Van Verlichting naar Verduistering

Zonsverduistering
Foto:

Bespiegelingen over de verandering van een tijdgeest. Een gastbijdrage van Dick Thoenes.

We leven in een wereld waarin wetenschap en technologie steeds belangrijker zijn geworden, zowel voor de individuele mens als voor de samenleving als geheel. Vrijwel alles wat we gebruiken: kleding, huisraad, computers, telefoons, televisies, auto’s enz. is voor een groot deel gemaakt van synthetische materialen (waartoe ook de metalen behoren). Voor het produceren daarvan, met een voldoende hoge kwaliteit en een betaalbare prijs, waren aanzienlijke technologische ontwikkelingen nodig. Dat geldt ook voor de productie van de grondstoffen voor die materialen en voor andere ‘chemische’ stoffen zoals medicijnen, voedingssupplementen en plantenziektebestrijdingsmiddelen.

Deze ontwikkelingen vonden in Nederland vooral plaats in de jaren ’50 – ’80 van de vorige eeuw en ze hebben bijgedragen tot een enorme groei van de welvaart en het welzijn van de bevolking. Ook voor voorzieningen in de samenleving hebben grote technologische ontwikkelingen plaatsgevonden, zoals die in de medische wetenschap, de medische technieken en de farmaceutische wetenschap. Onze levensverwachting is hierdoor aanzienlijk toegenomen. Bij de productie van brandstoffen, de fabricage van treinen en vliegtuigen, de aanleg van wegen, tunnels en op belangrijke maatschappelijke terreinen, zoals de energievoorziening, de drinkwatervoorziening en de zorg voor het milieu, heeft de moderne technologie eveneens een beslissende rol gespeeld.

In dit licht bezien, is het merkwaardig dat er bij het algemene publiek in Nederland en elders in de westerse wereld, zo’n algemene anti-wetenschaps- en anti-technologiementaliteit is ontstaan. In zijn boek, ‘De toekomst achter ons’ (blz.27), introduceerde Kees le Pair voor deze Zeitgeist het woord ‘Verduistering’.

Sinds ongeveer 1700 bracht de Verlichting een metamorfose in het denken en daardoor spectaculaire ontwikkelingen in de wetenschap. Gelijktijdig deed zich een enorme vooruitgang voor in de technologie. Al deze veranderingen lagen aan de basis van het vooruitgangsdenken van de mensheid. De laatste tijd is er evenwel geleidelijk een omgekeerde ontwikkeling gaande, die ik met Le Pair ‘Verduistering’ zou willen noemen. Deze is begonnen rond 1970 en heeft zich sindsdien voortgezet.

De oorsprong van de verduistering is het feit dat, terwijl onze maatschappij tot in het kleinste detail doordrongen is van technologie, de meerderheid van de burgers niet begrijpt hoe die werkt en ook geen idee heeft welke vragen hij/zij aan wie moet stellen.

Het is verder evident dat technologie keerzijden kent, die zich vooral openbaren bij toepassing op grote schaal. Bij de chemische productie van materialen en tussenproducten ontstaan altijd ook afvalproducten, om de eenvoudige reden dat geen enkel chemisch proces een rendement heeft van 100%. Het is een essentieel onderdeel van elke technologie om de productie van afvalproducten te minimaliseren en de resten te verwerken.

Andere belangrijke technologische ontwikkelingen vonden plaats in de verhoging van de veiligheid, zowel in de industrie als in het verkeer en vooral in de luchtvaart.

Vanaf ongeveer 1970 is er in West-Europa en Noord-Amerika een beweging ontstaan die twijfels had over het belang van de moderne wetenschap en de technologie. De aandacht richtte zich vooral op de nadelen en gevaren, die enorm werden beklemtoond en uitvergroot. Waar vakmensen de tekortkomingen zagen als een onderdeel van de technologische processen, die dus met behulp van de technologie moesten worden verbeterd, zagen de tegenstanders deze juist als een gevolg van de technologie. Technologie was dus fout. En wetenschap was derhalve ook fout.

Het is wel heel opmerkelijk dat deze anti-wetenschapshouding bij de moderne mensen in de regel samengaat met een grote onkunde op deze gebieden. Dat is vooral opvallend bij politici, die in het algemeen over een geringe deskundigheid beschikken op het hele gebied van de bètawetenschappen. Men ziet het belang van dergelijke deskundigheid niet meer in en men maakt daardoor belangrijke fouten.

En ook in ons onderwijs is de anti–wetenschapsmentaliteit doorgedrongen – bètavakken worden gezien als iets voor ‘nerds’ en dat is een lelijk woord.

In een volgende bijdrage wil ik ingaan op een aantal andere voorbeelden van ‘Verduistering’.

