MOB dreigt boeren met ‘juridische clusterbom’: hun bedrijf wordt wisselgeld voor een verbod

Jantine Leeflang van MOB noemt de aanpak tegenover RTV Utrecht een ‘juridische clusterbom’. Haar handhavingsverzoek betreft ongeveer 75 landbouwpercelen, vooral met maïs en fruit. De Omgevingsdienst Utrecht heeft het verzoek als te algemeen afgewezen. Leeflang kondigt aan die afwijzing bij de rechter aan te vechten.

Daar zit de politieke botsing. MOB wil via afzonderlijke percelen een veel bredere verandering afdwingen. De betrokken ondernemers hebben geen onderhandelingstafel uitgezocht. Hun grond staat op een lijst.

In de reportage legt WUR-onderzoeker Bas Buddendorf uit waarom de herkomst van aangetroffen middelen lastig is vast te stellen. Verder van een akker kunnen ook andere bronnen meespelen. Zijn onderzoeksgroep werkt aan een verspreidingsmodel; een opleverdatum staat nog niet vast.

Dat kennistekort bewijst niet dat bestrijdingsmiddelen onschadelijk zijn. Het maakt het wel buitengewoon wrang om individuele telers nu al onder maximale druk te zetten. Wie zijn bedrijf moet verdedigen, heeft weinig aan de mededeling dat onderzoekers nog bezig zijn met het gereedschap waarmee zijn situatie beter kan worden beoordeeld.

Een fruitteler plant zijn bedrijf niet voor de duur van één nieuwsbericht. Bomen staan er jaren, investeringen moeten worden terugverdiend en een oogst laat zich niet uitstellen tot iedereen is uitgeprocedeerd. Iedere nieuwe onzekerheid raakt dus beslissingen die vandaag genomen moeten worden. Voor een actiegroep is een procedure een middel. Voor degene op het erf kan het om zijn inkomen gaan.

De juridische werkelijkheid moet daarbij wel kloppen. In de uitspraak van de Raad van State van 2 april 2025, over lelieteelt nabij het Holtingerveld, speelde het voorzorgsbeginsel een doorslaggevende rol. Als significante gevolgen voor Natura 2000 niet vooraf zijn uitgesloten en er aanwijzingen voor zulke effecten zijn, kan een natuurvergunning nodig zijn. De initiatiefnemer moet dat onderzoeken. Alleen wijzen op toegelaten middelen is dan onvoldoende.

Die onderzoeksplicht bestaat dus echt. Daaruit volgt echter geen automatisch verbod voor alle Utrechtse percelen. Welke activiteit plaatsvindt, welke effecten aannemelijk zijn en welke onderbouwing er ligt, doet ertoe. Een uitspraak over lelieteelt is geen vrijbrief om ieder ander landbouwperceel over dezelfde kam te scheren.

Juist daarom verdient de afwijzing van een te algemeen verzoek steun. Boeren mogen verwachten dat hun eigen situatie wordt beoordeeld. Een grote lijst percelen en een dreigende term maken een zwakke onderbouwing niet sterker.

Het meest onthullende is Leeflangs toezegging dat de handhavingsverzoeken kunnen worden ingetrokken zodra er duidelijke afspraken liggen over het stoppen met PFAS-pesticiden. Daarmee verbindt zij de juridische druk op afzonderlijke telers rechtstreeks aan haar bredere doel.

Afspraken over minder schadelijke middelen kunnen natuurlijk gevolgen hebben voor de noodzaak van een procedure. Maar zolang zulke afspraken er niet zijn, liggen de individuele dossiers kennelijk klaar om de druk hoog te houden. Dat is precies het bezwaar: de onzekerheid van concrete ondernemers wordt onderdeel van een campagne voor bredere verboden.

Een verbod op bepaalde middelen mag onderwerp van politiek debat zijn. Dan horen daar ook vragen bij over werkzame alternatieven, kosten en gevolgen voor de teelt. Die discussie voeren met een stapel boerendossiers als drukmiddel is wel erg gemakkelijk. De activist verlangt verandering; een ander draagt alvast het bedrijfsrisico.

MOB kan openbare perceelgegevens met eigen software combineren en daarmee op grote schaal mogelijke zaken verzamelen. Dat verklaart waarom deze campagne verder kan reiken dan een paar Utrechtse akkers. Een ondernemer wordt zichtbaar op een scherm voordat hij zelf weet dat hij onderwerp van een verzoek is.

De zorgen van boerenorganisaties over openbaarmaking van historische bedrijfsgegevens laten zien hoe gevoelig die ontwikkeling ligt. Dat is een afzonderlijk dossier; uit de reportage blijkt niet dat die historische gegevens voor dit Utrechtse verzoek zijn gebruikt. De overeenkomst zit in de vrees voor steeds nieuwe procedures tegen individuele bedrijven.

En een procedure kost ook zonder sluitingsbevel tijd, geld en aandacht. Stukken verzamelen, advies inwinnen, een investering uitstellen: het telt allemaal mee. Wie alleen naar de uiteindelijke rechterlijke uitspraak kijkt, doet alsof de tussenliggende maanden gratis zijn.

De provincie moet een te algemeen verzoek blijven afwijzen en concrete zaken op hun eigen onderbouwing beoordelen. Dat vraagt bestuurlijke ruggengraat, zeker wanneer MOB de druk verder opvoert. Een bestuurder hoort niet onder de indruk te raken omdat een activist zijn campagne met oorlogstaal verkoopt.

Ook Den Haag moet leveren. Vertel telers welk onderzoek daadwerkelijk nodig is en hoe zij aan de eisen kunnen voldoen. Als toegelaten middelen toch aanvullende natuurvragen oproepen, laat de boer dan niet in zijn eentje uitzoeken hoe twee overheidsstelsels op elkaar passen.

Boeren moeten verantwoord werken. Bestuurders moeten zorgen dat verantwoord werken ook mogelijk blijft. Wie zegt achter het platteland te staan, moet voorkomen dat het voortbestaan van bedrijven afhankelijk wordt van de volgende onderhandelingsronde met MOB. De boer is geen onderpand voor de verlanglijst van een actiegroep.