De zeven plagen van ons stroomnet: Hoe het groene wensdenken Nederland in de energiecrisis stortte

De basis voor deze totale ineenstorting werd al decennia geleden gelegd. Na de eerste aardgasvondst in 1959 veranderde Nederland in een land dat nagenoeg volledig dreef op goedkoop gas. Elektriciteit maakte destijds slechts 20 procent uit van ons hele energiesysteem. Het stroomnet werd door de ivoren-torenpolitici beschouwd als een 'afgerond project'.

Rond 2010 overwoog de TU Delft zelfs de afdeling hoogspanningstechniek op te heffen met de rabiate gedachte: "Het elektriciteitsnet is af". Terwijl andere landen investeerden in een robuuste stroominfrastructuur, leunde Nederland lui op de Groningse gasbel. Zelfs nu dat veld sinds 2024 is gesloten, stookt nog altijd 80 procent van de huishoudens op gas.

Als klap op de vuurpijl was het voor netbeheerders jarenlang wettelijk nagenoeg verboden om te investeren in een ruimer stroomnet. Bedrijven die vooruit wilden plannen en extra kabels of transformatorhuisjes wilden aanleggen, werden door de bureaucratie genadeloos teruggefloten. De toezichthouder ACM klopte zichzelf in 2013 nog trots op de borst dat de maximumtarieven daalden, terwijl de aandeelhouders - provincies en gemeenten - verslaafd waren aan de dividenduitkeringen.

Toen in 2012 de eerste waarschuwingsrapporten over een explosie in het stroomverbruik verschenen, werd er geen cent extra geïnvesteerd. Bij het Energieakkoord van 2013, dat bol stond van de windmolenambities, werden concrete afspraken over netuitbreiding simpelweg over het hoofd gezien. Een structureel tekort was geboren.

De ellende werd pas écht rabiate ernst toen het kabinet-Rutte III eind 2017 zijn hyperambitieuze klimaatbeleid lanceerde. De CO2-uitstoot moest en zou drastisch omlaag. Aan de zogenaamde 'klimaattafels' werd besloten dat de industrie, het vervoer en de gebouwde omgeving halsoverkop moesten afstappen van kolen, olie en gas.

Alles moest worden vervangen door elektriciteit, maar de cruciale verbindende schakel - het stroomnet zelf - kreeg nul prioriteit. Onderzoekers van TNO trokken aan de bel en waarschuwden dat het net deze transitie nooit aan zou kunnen, maar de politiek denderde blind voort.

Ondertussen werd de markt overspoeld met spotgoedkope zonnepanelen uit China. Gesteund door bakken met overheidssubsidies schoten commerciële zonneparken vanaf 2017 als paddenstoelen uit de grond. Omdat de politiek de locatiekeuze volledig aan de markt overliet, kwamen deze parken terecht op goedkope grond in buitengebieden zoals Drenthe, waar het stroomnet historisch gezien flinterdun is.

Netbeheerders waren wettelijk verplicht om iedereen aan te sluiten, zonder dat er capaciteit was. Nederland werd weliswaar Europees koploper in zonnepanelen, maar de extreme opwekpieken op zonnige dagen veroorzaken nu hardnekkige, gigantische 'files' op het net. Tel daarbij op dat Nederland geografisch op de transitroute ligt voor passerende buitenlandse stroom, en het stroominfarct is compleet.

De Russische invasie in Oekraïne in 2022 zette de boel definitief onder stroom. Uit angst voor gasschaarschte kochten consumenten massaal warmtepompen en stapten bedrijven versneld over op elektriciteit. Al in de zomer van 2022 gingen Noord-Brabant en Limburg als eerste provincies volledig 'op slot' voor grootverbruikers.

Inmiddels piekt en kraakt het net overal, vooral tijdens de ochtend- en avonduren. Maar in plaats van de rem erop te trappen, liet de overheid alle subsidies voor warmtepompen en elektrische auto's wagenwijd openstaan. Het is dweilen met de kraan open, en de burger mag de gigantische kosten voor netverzwaren straks via een exploderende energierekening omdraaien.

De uitbreiding van het net wordt bovendien volledig lamgelegd door de trage, stroperige ambtenarij. Het aanleggen van een nieuw hoogspanningsstation duurt in dit land gemiddeld acht tot twaalf jaar, waarvan maar liefst 80 procent opgaat aan vergunningaanvragen, inspraakprocedures en slepende rechtszaken.

Ondertussen kampt de sector met een schrikbarend tekort van bijna 20.000 technici en monteurs. Netbeheerders mogen pas investeren als projecten concreet zijn, waardoor ze door de trage bureaucratie altijd jaren te laat komen.

Dit alles is het directe resultaat van bestuurlijke kortzichtigheid en politieke lafheid. Waarschuwingen van experts en netbeheerders zijn sinds 2012 stelselmatig aan dovemansoren gericht. Het Nederlandse energiebeleid blinkt uit in "grenzeloos optimisme zonder de consequenties daarvan te accepteren", zo luidt de keiharde conclusie.

Nu worden burgers en bedrijven opgeroepen om hun stroomverbruik 'flexibel' te dimmen tijdens piekuren, maar dat lost het fundamentele probleem niet op. De totale kosten voor een ruimer stroomnet lopen inmiddels op tot een astronomische 200 billion euro. De gewone man mag bloeden voor de rabiate incompetentie van de klimaatelite.