Aldus Dick Thoenes.

Voor mijn eerdere DDS-bijdragen zie hier.

 


Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

Reageer

16 reacties

  1.   

    Ik denk dat het komt als reactie op het nationaal-socialisme.. dankzij de zegeningen van de techniek (spoorwegen, radio, scheikunde, logistiek enz) was dit mogelijk. De jaren-70-gekte was hier ook een reactie op, toen kwam ook de multi-culti-maatschappij.. dat betekent gegarandeerd achteruitgang..of ..relativering van IQ-prevalentie ..zo kan je het ook noemen.

  2.   

    De verduistering is het gevolg van de flower-power adepten die als sociale ingenieurs de maatschappij hebben vernieuwld. De opkomst van de sociale wetenschappen liep parallel met de neergang van de harde wetenschappen. Stapel en Vonk als triest dieptepunt.

  3.   

    Een beetje minder wetenschap en een beetje meer spiritualiteit… of desnóóds een toename van allebei …
    dat is wat de mens van nu héél verschrikkelijk hard nodig lijkt te hebben…. want nu verschraalt en verkommert hij innerlijk.

    Hoe kan men zijn hoop vestigen op modern comfort alleen.. eventueel aangevuld met televisieprogramma´s als TV-kantine, ‘Op vrijdagavond mag alles’ ( of een titel die daar op lijkt) een zondag vol sport en/of de altijd maar blijmoedig de EU steunende presentatoren van actualiteitenrubrieken?

    We kunnen er zonder meer van uitgaan dat zogenaamd primitieve volken een stuk meer innerlijke rijkdom hadden dan de mens van nu, hoezeer omringd ook door een geavanceerde technologie en een zichzelf onaantastbaar achtende wetenschap… allebei geworteld in de ratio… die een húlpfunctie is van de mens… en geen bestaansgrond.

    Die leegte is niet de schúld van wetenschap en technologie… houd mij ten goede… maar die is wél ontstaan omdat er bijna niets ánders meer is dan wetenschap en technologie.
    Als die zaken té belangrijk worden… belangrijker dus dan het écht belangrijke…dan krijg je mensen met geestelijke bloedarmoede.. met alle gevolgen van dien.

  4.   

    Het, interessante, thema van Thoenes werd in 1964 al briljant verwoord door W.F. hermans in zijn essaybundels ‘Het sadistisch universum’. De moderne mens raakt het contact kwijt met de onderliggende structuur van zijn ‘apparaten’. Hij illustreerde het indertijd met de het televisie-apparaat waarin een technologie was opgenomen die de moderne mens op één lijn zet met de bosneger: hij doet het of hij doet het niet en als hij het niet doet kan een klap op het apparaat mogelijk werken maar de reden waarom dat zo is wordt niet begrepen. We kijken naar onze apparaten als een koe naar onweer en we we zien wel wat ze ze veroorzaken en mogelijk maken maar hebben geen enkele idee hoe ze werken.
    Ik herinner me mijn eerste auto (dat was toen al een oudje), een Simca 1100. Als je daar de motorkap van opende zag je alle onderdelen helder zitten: de dynamo, de spanningsverdeler, de startmotor en de verdelerkap. Je had tenminste nog enig zicht op de verschillende componenten en je had het gevoel te kunnen achterhalen wat de oorzaak van het haperen was.
    Tegenwoordig kijk je bij het openen van de motorkap naar een plaat die alles bedekt en als de monteur in de garage wil weten wat de oorzaak van problemen is legt hij hem aan de computer die dat voor hem diagnosticeert en aangeeft welke componenten moeten worden vervangen.
    Bij computers en smartphones is de vervreemding totaal: hij doet het of hij doet het niet en als de stroom uitvalt zijn we terug op het niveau van de inboorling.

    De vraag is of een betere scholing in technologie de moderne mens nog mogelijkheden biedt die kloof te overbruggen. De technologie is zo eindeloos voortgeschreden en complex geworden en, ook letterlijk, volledig onttrokken aan onze waarneming dat het volgens mij niet meer mogelijk is daar nog iets van te begrijpen.
    Een afgestudeerde Delftse ingenieur in de welke technologie dan ook weet meer dan de gemiddelde mens maar nog volstrekt onvoldoende om de apparaten waar hij dagelijks mee werkt ook maar bij banadering te begrijpen.

    1.   

      Als de stroom uitvalt zijn we terug op het niveau van de inboorling?!… Nee hoor, als de stroom uitvalt zijn we op een veel lager niveau van de inboorling omdat de inboorling voor zichzelf kan zorgen…

      Als de stroom uitvalt dan valt ook modern transport uit en dan zijn de schappen by AH en soortgelijke leeg!… En dan komt er hongersnood en honderden duizenden zullen sterven… Statistisch veel meer in de steden dan op het land (plat of anders)…

      En dat ingenieurs niet eens bij benadering de technologie waarmee hij/zij werkt begrijpt is kletskoek!…

  5.   

