‘Hoe komen we van populisme af? Begin met begrijpen wie wij mensen eigenlijk zijn: geëvolueerde apen!’

Een column van Frits Bosch over dé vraag van onze tijd: waardoor komt populisme?

Bas Heijne is een filosoof en auteur die veelvuldig in gesprek gaat met historici, wetenschappers en denkers over de Grote Vragen van Deze Tijd. Heijne breekt al sinds jaar en dag zijn hoofd over de kloof tussen ‘politiek correcten’ en ‘populisten’. Hij reist stad en land af om een antwoord te krijgen op de vraag: wat is de reden is van de opkomst van populisme?

Een waterdicht antwoord kan ik Heijne niet bieden, maar ik ga wel een poging wagen. Het is geen wonder dat Heijne geen antwoord weet te formuleren op zijn brandende kwestie, want hij richt zich slechts op filosofie en laat andere factoren onberoerd. In mijn benadering is de achtergrond van populisme vijfledig: christendom, Marx, schuldgevoelens, media & beeldvorming en globalisering. Ik begin met het christendom.

Wat heeft het christendom met populisme te maken?
Het Christendom zorgt er voor dat we te veel empathie tonen voor mensen waarvoor we enkel compassie zouden moeten tonen: de mensen die verder weg van ons staan. We tonen te weinig empathie voor mensen waarvoor we wel empathie zouden moeten tonen: de mensen dichtbij.

Hoe kan dat, want we zijn helemaal niet meer christelijk?!
Dat is maar betrekkelijk. Het is inderdaad een feit dat één van de meest spectaculaire veranderingen in de naoorlogse Westerse samenleving de secularisering was. Er heeft een razendsnelle uittocht van gelovigen uit kerken plaatsgevonden na 1960. Geloofsafval heeft zich eerder in de geschiedenis voorgedaan en wordt gezien als een bijverschijnsel van de Verlichting, ontwikkeling van wetenschap (Darwin!), industrialisering en modernisering. De snelheid waarmee de secularisering plaatsvond heeft ons verwonderd. Het zou echter een misverstand zijn te denken dat het Christendom ons definitief verlaten heeft. Een godsdienst die een kleine tweeduizend jaar ons doen en laten heeft bepaald laat zich niet zomaar uitvlakken. Christelijke waarden zitten nog steeds diep in ons brein genesteld. De belangrijkste christelijke waarde ‘naastenliefde betrachten’, ofwel ‘empathie tonen’, is de mooiste waarde, maar tevens de waarde die bijdraagt aan de kloof: mensen die vinden dat je meer empathie moet tonen voor mensen ver weg (de politiek correcten) en mensen die dat niet wenselijk vinden (de populisten). Dit speelt met name bij de immigratieproblematiek.

Wat is empathie?
Empathie is te omschrijven als het indringend inlevingsvermogen, men duikt in de pijn van de ander.

Wat is compassie?
Compassie is mededogen, men gaat naast iemand staan met gevoelens van begrip, betrokkenheid en warmte.

Tonen wij te weinig empathie voor mensen ver weg?
Prof. Louise Fresco van Wageningen Universiteit bevestigt dit. Zij schrijft dat Nederland empathie is kwijtgeraakt. Dus: wat mankeert ons? We hebben het beste met de wereld voor, maar ook Barack Obama zei dat we in een cultuur leven die empathie ontmoedigt. We zouden volgens Obama meer empathie moeten tonen. Hij had het over ‘the empathy deficit”. Bij hem zat dat wel goed met 400.000 dollar voor een uurtje spreekbeurt. Loopt lekker op als je er drie op een dag doet. Ik heb niet gehoord dat hij uit empathie iets van die opbrengst weggaf; over ‘empathy deficit’ gesproken. Van Fresco horen we ook niet dat ze veel empathie toont voor ‘mensen ver weg’. Practice what you preach, or shut up!

