Contant geld is vrijheid: de Poolse bankpresident heeft gelijk, houd uw portemonnee uit de digitale fuik

Adam Glapiński, president van de Poolse centrale bank, kiest die verdediging wél. Tijdens een conferentie over de moderne centrale bank noemde hij contant geld volgens het verslag van wPolityce een fundament van vrijheid. Hij waarschuwde voor verlies van privacy en voor de kwetsbaarheid van digitale betalingen bij cyberaanvallen en storingen.

Daar heeft hij een wezenlijk punt. Een betaalmiddel beoordelen op snelheid en gemak alleen is gemakzuchtig. De belangrijkste vraag komt pas wanneer de techniek hapert of de gebruiker bewust een andere keuze maakt: kan hij dan nog bij de bakker terecht?

Bij een gewone contante betaling wisselen geld en goederen rechtstreeks van eigenaar. De bank hoeft die afzonderlijke aankoop niet te verwerken. Wie een boek koopt, iets aan een vereniging geeft of op de markt afrekent, maakt daarmee geen nieuwe banktransactie aan.

Dat is een vrijheid die ook waarde heeft wanneer iemand niets te verbergen heeft. Privacy is geen gunst die brave burgers na een toelatingsgesprek krijgen. U hoeft niemand uit te leggen waarom u liever niet iedere alledaagse uitgave aan uw betaalgeschiedenis toevoegt. De wens om met rust gelaten te worden is al reden genoeg.

De Nederlandsche Bank beschreef dat belang zelf al in haar analyse van de maatschappelijke functie van cash: contant geld maakt betalen zonder betrokkenheid van derden mogelijk. Daar is weinig ouderwets aan. Juist in een samenleving waarin steeds meer handelingen via een digitaal loket lopen, is zo’n mogelijkheid kostbaar.

Wie graag met zijn telefoon betaalt, moet dat vooral blijven doen. Maar zijn enthousiasme schept geen plicht voor de buurman. En kiezen tussen verschillende betaalapps is niet hetzelfde als kunnen kiezen om die hele tussenlaag achterwege te laten. Een vrije markt heeft weinig aan het woord keuzevrijheid wanneer iedere aangeboden keuze dezelfde afhankelijkheid oplevert.

Het praktische argument is minstens zo sterk. U kunt voldoende geld op de rekening hebben en bij de kassa toch met lege handen staan. Een storing maakt geen uitzondering omdat u haast hebt, de kinderen nog moeten eten of u al een halfuur boodschappen hebt gedaan.

Daarom adviseert DNB voor de eerste 72 uur van een noodsituatie 70 euro contant per volwassene en 30 euro per kind. Kleine biljetten en munten zijn daarbij handig. Het bedrag is een richtlijn voor noodzakelijke uitgaven, afgestemd op de eigen situatie; DNB roept mensen nadrukkelijk niet op om ineens massaal geld op te nemen.

Die aanbeveling legt een nogal pijnlijke tegenstrijdigheid bloot in het idee dat cash overbodig is. Tijdens een storing moet de burger ineens wél op zijn portemonnee kunnen terugvallen. Dan moeten de biljetten ergens vandaan komen en moet de winkelier ze kunnen aannemen. Dat regel je niet op het moment dat het betaalapparaat ermee ophoudt.

Een bruikbaar alternatief moet op gewone dagen functioneren. De klant moet geld kunnen opnemen. De winkelier moet wisselgeld kunnen krijgen en de opbrengst veilig kunnen afstorten. Verdwijnt die dagelijkse praktijk, dan blijft van het mooie noodadvies weinig over.

De voorbereiding op een pinstoring gaat dus verder dan een paar briefjes in een la leggen. Ook de andere kant van de toonbank moet klaarstaan. Van een bakker verlangen dat hij cash accepteert, terwijl zijn bank het afstorten onnodig duur of omslachtig maakt, schuift de rekening naar de verkeerde partij.

Daarom moeten banken hun verantwoordelijkheid nemen voor bereikbare opname- en stortmogelijkheden. De kleine ondernemer hoeft niet in zijn eentje de reservevoorziening van het hele betalingsverkeer te bekostigen. Veiligheid en kosten zijn echte problemen die opgelost moeten worden, geen handige argumenten om de contante klant langzaam naar de uitgang te begeleiden.

Het goede nieuws: contant geld is hier nog breed bruikbaar. Volgens DNB’s onderzoek, gepubliceerd op 7 juli 2026, bleef de acceptatie in 2025 met 96 procent ongeveer gelijk aan een jaar eerder. Onderzoekers bezochten ruim 5.000 verkooppunten en 1.000 marktkramen. Het cijfer gaat over kunnen betalen, niet over het aandeel betalingen dat daadwerkelijk contant gebeurt.

Die brede acceptatie verdient bescherming. Juist omdat het alternatief er nog is, hoeven we niet te wachten tot een grote storing laat zien wat er verloren is gegaan. Een reservewiel gooi je ook niet weg omdat de banden vandaag nog heel zijn.

Glapiński legt de juiste vraag op tafel: hoeveel zelfstandigheid willen we inleveren voor betaalgemak? Banken kunnen prachtige apps ontwikkelen en klanten daarmee overtuigen. Maar laat ze concurreren om onze voorkeur, zonder het alternatief uit te hollen. Zorg dat mensen cash kunnen opnemen, dat winkeliers het kunnen verwerken en dat een bewuste contante betaling normaal blijft. Uw portemonnee hoeft geen toestemming aan de digitale vooruitgang te vragen.