Westerse oorlogsmachine loopt vast: fregatprijs verdubbelt naar 1,3 miljard per schip

België overweegt een bestelling van twee fregatten bij de Nederlandse scheepsbouwer Damen in te trekken. De geschatte prijs is volgens de Belgische minister van Defensie gestegen van 600 miljoen naar 1,3 miljard euro per schip.

Dat is meer dan een verdubbeling.

Het eerste fregat zou bovendien op zijn vroegst in 2033 worden geleverd. België zegt de schepen dringend nodig te hebben, omdat de huidige fregatten het einde van hun levensduur naderen.

In oktober wil de Belgische regering beslissen of zij bij Damen blijft of elders gaat winkelen.

De twee Anti-Submarine Warfare Fregatten zijn bedoeld voor het Belgisch-Nederlandse marinepartnerschap. Zij moeten de verouderde M-fregatten vervangen.

De Belgische defensieminister Theo Francken zegt het liefst verder te gaan met Damen, maar noemt de prijs en de levertijd grote problemen. België onderzoekt daarom alternatieven in Frankrijk, Duitsland, Spanje, Italië en Turkije.

De cijfers zijn werkelijk onthutsend. Een project dat aanvankelijk ongeveer 1,2 miljard euro voor twee schepen zou kosten, dreigt uit te komen op 2,6 miljard euro.

En dan hebben we het alleen nog over de aanschaf. Onderhoud, personeel, wapensystemen en toekomstige moderniseringen komen daar bovenop.

Volgens de NOS hangen de vertraging en kostenstijging mede samen met de snelle ontwikkeling van wapensystemen. Ontwerpen moeten tijdens het proces worden aangepast, waardoor het project complexer en duurder wordt.

Dat kan een deel verklaren. Het maakt de situatie niet minder ernstig.

België is niet het eerste land dat afhaakt. Duitsland trok onlangs een bestelling van zes fregatten bij Damen in. Ook daar speelden vertragingen en oplopende kosten een belangrijke rol.

Damen kreeg vorig jaar 270 miljoen euro aan staatssteun om uit de problemen te blijven. Nu dreigt opnieuw een grote buitenlandse order weg te vallen.

Dat is niet alleen een probleem voor het bedrijf. Het raakt ook de bredere Nederlandse industriële capaciteit.

Den Haag verkondigt dat Europa militair zelfstandiger moet worden en dat Nederland een groter deel van zijn defensiematerieel in eigen land of binnen Europa moet aanschaffen. Maar die ambitie betekent weinig wanneer de industrie de beloofde schepen niet op tijd en tegen beheersbare kosten kan leveren.

De standaardreactie van het politieke kartel op ieder defensieprobleem is dat er meer geld nodig is.

Meer geld voor wapens. Meer geld voor personeel. Meer geld voor de defensie-industrie. Meer geld voor Europese projecten. Wie vraagt of het bestaande geld doelmatig wordt besteed, zou de veiligheid in gevaar brengen.

Maar een prijsstijging van 600 miljoen naar 1,3 miljard euro per schip is geen klein begrotingsverschil. Het is een signaal dat planning, ontwerp en opdrachtverlening fundamenteel uit de hand zijn gelopen.

Voordat Nederland nog meer miljarden in de oorlogseconomie pompt, moet duidelijk worden hoe dergelijke projecten worden gecontroleerd. Welke risico’s waren vooraf bekend? Welke wijzigingen hebben de kosten opgedreven? Wie is verantwoordelijk voor de vertraging? En welke voorwaarden waren verbonden aan de 270 miljoen euro staatssteun?

Strategische industrie kan in uitzonderlijke omstandigheden overheidssteun nodig hebben. Maar steun zonder harde voorwaarden verandert al snel in een blanco cheque.

Kritiek op deze projecten is geen kritiek op militair personeel. Nederlandse militairen verdienen degelijk materieel, goede arbeidsvoorwaarden en een regering die hen niet gebruikt als figuranten in geopolitieke marketingcampagnes.

Juist wie militairen serieus neemt, moet eisen dat materieel tijdig wordt geleverd en daadwerkelijk bruikbaar is.

Een papieren bestelling die pas jaren te laat arriveert, beschermt niemand. Een fregat waarvan de prijs tijdens het bouwproces meer dan verdubbelt, is geen bewijs van strategische kracht. Het is bewijs van bestuurlijke en industriële zwakte.

Ondertussen gebruiken westerse leiders de oorlogen en spanningen in de wereld om steeds hogere NAVO-normen door te drukken. Burgers moeten accepteren dat er minder geld beschikbaar is voor belastingverlaging, infrastructuur of koopkracht, omdat “onze veiligheid” dit zou eisen.

Maar waar blijft die veiligheid wanneer de projecten ontsporen?

DDS is tegen de eindeloze oorlogspolitiek waarin ieder conflict wordt beantwoord met nieuwe miljarden voor wapens en nieuwe beloften aan buitenlandse regeringen.

Een sterk land moet zichzelf kunnen verdedigen. Dat is iets anders dan een permanente oorlogseconomie die geen belang heeft bij vrede.

Nederland heeft behoefte aan een realistisch defensiebeleid: bescherming van eigen grondgebied, controle over eigen strategische infrastructuur en samenwerking waar dat aantoonbaar in ons nationale belang is.

Daar hoort ook een industrie bij die kan leveren wat zij belooft. Geen projecten die jarenlang vertragen, in prijs verdubbelen en vervolgens met belastinggeld overeind moeten worden gehouden.

De mogelijke Belgische afbestelling is daarom meer dan een zakelijk probleem voor Damen. Zij legt de zwakte bloot achter de grote woorden van de Europese oorlogspolitiek.

De uniformen zijn indrukwekkend. De toespraken zijn stoer. De rekening is gigantisch.

Alleen de schepen zijn er niet.