Bevestigen psychologen dat we te weinig empathie tonen?
Nee, integendeel. De vermaarde Amerikaanse psycholoog prof. Paul Bloom, McGill, Montreal, bestrijdt dat we meer empathie moeten betrachten. Ik heb de eer gehad hem te spreken over onze empathie en heb daarvan verslag gedaan in “Schaft ook Nederland zich af?”. Bloom meent dat westerlingen niet te weinig, maar juist te veel empathie tonen en aan empathiewaan lijden. In zijn boek “Against empathy’ wijst hij er op dat wij westerlingen empathie verkeerd toepassen. Empathie moet volgens Bloom slechts gelden voor degenen die onze ‘echte’ naasten zijn, familieleden en naaste vrienden.

Hoe moeten we mensen ‘buiten familie en kennissen’ qua emotie benaderen?
Die mensen moet je benaderen met een vorm van rationele compassie. En daarbij moet je bedenken wat de consequenties zijn van de compassie die je toont. Je moet de langetermijngevolgen van je handelen goed overzien, een taak voor de overheid. Dat doen we volgens Bloom te weinig. Ons (politiek) handelen is vooral op de korte termijn gericht, dat we pas achteraf rationaliseren en rechtvaardigen. Hij meent dat we onze emoties verkeerd deponeren, waardoor empathie een slechte morele gids is die tot irrationaliteit, foutieve beslissingen en sociale ontwrichting leidt. Wetenschappelijke bevestiging wordt verkregen door PET- en fMRI-scans in zijn laboratorium en die van zijn collegae.

Hoe komt het dat wij westerlingen zo overmatig empathisch zijn?
Dat komt omdat we Christus’ boodschap van naastenliefde verkeerd begrijpen. Jezus zei :“hebt elkaar lief”. Prachtig, maar dient naastenliefde dan niet voor allen in gelijke mate te gelden, zoals Bloom suggereert? In de Bijbelse parabel van de Barmhartige Samaritaan vertelt Jezus dat twee hooggeplaatste Joden, een priester en een Leviet, weigeren hun handen vuil te maken aan een slachtoffer van een geweldsmisdrijf langs de kant van de weg. Maar een Samaritaan, een destijds door de Joden geminacht volk, is wél hulpvaardig en toont naastenliefde. De Samaritaan helpt hem op zijn ezel en brengt hem naar de dichtstbijzijnde herberg om verzorgd te worden, waarna de Samaritaan zijns weegs gaat. De strekking is dat je de ander helpt, ook al komt het je niet goed uit.

Is het schadelijk dat we menen iedereen op aarde leven evenveel empathie te schenken?
Ja. Het is volgens Bloom een ernstig misverstand en leidt tot veel extreme ellende. Empathie is dan een slechte morele gids. Het geeft ons een goed en superieur gevoel en is uiteindelijk egoïstisch. Het ontbeert verhoudingen en is vertekend. Het is een valkuil. Echt altruïsme kent de natuur niet: het draait om natuurlijke selectie en voortplanting. Naastenliefde betekent compassie voor de medemens en zich medeverantwoordelijk voelen voor het welzijn van de medemens. De Samaritaan nam het slachtoffer niet mee naar zijn huis en zei niet tegen hem: “dit is mijn huis, ik verstrek je bed, bad, brood. Je kunt hier onbeperkt blijven, op mijn kosten.” De Samaritaan bood het slachtoffer wel opvang in de regio, de herberg, en ging daarna zijn eigen weg. De conclusie is dat de christelijke moraal zoals wíj die hanteren mank gaat. Het leidt tot empathiewaan en “wir schaffen das nicht” en tot problemen omdat het lange termijn rationaliteit ontbeert.

Maar apen steunen toch ook de groep?
Etymoloog en apenspecialist prof. Frans de Waal ondersteunt de visie van Paul Bloom. De Waal: “We leven in de eeuw van empathie”. De Waal wijst ons er op dat mensen (‘de mens’) doorontwikkelde apen zijn met een apelijk oerinstict. Chimpansees beschermen hun eigen groep en weren buitenstaanders. Hun begrip voor anderen is volgens De Waal ‘een kwestie van gradatie’: empathie voor familie, compassie voor naasten in de groep, maar veel minder voor chimpansees erbuiten. Ons apelijk oerinstinct is door de eeuwen ondergesneeuwd geraakt door wetenschap, religie en ideologie.

