Column Prof. Piet Emmer: de stereotype slaaf die zich naar believen laat vernederen en uitbuiten heeft nooit bestaan

Prof. dr. Piet Emmer, dé Nederlandse expert op het gebied van slavernij, heeft in het Rijksmuseum de tentoonstelling Slavernij, tien waargebeurde verhalen bezocht. Emmer is er niet over te spreken: er wordt slechts een clichématig beeld van slaven en de slavenhandel geschetst, en er is geen ruimte voor nuances of verhalen die de schuld ergens anders dan bij de West-Europese kolonisator leggen. Emmer: “Wie zijn stereotype opvatting over slavernij bevestigd wil zien, komt in het Rijksmuseum ruimschoots aan zijn trekken.”

De met veel tamtam aangekondigde en inmiddels geopende slavernijtentoonstelling in het Rijksmuseum draagt wel een heel simpele boodschap uit: de slavernij en de plantages waren mensonwaardig, de slaven zielig en de slaveneigenaren zonder uitzondering misdadige bruten, die verkrachtten, sloegen en straften. De stereotype slaaf van het Rijksmuseum – de gedweeë, sullige Sambo zonder initiatief, die alles accepteert en zich naar believen laat straffen, vernederen en uitbuiten – heeft echter nooit bestaan.

De tentoonstelling documenteert slechts een aantal “waargebeurde“ levensgeschiedenissen van slaven, waardoor een aantal essentiële elementen uit de slavernijgeschiedenis niet aan de orde komen zoals het antwoord op de vraag waarom de Europeanen voor hun koloniën slaven uit Afrika en Azië haalden en niet uit hun eigen continent, en waarom Afrika en Azië in staat bleken om steeds meer slaven te leveren. De bezoeker wordt voortdurend geconfronteerd met hedendaagse morele oordelen zoals de verontwaardiging over het feit dat de slaven af en toe op zaterdag moesten werken. Pardon, een vrije zaterdag in de achttiende en negentiende eeuw?

Het Rijksmuseum, en een poster over de slavernijtentoonstelling. Bron: Zivko Trikic / Shutterstock.com.

Het Rijksmuseum twijfelt geen moment aan de veronderstelling dat slavenhandel en slavernij voornamelijk Europese en vooral ook Nederlandse erfzonden zijn, want in de tentoonstellingsbundel lees je: “In Afrika leefden mensen in de koloniale tijd met de realiteit van mensenhandelaren, nomaden op paarden, die nachtelijke rooftochten organiseerden om mensen te ontvoeren.” Dat Afrika ten tijde van de Europese slavenhandel helemaal nog niet gekoloniseerd was en dat de “rooftochten” en “ontvoeringen” dus niet de schuld van de Europeanen konden zijn, lijkt het Rijksmuseum te willen verzwijgen net als het feit dat de kolonisatoren juist met man en macht geprobeerd hebben de interne slavenhandel en de slavernij in Afrika uit te roeien.

Een oproep van de redactie: door de coronacrisis heeft DDS het, net als veel andere websites, ontzettend lastig. Wij willen alles gratis leesbaar houden voor iedereen, waardoor we voor onze inkomsten afhankelijk zijn van reclame. Maar bedrijven hebben financiële zorgen, en hebben dus niet veel te makken. Daar merken wij de gevolgen ook van. Vandaar onze omroep aan u, onze lezers: steun ons alsjeblieft! Via het betrouwbare Nederlandse BackMe-systeem kunt u maandelijks óf eenmalig doneren. Doe dat alstublieft, en help DDS in de lucht te blijven!

Wie iets nieuws over de slavenhandel en slavernij wil leren, hoeft de tentoonstelling niet te bezoeken, maar wie zijn stereotype opvatting over slavernij bevestigd wil zien, komt in het Rijksmuseum ruimschoots aan zijn trekken.

Piet Emmer is emeritus hoogleraar koloniale geschiedenis (Universiteit Leiden) en auteur van De Nederlandse slavenhandel (Nieuw Amsterdam, 2019) en De geschiedenis van de Nederlandse slavernij in een notendop (verschijnt eind juni 2021).