    In de jaren 80 turfde ik in de schoolkrant van mijn kinderen de vervolgstudies van de schoolverlaters. Daar was nooit wis- , natuur- , werktuig- of scheikunde bijna uitsluitend economie en bedrijfskunde.
    (verdien je met woekerpolissen meer dan met machinebouw?)
    Beslissingen in de top van bedrijven werden zodoende steeds meer genomen op economische- dan technische gronden.
    Eigenlijk is het een wonder dat dit land nog aardig functioneert. Vooral als we de mond vol hebben van “innovatie” geven we aan R&D wel erg weinig uit.
    Voor de toekomstige energievoorziening wordt teruggegrepen op nostalgische technologie, niets innovatiefs, die eens het paard verving maar door de stoommachine werd geëlimineerd. Wie snapt dat nog?
    Naar volgende bijdragen zie ik uit.

  6.   

    @Gielah
    Ik geloof er niets van.
    Veel basislevensbehoeften zijn vanzelfsprekend.
    In een primitieve maatschappij moet je ‘s zomers genoeg hout hakken om de winter te overleven. Kortom, zingeving van het bestaan is geen punt want wie zich niet inspant gaat vanzelf dood.
    Levend in onze moderne hart-longmachine die ons via leidingen en draden van water en energie voorziet, moeten we zelf wat meer aan die zingeving werken. Dat kan oa door op de TV voetbalwedstrijden te bekijken. Maar ook andere keuzes zijn mogelijk.

  7.   

    @Simon Brouwenstein
    Je hoeft helemaal niet te weten hoe die apparaten werken. Is ook ondoenlijk.
    Maar wat wel opvalt is dat zo weinig mensen geïnteresseerd zijn in die werking.

  8.   

    @Halo1
    Niet mee eens.
    De koers wordt bepaald door de roerganger.
    Geef techneuten de macht en er wordt gesleuteld. Geef economen en bedrijfskundigen de macht en er wordt bezuinigd en gereorganiseerd. Geef (in het onderwijs) pedagogen de macht en er worden nieuwe didactische werkvormen bedacht in het tempo waarbij een bakker broodjes bakt.
    Economen en pedagogen hebben decennia het onderwijskundige roer bediend. Massale onderwijsfabrieken en hervormingen zijn het gevolg. De vakinhoud is de verliezer. Zo komt bijvoorbeeld in het wiskunde onderwijs aan de middelbare school een begrip als definitie, stelling en bewijs niet meer voor.
    “Voordeel” is wel, dat hierdoor bredere groepen aan hoger onderwijs konden deelnemen. Een alleen in bedrijfskundig opzicht geboekt succes dus.
    Maar door deze verlaging van het abstractieniveau wordt geen solide basis meer gelegd voor technische vervolgstudies.

  9.   

    Sinds de moslims geld teveel hebben is de verduistering in een stroomversnelling geraakt.

    1.   

      Als we de moslims niet hadden, wie hadden we dat de schuld moeten geven voor al het ongerief?

  10.   

    Op Nederlandse blogs wordt er niet over gerept.
    Waarom niet?
    Nou dan doe ik het maar.

    http://rt.com/news/250901-ttip-global-action-day/

    1.   

      @Philippine

      Ter aanvulling voor mensen die menen dat het nergens over gaat:

      http://www.amcham.org/TTIP1/EN/makale/TTIP%202014.pdf

  11.   

    Ontzettend opvallend dat TTIP bijna nergens in de media onderwerp is, hier in ons land.
    Tekenend voor de doof/blindheid van de massa en de geniepige overheid/merdia die ons dom en onwetend wil houden over die zaken waar zij en alleen zij voordeel van denken te trekken.
    Dat ze daarmee een volledig land/bevolking bedriegen en grote risico’s en erger laten lopen zal ze zo een zorg zijn, dat is wel duidelijk!

    De massa weet niet eens wat TTIP is en heeft er ook niets over gelezen of gehoord, de rest, die wel de klok heeft horen luiden denkt dat het wel los zal lopen….zoals gewoonlijk….en is niet van plan zich te weren…grote spijt zal te laat komen.

    1.   

      @Nick
      Zelfs op de Joop is het een hot item. Het moet toch kunnen dat dit veel breder gedragen gaat worden. Niks met socialisten, maar TTIP móet veel meer aandacht krijgen!

Like nu onze nieuwe pagina voor nieuws en opinie!