Hoe komen we van populisme af?
Een goed begin dat we moeten begrijpen wie wij als mens eigenlijk zijn. We zijn geëvolueerde apen. Onze betrokkenheid c.q. compassie voor de ander dient gradaties te kennen: empathie voor de familie en naaste vrienden, compassie voor mensen buiten die groep. Onze christelijke gevoelens dienen gradaties te kennen. Als we ons dat niet goed bewust zijn, dan blijft gaat het in ons brein alle kanten op. Dan blijft de kloof, die we zo verfoeien, bestaan. Als er een hulpbehoevende op de stoep staat is het voor een individu lastig om naar de nabije herberg te verwijzen, opvang in de regio. Deze rationaliteit kun je niet van individuen verwachten. Het is ook de taak van de overheid om hiervoor de kaders aan te geven.

Frits Bosch, auteur van “Risico als obsessie, “Dat is het risico”, “Wereld op een keerpunt” “Onbehagen bij de elite, “Schaft ook Nederland zich af?” en “Feminisme op de werkvloer.


Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

Reacties

20 reacties

  1. Vriend

    Leuk dat er nu ook een gezicht bij Frits Bosch behoort. Uitstekend artikel weer met wijze lessen voor de links gehandicapten.

    1. B. Pascal

      Stelling: We zijn geëvolueerde apen.

      We kunnen de evolutie enkel aanvaarden wanneer we tweezijdig op kunnen evalueren. We kunnen de geëvalueerde aap pas aanvaarden wanneer we kunnen bewijzen dat er van ontwikkelde mensen weer geëvalueerde apen zijn ontstaan. Evolutie dient tweezijden, anders is evolutie geen evolutie.
      Immers de natuur leert ons ZOMER-HERST-WINTE-LENTE. Laat mij te teruggang zien. Het hedendaagse scholastische evolutie is niets minder dan een methode en theorie. Maar nimmer een waarheid.

    2. B. Pascal

      We kunnen de evolutie enkel aanvaarden wanneer we tweezijdig op kunnen evalueren. We kunnen de geëvalueerde aap pas aanvaarden wanneer we kunnen bewijzen dat er van ontwikkelde mensen weer geëvalueerde apen zijn ontstaan. Evolutie dient tweezijden, anders is evolutie geen evolutie.
      Immers de natuur leert ons ZOMER-HERST-WINTE-LENTE. Laat mij te teruggang zien. Het hedendaagse scholastische evolutie is niets minder dan een methode en theorie. Maar nimmer een waarheid.

  2. plakband

    De kloof tussen ‘politiek correcten’ en ‘populisten
    Een verhaal waar Jan-met-de-pet niet in is geïnteresseerd.
    Die laat zijn oren veel te gemakkelijk hangen naar de indoctrinatie op school, het gelieg van politici en de sluikbevoorrechting in reclame en youtube filmjes. Probeer dat maar eens te veranderen.

    De linkse overheid heeft het laten afweten en glijdt steeds verder af.
    Als het tij niet gekeerd wordt bij de verkiezingen is het te laat.
    Stem PVV of FvD en Nexit voor het te laat is.

  3. RPML

    Populisme is het directe gevolg van zogenaamd empathische mensen die eigenlijk sterk narcistisch gedrag vertonen: de deugmensch. Het zijn juist deze deugmensen die andermans ‘problemen’ adopteren, anderen erop wijzen dat ze er wat aan moeten doen, en vervolgens heel hard wegrennen. Ondertussen roepen ze overal dat ze hard met ‘het probleem’ bezig zijn.

    Enkele voorbeelden? De criminaliteit in dit land die statistisch heel duidelijk enkele groepen als grootste daders aantoont. Het wegkijken van de deugmensch is bijna traumatisch te noemen. Alles wordt gegooid op ‘racisme’ ‘generaliseren’ ‘etnisch profileren’, maar aan de oorzaak wordt niets gedaan.

