Bijna 15.500 stroomaanvragen vast: Van Veldhovens groene grootspraak botst op een vol net

De nieuwe cijfers van Netbeheer Nederland maken het pijnlijk concreet. Op 30 juni 2026 stonden bij de regionale netbeheerders 15.498 aanvragen voor afname op de wachtlijst. Eind 2025 waren dat er 15.154. Er kwamen dus netto 344 aanvragen bij, terwijl in het eerste halfjaar ook 1.699 aanvragen van de lijst verdwenen.

Er wordt gewerkt. Er komen bedrijven aan de beurt. Maar zelfs met die inspanning blijft de vraag de beschikbare ruimte inhalen. Wie zijn uitbreiding niet kan aansluiten, schiet weinig op met een kabinet dat hem nog enthousiaster naar diezelfde elektrische toekomst wijst.

“Dit kabinet wil de versnelling weer inzetten”, verklaarde Van Veldhoven op Prinsjesdag. Minder fossiele afhankelijkheid, meer wind op zee, kernenergie en een groenere industrie. Ze noemde de aanpak van netcongestie zelf cruciaal.

Ze weet dus precies waar het vastzit. Dan mag zij ook worden afgerekend op die volgorde. Eerst zorgen dat ondernemers verder kunnen, vervolgens vertellen hoe snel Nederland kan omschakelen. Wie de ambities alvast opvoert terwijl de uitvoering achterblijft, schuift het risico naar degene die de investering moet doen.

Want een ondernemer kan zijn leverdatum niet wegstrepen omdat de minister een vergezicht heeft. Een uitgestelde uitbreiding kan omzet kosten, klanten naar een concurrent jagen en een investering onrendabel maken. De rekening komt terecht bij mensen die daadwerkelijk iets produceren en personeel betalen. Zij hebben geen Haagse afdeling communicatie die een mislukte planning als nieuwe ambitie kan verpakken.

En nee, meer stroom opwekken regelt die aansluiting niet vanzelf. Voor dit probleem moeten kabels en stations de elektriciteit op de juiste plek kunnen krijgen. Wie windparken of centrales aankondigt, heeft daarmee nog geen extra transportcapaciteit op een overvol regionaal net geregeld.

Juist daar wordt de politieke wanprestatie zichtbaar. Volgens de netbeheerders remmen gebrek aan ruimte en langdurige procedures de uitbreiding. Bij grotere projecten spelen ook personeel en materiaal een rol. Overheden moeten grond voor energie-infrastructuur veiligstellen en de bouw mogelijk maken.

Dat zijn geen verrassingen die gisteren uit de lucht kwamen vallen. Wie een economie wil elektrificeren, weet dat er stations, kabels, monteurs en bouwruimte nodig zijn. Een gemeentebestuur kan niet geloofwaardig vergroening aanprijzen en de noodzakelijke ruimte voor het stroomnet vervolgens blijven doorschuiven. Van Veldhoven kan evenmin volstaan met verwijzen naar de uitvoerders. Haar ambities moeten door datzelfde net.

Het kabinet trekt geld uit voor klimaat en energie, ook voor de aanpak van het volle stroomnet. Prima. Maar de politieke prestatie begint wanneer een bedrijf daadwerkelijk verder kan. Tot die tijd is een toegezegde euro nog geen werkende aansluiting.

Met flexibele contracten wordt intussen ruimte gevonden. Bedrijven spreken af hun stroomgebruik op drukke momenten te beperken. Het Amsterdamse familiebedrijf Afezo kan zo zijn laadplein uitbreiden en verwacht zijn elektrische machines en bedrijfswagens ’s nachts te laden, beschrijft de NOS.

Mooi dat dit voor zo’n bedrijf uitkomst kan bieden. Netbeheerders die beschikbare ruimte beter benutten, verdienen daarvoor krediet. Maar de minister mag de vindingrijkheid van ondernemers niet gebruiken als vervanging voor haar eigen resultaat.

Een laadbeurt kan vaak naar de nacht. Een productieproces, personeel en afgesproken levertijden laten zich niet zomaar om dezelfde piekuren heen vouwen. Flexibiliteit vraagt iets van een bedrijf. Dat kan een verstandige afspraak zijn, maar het maakt de achterstand in de aanleg van het net niet ongedaan.

De gevolgen reiken bovendien verder dan bedrijventerreinen. Sinds 1 juli kunnen ook huishoudens die een nieuwe of zwaardere aansluiting nodig hebben op een wachtlijst belanden. Die kleinverbruikers zitten nog niet in de halfjaarcijfers. De burger die een warmtepomp of laadpaal wil, komt dezelfde harde grens tegen: zonder ruimte op het net houdt het op.

Boston Consulting Group raamde in 2024 de misgelopen economische baten door netcongestie op 10 tot 35 miljard euro per jaar. Een raming, maar wel een die duidelijk maakt hoeveel er op het spel staat wanneer bedrijven niet kunnen starten of uitbreiden.

De strijd om capaciteit wordt ondertussen grimmiger. Het Amsterdamse protest tegen datacenters voor Microsoft laat zien hoe gevoelig die schaarste ligt. Burgers willen terecht weten hoe grote uitbreidingsplannen zich verhouden tot hun eigen woning, bedrijf en stroomaansluiting.

Van Veldhoven moet daarom met een antwoord komen waarop ondernemers hun bedrijf kunnen bouwen: welke vastgelopen uitbreidingen komen los, wanneer en door welke ingreep van haar kabinet? Waar capaciteit ontbreekt, moet zij haar elektrificatieplannen daarop aanpassen. De ondernemer hoeft de schade niet te slikken om een ministeriële versnellingsbelofte overeind te houden.

Laat de Kamer haar daarop vastpinnen. Hoeveel aanvragen komen daadwerkelijk van de wachtlijst? Welke bouwblokkades ruimt het kabinet op? Een minister die vergroening verkoopt, maar de voorwaarden ervoor niet geleverd krijgt, verdient een harde politieke afrekening. Eerst zorgen dat Nederland kan werken. Daarna de overwinningsverhalen.