Abonneer je gratis en voor niets op het Telegram-kanaal van De Dagelijkse Standaard, en like onze spiksplinternieuwe Facebook-pagina!
In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

Reacties

7 reacties

  1. Stanly2000

    Ik zal niet gaan kijken!

    1. NO8DO

      Verstandig.
      Oren dicht, ogen dicht, handen in de zakken .
      U valt niets te verwijten.

  2. Vanduinen

    Is ook te gek voor woorden. Zij meldden zich vrijwillig aan om een vakantie baantje te hebben. Work and Travel.

  3. Beukman

    Zó erg was het toch niet, Piet?
    Ik ben ook op die tentoonstelling geweest, en zag meerdere keren voorbijkomen dat de Europese slavenhandel vaak een verlengstuk was van de lokale slavenhandel, maar dan op veel grotere schaal.

    Ook las ik er over vele slavenopstanden (die vaak eindigden met het gruwelijk afslachten van de leiders door Europeanen). Deze verhalen maakten ook wel een eind aan de mate van gedweeheid der slaven, een beeld dat bij sommige blanken leeft.

    Ik moet wel zeggen dat de expo ook mij wat tegenviel. Het was allemaal wat oppervlakkig. Het sterkste onderdeel vond ik de vele schilderijen uit de eigen collectie die in deze context waren geplaatst – ook fysiek.

    Bij binnenkomst zei de suppoost tegen me: “Ik ben benieuwd naar wat u straks van Oopjen zal vinden.”
    Tot mijn stomme verbazing bleek inderdaad Rembrandts dubbelportret van Oopjen en haar gemaal er te hangen, met een beschrijving van al het vreselijks van wat haar familie allemaal had uitgespookt. Ik keek eens goed naar haar gezicht, ik dacht dat ik het al zo goed kende. Maar opeens viel me een nieuw detail op: haar ogen waren bloeddoorlopen.
    Oopjen zal voor mij na deze expositie nooit meer dezelfde zijn.

    Over de gebezigde term “tot slaaf gemaakte” zullen we het maar niet hebben.

  4. Bes Tolen

    De protestantse Ieren werden in Ierland uitgemoord en wel na op die in de zeventiende en achttiende eeuw naar Amerika werden verscheept. Op die schepen kwam vijfentwintig procent om. (Op de slavenschepen uit Afrika acht procent wat natuurlijk nog veel is). In Amerika waren ze slaaf. Honderdduizenden. In Noord Ierland zijn wel protestanten maar die zijn van Schotse afkomst en die werden beschermd door de Engelsen. Als er in die tijd in Engeland een Roomse koning kwam dan maakte die oorlog met Nederland.
    In 1800 telde de VS 4306445 blanke inwoners en 1002037 zwarten, die zich in het zuiden bevonden. (In 1700 had Amerika nog maar heel weinig inwoners). In die tijd bereikten zowel blanken als zwarten de hoogste gemiddelde leeftijden (67 en 62 jaar) van de wereld. Aantal zwarten in 1780 750000 en in 1860 4441830 (grote toename door hoge aantal geboorten). Dus zo slecht kan het daar niet zijn geweest waar de Europese bevolking in Europa wat gemiddeld bereikte ouderdom betreft op de helft bleef steken.

  5. Bes Tolen

    Beuk, ja en dat terwijl Oogjen en haar kornuit door uw oogappel voor naar Nederlands volkse norm veel te veel geld onder moeilijke bepalingen voor steeds de helft van de tijd naar Nederland is gehaald? Omdat uw oogappels in meervoud het haar te moeilijk maakten? Zijn ze zo?

  6. DeKadt

    We weten het inmiddels. Slavernij is hot! Een perfect vehikel voor de meer verwarde onder ons, die veelal 1 gezamenlijke deler hebben: slecht onderwijs, niet doorgeleerd en grosso modo intellectueel lui & gemakzuchtig. Dan is zo’n ‘museum’ een fantastisch uitje alwaar je je helemaal thuis voelt in het collectief overgeven over al het onrecht wat jou is aangedaan. Want hoezeer je er in de 21e eeuw zelf een potje van hebt gemaakt, het is altijd heerlijk als je iemand of iets anders uit de 18e eeuw de schuld kan geven voor je eigen stilstand.

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.