    Volgende voorbeeld? De vluchtelingenstroom. Het waren zogenaamd allemaal apothekersgezinnen uit Aleppo, feitelijk was meer dan 90% economisch vluchteling en 80% man tussen de 17 en 30. Problemen op opvanglocaties worden zorgvuldig uit statistieken gepoetst en buiten de media gehouden.

    Volgende voorbeeld? ‘Documentlozen’; dat zijn mensen die alle rechters om de tuin hebben geleid en uiteindelijk na jaren procederen afgewezen zijn en de illegaliteit induiken. De naam zegt het al: illegaal. En toch zijn er weer deugdenkers die daarvoor in de bres springen…. tenzij natuurlijk een raadslid voorstelt ze dan ook maar in GroenLinks wijken te herbergen.

    Volgende voorbeeld? De klimaathysterie. Terwijl de kolencentrales in India en China uit de grond worden gestampt wil de deugdenkers met allerhande inherent klimaatonvriendelijke maatregelen anderen hun wil opleggen; biomassa is inmiddels onderuit gegaan, elektrische auto’s, windmolens en warmtepompen. Het is akelig stil de laatste tijd rondom die onderwerpen… behalve dat ze nu vandaag staan te deugen voor de biomassa-installatie in Diemen om het omgekeerde te bereiken: sluiting…

    Bottom line is door het uitblijven van welke vorm van inhoudelijke discussie dan ook en het wegzetten van tegenstanders als klimaatontkenners, racisten en wat dies meer zij de perfecte voedingsbodem gecreëerd voor populisme. En die kant schiet dan ook weer door…

    1. Edjan

      @RPLM +++

  4. LifeBuddy

    ”Kabinet schrapt strafblad Grapperhaus”. Zo komen we van populisme af.

    1. Blondie

      Is vriendjespolitiek en de Jaap dekt Mina mentaliteit ook zoiets.?

      Wilders had het over corruptie in Nederland.

    2. Blondie

      Frits lijkt mij een betrouwbare Opa.

  5. HD

    Zit net in de auto en luister naar een inbelprogramma van BNR, ‘ als gast zit in de studio Kees de Kort, een slimme man die alles simpel en keurig uitlegt.
    Als gastheer zit daar die omhoog gevallen zielige zwarte man, vraag van alles aan de Korte en maar luistert niet en laat de man niets uitleggen.
    Wel probeert deze stakker zijn haat jegens Trump en alle blanken over Nederland uit te storten.
    En Kees komt maar niet aan het woord.
    Diep triest dat de steeds linker wordende BNR deze man op de zender laat.

  6. Winfrida

    Christelijk of niet. Eerst jezelf op orde, kan je toch beter voor de ander zorgen. In je eigen leefomgeving en daarna pas verder kijken voor gelijkheid in de wereld. Al red je maar een mens. Maar verder is dat nooit en dan ook nooit te verwezenlijken. Daarvoor is de wereld te groot. Wij, als westerse wereld staan ook te ver van het islamitische geloof af. Dat botst.

  7. B. Pascal

    We kunnen de evolutie enkel aanvaarden wanneer we tweezijdig op kunnen evalueren. We kunnen de geëvalueerde aap pas aanvaarden wanneer we kunnen bewijzen dat er van ontwikkelde mensen weer geëvalueerde apen zijn ontstaan. Evolutie dient tweezijden, anders is evolutie geen evolutie.
    Immers de natuur leert ons ZOMER-HERST-WINTE-LENTE. Laat mij te teruggang zien. Het hedendaagse scholastische evolutie is niets minder dan een methode en theorie. Maar nimmer een waarheid.

