Het Noordpoolgebied als strijdtoneel

De wereldwijde scheepvaart zou aan de vooravond kunnen staan van een letterlijke doorbraak.

We mogen best enige scepsis in pacht nemen wanneer we over klimaatverandering nadenken maar feit is dat de poolkappen smelten of ten minste ’s zomers steeds minder groot zijn. Binnen slechts enkele jaren zou de Noordpoolroute bevaarbaar kunnen zijn wat de afstand tussen bijvoorbeeld Europa en Japan met zo’n 40 procent zal doen afnemen. Enorme besparingen in tijd en brandstof zouden hierdoor gerealiseerd kunnen worden.

Naarmate het Noordpoolgebied voor de wereldhandel belangrijker wordt gaan landen zich ermee bemoeien. Het smeltende ijs is namelijk niet alleen voor het handelsverkeer een mooi vooruitzicht; grote olie- en gasvoorraden wachten onder de pool om ontgonnen te worden. Vandaar dat landen als Canada, Noorwegen en Rusland al ruzie maken over de grenzen in het poolgebied die niet altijd even duidelijk liggen.

Volgens bestaand zeerecht kunnen acht Arctische staten aanspraak maken op poolgebied. Tot tweehonderd zeemijl uit de kust geniet een land exclusief recht op economische activiteit. Rusland heeft dus de meeste kansen maar ook Canada, Denemarken (met Groenland), Finland, IJsland, Noorwegen, Zweden en de Verenigde Staten (vanuit Alaska) zijn poollanden. De meeste van hen hebben reeds een aanzienlijke olie- en gasindustrie opgezet.

Canada ontgint onder de conservatieve regering van Stephen Harper gretig teerzand in Alberta en zet hoog in op olie- en gasexploitatie in het poolgebied. Rusland patrouilleert de regio regelmatig met bommenwerpers en onderzeeërs alsof de Koude Oorlog terug van weggeweest is en investeert ruim een miljard dollar in de uitbreiding van de haven van Moermansk. Noorwegen was vorig jaar toneel van de grootste militaire oefeningen die ooit boven de Noordpoolcirkel plaatvonden. Bijna tienduizend troepen uit Duitsland, Nederland, Zweden, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten namen daar deel aan NAVO’s Cold Response.

De spanningen in het poolgebied zijn opgelopen nadat de Russische president Dmitry Medvedev verklaarde dat zijn land bereid was om diens eisen met kracht bij te zetten. “Er is gepoogd om Russische toegang tot exploratie en ontwikkeling van Arctische natuurschatten te beperken,” klaagde de president vorig jaar. “Dat is absoluut ontoelaatbaar vanuit een wettelijk standpunt en oneerlijk gezien de geografische locatie en geschiedenis van ons land.”

Canada, Denemarken en Rusland maken alle drie aanspraak op de Lomonosovrug die de Noordpool doorkruist. Met Noorwegen sloot Rusland dit jaar een verdrag waarmee de precieze grenzen in de Barentszzee werden vastgelegd.

Het Noordpoolgebied zou zo’n 13 procent van ‘s werelds onontgonnen olievoorraden bevatten en maar liefst 30 procent van de wereldwijde gasvoorraad. Tezamen komt dit neer op 22 procent van de nog onaangetaste maar bekende en bereikbare voorraden fossiele brandstoffen.

Het enorme potentieel van het Noordpoolgebied wordt door vrijwel alle betrokken partijen onderkend met uitzondering van de Verenigde Staten. De kustwacht van het land heeft slechts drie ijsbrekers in dienst waarvan twee verouderd zijn en op het punt staan om uit de vaart te worden genomen.

De conservatieve Heritage Foundation maant aan op een grotere betrokkenheid van de private scheepvaart bij het binnenkort bevaarbaar houden van de poolroute. De Finse vaart bijvoorbeeld wordt geheel door private maatschappijen gefaciliteerd terwijl de Oostzee elke winter dichtvriest.

De Amerikaanse overheid zou hieraan bij kunnen dragen door een negentig jaar oude wet te herroepen die voorschrijft dat alleen schepen die in de Verenigde Staten zijn gebouwd of in Amerikaans bezit zijn goederen tussen Amerikaanse havens moeten vervoeren. Deze zogenaamde Jones Act stamt uit 1920 en was ontworpen om Amerikaanse scheepsbouwers tegen buitenlandse concurrentie te beschermen. Dat is niet echt gelukt. Tegenwoordig vindt minder dan een procent van de wereldwijde scheepsbouw in Amerika plaats omdat het land zichzelf uit de markt heeft geprijsd.

Wordt de Noordelijke IJszee ‘s zomers bevaarbaar dan kan Amerika niet achterblijven. De wereldhandel over zee zal alleen maar toenemen, zeker als in het poolgebied een geheel nieuwe olie- en gasindustrie opbloeit. Conflicten zijn in deze nieuwe frontier onvermijdelijk. Rusland zet al hoog in met wapengekletter; zo ook Canada waar premier Harper de economische toekomst van zijn land in Arctica ziet. De Verenigde Staten hebben dringend behoefte aan een poolstrategie.

Foto: Defence Images