juni 2024 wilde zij wél schadeverhaal proberen.

Daarmee was de rekening grotendeels bij de verzekeraar beland. Dat maakt de vernielingen geen cent minder schandalig. Een verzekeringsuitkering verandert niets aan de verantwoordelijkheid van degene die de boel kapotmaakt.

Op 28 mei 2025 kwam de kwestie ter sprake in de Tweede Kamer. Joost Eerdmans wilde dat het kabinet alles op alles zette om de schade alsnog te verhalen. Van Weel zei dat hij dat uitgangspunt deelde, maar noemde de motie overbodig vanwege eerdere opdrachten van de Kamer.

Volgens het officiële debatverslag beriep hij zich op het probleem dat de UvA concrete vernielingen niet aan personen kon koppelen. Als zijn informatie daarover niet klopte, zou hij het gesprek aangaan.

Op 18 augustus 2025 volgden schriftelijke antwoorden van onderwijsminister Eppo Bruins, mede namens Van Weel. Over het afzien van de schadeclaim stond daarin: “Ik vertrouw erop dat dit besluit zorgvuldig tot stand is gekomen.”

Dat is een buitengewoon mager antwoord op een uiterst concreet probleem. De gebouwen waren beschadigd. De rekening lag er. Maar de daders laten betalen bleek bij deze bezettingen een brug te ver.

Er waren overigens wel strafzaken. Volgens die antwoorden waren acht demonstranten veroordeeld, onder wie vier tot een gevangenisstraf, voornamelijk wegens geweld tegen de politie. Een celstraf voor geweld vergoedt echter nog geen vernield lokaal.

De UvA beslist zelf over haar civiele claims. Van Weel is aanspreekbaar op zijn politieke reactie en op de aanpak van de belemmeringen. Nederland kent bovendien al groepsaansprakelijkheid. Ook daarvoor moet vaststaan wie tot de aansprakelijke groep behoort en aan de wettelijke voorwaarden voldoet. Juist daarom moet de minister zorgen dat bewijsvergaring en schadeverhaal vanaf het begin serieus worden aangepakt.

De papieren beloftes ontbreken bepaald niet. In december 2025 kondigde het kabinet onderzoek naar betere ondersteuning bij schadeverhaal aan, met uitdrukkelijke verwijzing naar de UvA-rellen. Op 3 juni 2026 beloofde Van Weel opnieuw een hardere aanpak. In het bericht van zijn eigen ministerie zei hij: “Relschoppers die demonstraties misbruiken moeten we harder aanpakken.”

Prima. Dan mogen we hem ook afrekenen op wat daarvan terechtkomt. Hoe worden vernielers geïdentificeerd? Hoe helpt de overheid gedupeerden aan bruikbaar bewijs? Hoeveel schade wordt daadwerkelijk geïnd? Dat zijn de vragen waarop een minister van Justitie antwoord moet geven.

Deze week beschreef DDS al Van Weels terugtocht na zijn gesprek met Halsema over de Hamas-vlaggen op de Dam. Ook daar botste de stoere Haagse presentatie met een heel wat meegaandere houding zodra Amsterdam uitleg gaf.

Meloni moet uiteraard nog bewijzen dat haar nieuwe aanpak werkt. Een goedgekeurd decreet is nog geen geïnde schadevergoeding. Maar haar inzet verdient steun: de verantwoordelijkheid voor vernielingen moet ook financieel terechtkomen bij de veroorzakers.

Wie een universiteit sloopt om zijn politieke gelijk af te dwingen, hoort de rekening niet te kunnen ontwijken doordat de vernielingen in een grote, onoverzichtelijke groep plaatsvinden. Dat is de opdracht voor Van Weel: organiseer de aanpak zo dat de verantwoordelijken worden opgespoord en voor de schade kunnen worden aangesproken. Een Palestijnse vlag is geen vrijbrief om Nederland kapot te slaan.