  8. Edjan

    Heel goed artikel. Een heel stuk menselijker dan wat ik laatst las: via een link op DDS naar de theologe van Nederland: Janneke Stegeman. Niet alleen zit het haar erg dwars dat de blanken de dominante beschaving hebben, zij vindt de blanken dermate verwerpelijk dat als zij zeggen: “wij doen wel een stapje opzij voor andere rassen of beschavingen die het minder goed getroffen hebben”, dat dan wederom de witte, heteroseksuele man aan het woord is vanuit zijn gevoel van suprematie. (Wat die hetero hier doet, is mij een raadsel, maar Janneke kon het waarschijnlijk niet laten om nog even in het voorbijgaan een seksistische sneer uit te delen.) Haar idee grenst aan een geestesziekte. Ooit verbood de kerk de flagellanten (processies van mensen die zichzelf tot bloedens toe met de zweep sloegen) maar deze masochistische zelfvernietigingsdrang wordt door de kerk gepropageerd. En net zo goed door de socialisme dat in grote lijnen een afgeleide is van het christendom.

    1. Edjan

      En net zo goed door het socialisme dat

  9. vandaag

    Het stukje zwemt in het populisme,

    QUOTE Het is ook de taak van de overheid om hiervoor de kaders aan te geven. END

    De overheid zou terug tredend moeten zijn .

    QUOTE 2 Als er een hulpbehoevende op de stoep staat is het voor een individu lastig om naar de nabije herberg te verwijzen, opvang in de regio. END

    Waarom populistisch gelukszoekers als hulpbehoevende blijven omschrijven ?

    Ik vind het populistisch gekrakeel waarbij het momentje even gepakt word dus is het ook nog opportunisme gestoeld op meningen in plaats van feiten waarmee het inhoudsloos populisme is geworden

    1. wesley benley

      Het kan zijn dat het darwinistische element in het betoog u afschrikt. Dat is natuurlijk uw goed recht.

      1. vandaag

        bull shit hahaha enz

  10. pasco

    Hm, ik dacht dat de ‘witten’ geschapen waren door ‘God’!
    De negroïden zijn dientengevolge de geëvolueerde apen, of zie ik dat niet goedI
    In elk geval gedragen de negroíden zich als apen!

  11. Rene van der Grijp

    “Begin met begrijpen wie wij mensen eigenlijk zijn: geëvolueerde apen!”

    Dat is wat de evolutieleer stelt en sterk onderbouwt. Met andere woorden: hier spreekt de ware wetenschap.

    Toch zijn er twee categorieën mensen die dit afwijzen:

    1) Gelovigen in de schepping, dat omvat zowel orthodoxe joden, christenen als moslims. De evolutieleer is hen in z’n totaliteit een doorn in het oog.

    2) Politiek correct links. Dit behoeft enige nadere beschouwing: de meesten onderschrijven wel de evolutieleer maar trekken een grens bij de mens. Daarvoor gelden in hun ogen ineens andere natuurlijke wetmatigheden, want voor hen bestaan er geen rassen en is iedereen hetzelfde.

    Dat is buitengewoon inconsequent want er is geen enkele rationele reden om te veronderstellen dat de natuurwetten die voor alles wat leeft niet op zouden gaan voor de mens. De verschillende rassen/soorten zijn bij de mens op dezelfde manier ontstaan als bij dieren en planten: genetische aanpassing aan de leefomstandigheden. Dat is evolutie. Dat is wetenschap.

    We leven nu in een tijd waarin wetenschappelijke feiten ondergeschikt zijn aan het politiek correctisme. Je mag bepaalde dingen niet zeggen ook al is het een waarheid als een koe. Dat is een heilloze weg.

    Het benoemen van dergelijke waarheden is men op links populisme gaan noemen en het is bedoeld als een soort scheldwoord. Ik accepteer die term niet en werp het verre van me, net als de term islamofobie. Het benoemen van waarheden is zuiver realisme en staat een heel eind af van het politiek correctisme dat drijft op een stuitende vorm van leugenachtigheid, kuddegeest en hypocrisie.

  12. Bes Tolen

    Het christendom begon in Nederland met zijn opmars in de achtste eeuw toen een paus dat verordonneerde. Alle nog niet onderworpen Germaanse en Slavische gebieden, het grootste deel, moesten nog onderworpen worden. West Nederland en omgeving in 717 en Noord Nederland 787. Eerder was maar een klein gebied van Brabant en Limburg Frankisch. Frankisch gebied werd aanvankelijk door de Merovingen geregeerd, die in 751 door de paus Zacharias met geweld werden afgezet.

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.