NGO's (EU/Duits gefinancierd) klagen X aan voor Hongaarse verkiezingsdata: Machtsgreep of transparantie?

Twee Duitse NGO’s, Democracy Reporting International (DRI) en Gesellschaft für Freiheitsrechte (GFF), stappen samen met advocatenkantoor Hausfeld naar de rechter om X te dwingen verkiezingsgerelateerde data vrij te geven. Officieel gaat het om onderzoek naar desinformatie en buitenlandse inmenging in aanloop naar de Hongaarse verkiezingen in april. De juridische basis: de Digital Services Act.

Op papier klinkt dat als transparantie. In de praktijk voelt het voor veel Hongaren als druk van buitenaf. Waarom? Omdat deze NGO’s zelf grotendeels draaien op overheidsgeld. DRI wordt voor een aanzienlijk deel gefinancierd door de Europese Unie en de Duitse staat. Met andere woorden: publieke middelen worden ingezet om via “onafhankelijk onderzoek” toegang te krijgen tot platformdata rond verkiezingen in een soevereine lidstaat.

Dat roept fundamentele vragen op. X weigert die toegang en stelt dat het hier niet gaat om een beperkte dataset, maar om gebruikersinformatie met wereldwijde impact. Dat standpunt is niet nieuw. Eerder probeerden dezelfde partijen via vergelijkbare procedures toegang af te dwingen rond Duitse verkiezingen. Tegelijkertijd heeft Brussel X al forse boetes opgelegd in dossiers waarin juist het faciliteren van onderzoekers centraal stond.

Het geheel wekt de indruk van een gecoördineerde aanpak: eerst reguleren via de DSA, vervolgens NGO’s laten procederen, en intussen platforms onder druk zetten met sancties. Voor critici is dit geen toevallige samenloop van omstandigheden, maar onderdeel van een bredere machtsstrijd tussen Brussel en Viktor Orbán. Hongarije vaart al jaren een eigen koers op migratie, nationale bevoegdheden en cultureel beleid, en botst daardoor regelmatig met de Europese Commissie. Eerder zagen we fondsenbevriezingen, juridische procedures en politieke druk. Nu verschuift het strijdtoneel richting data, platforms en verkiezingen.

De kernvraag is simpel maar ongemakkelijk: wie bepaalt wat legitiem toezicht is, en waar begint politieke beïnvloeding? Als NGO’s die grotendeels door buitenlandse overheden worden gefinancierd juridische instrumenten inzetten om toegang te krijgen tot verkiezingsdata, raakt dat aan de democratische autonomie van lidstaten. Zelfs wanneer de intentie “desinformatie bestrijden” heet, blijft overeind dat externe spelers zich actief mengen in nationale processen.

Dat is precies waarom dit dossier zo gevoelig ligt. Want democratie draait niet alleen om correcte procedures, maar ook om vertrouwen: vertrouwen dat verkiezingen worden vormgegeven door de eigen samenleving, niet gestuurd via juridische omwegen vanuit andere hoofdsteden.

De EU presenteert zich graag als hoeder van democratische waarden. Maar die geloofwaardigheid staat onder druk wanneer regelgeving, financiering en NGO-procedures samenkomen in dossiers die rechtstreeks raken aan nationale verkiezingen. Transparantie is belangrijk. Digitale platforms moeten zich aan regels houden. Maar zodra “toezicht” verandert in structurele inmenging, wordt de grens overschreden. En die grens lijkt hier gevaarlijk dichtbij te komen.