Consumentenbond vindt misleidende vezelclaims op ruim 100 supermarktproducten

Op sommige verpakkingen staan opvallende teksten als ‘bron van vezels’ of ‘vezelrijk’, terwijl een normale portie nauwelijks vezels bevat. Bij andere producten blijkt de hoeveelheid suiker vele malen groter te zijn dan de hoeveelheid vezels.

Een AH-kruidkoekreep met rozijnen bevat volgens het onderzoek bijvoorbeeld twaalf keer zoveel suiker als vezels. Bij Appelsientje Vezelrijk gaat het om ongeveer zeven keer zoveel suiker als vezels.

De Consumentenbond adviseert klanten daarom niet alleen naar de grote claim op de voorkant te kijken. De voedingswaardetabel en de werkelijke portiegrootte vertellen vaak een heel ander verhaal.

Voor vezelclaims bestaan wettelijke grenzen. Een product mag zich een ‘bron van vezels’ noemen wanneer het minstens 3 gram vezels per 100 gram bevat. De claim mag ook worden gebruikt wanneer het product minimaal 1,5 gram vezels per 100 kilocalorieën bevat.

Voor ‘vezelrijk’ ligt de grens hoger: minimaal 6 gram per 100 gram of 3 gram per 100 kilocalorieën.

Dat lijken duidelijke regels, maar de berekening per honderd gram kan een vertekend beeld geven. Van veel producten eet of drinkt een consument namelijk helemaal geen honderd gram per keer. Een normale portie kan veel kleiner zijn.

Daardoor levert het product in de praktijk maar een fractie van de vezels die een volwassene dagelijks nodig heeft. Voor volwassenen gaat het volgens de gebruikte richtlijnen om ongeveer 25 tot 40 gram vezels per dag.

De Consumentenbond noemt als voorbeeld Becel Haver en Vezels. Ondanks de nadruk op vezels in de naam levert een portie volgens het onderzoek slechts 0,3 gram vezels op.

Wie het product vanwege de opvallende naam koopt, kan dus denken een wezenlijke bijdrage aan zijn dagelijkse vezelinname te leveren. Per daadwerkelijke portie valt dat bijzonder tegen.

Bij een andere groep producten zit het probleem in de bereiding. Fabrikanten baseren hun claim dan op het droge of onbereide product.

Na toevoeging van water, melk of andere ingrediënten verandert de verhouding. Het eindproduct dat uiteindelijk op het bord of in de kom terechtkomt, kan daardoor minder vezels per honderd gram bevatten dan de verpakking doet vermoeden.

Een voedingsclaim moet iets zeggen over het product zoals de consument het daadwerkelijk eet. Wanneer het bereide product niet meer aan de wettelijke grens voldoet, kan de vezelclaim volgens de Consumentenbond zelfs niet toegestaan zijn.

Voor klanten is dit lastig te doorzien. De grote tekst staat op de voorkant, terwijl de relevante uitleg over bereiding en portiegrootte vaak in kleine letters op de achterkant te vinden is.

Vezels zijn belangrijk voor de spijsvertering en kunnen bijdragen aan een langer verzadigd gevoel. Dat maakt de term commercieel aantrekkelijk. Een producent kan een reep, koek of drank een gezonder uiterlijk geven door de vezels nadrukkelijk te benoemen.

Die vezels maken de rest van het product echter niet automatisch gezond.

De onderzochte AH Kruidkoekreep rozijnen bevat volgens de Consumentenbond twaalf keer zoveel suiker als vezels. In Appelsientje Vezelrijk zit ongeveer zeven keer zoveel suiker als vezels. De vezels zijn werkelijk aanwezig, maar de opvallende claim kan de aandacht afleiden van het veel hogere suikergehalte.

Een product met Nutri-Score D of E wordt evenmin plotseling een verstandige vezelbron doordat er ‘vezelrijk’ op de verpakking staat. De volledige samenstelling blijft bepalend.

Dat is vergelijkbaar met een koek waarop groot ‘met volkoren graan’ staat. Het genoemde ingrediënt kan erin zitten, terwijl het product daarnaast veel suiker, zout of verzadigd vet bevat. Eén gunstig element zegt niet alles over het geheel.

Wie gericht meer vezels wil eten, kan in de supermarkt drie gegevens bekijken.

Controleer allereerst hoeveel vezels het product per honderd gram bevat. Kijk daarna naar de aanbevolen portie. Een product met 6 gram vezels per honderd gram levert bij een portie van 20 gram maar 1,2 gram vezels op.

Vergelijk vervolgens de vezels met de hoeveelheid suiker. Staat er 2 gram vezels en 20 gram suiker per honderd gram, dan bevat het product tien keer zoveel suiker als vezels. De vezelclaim maakt die verhouding niet ongedaan.

Let bij producten die nog bereid moeten worden ook op de waarden na bereiding. De tabel voor droog poeder of een onbereide mix hoeft niet overeen te komen met wat uiteindelijk wordt gegeten.

Gewone producten als volkorenbrood, havermout, peulvruchten, groente, fruit, noten en zaden kunnen vaak een duidelijkere bijdrage leveren zonder dat daarvoor een schreeuwerige claim op de verpakking nodig is.

Een vezelvariant is soms duurder dan de gewone uitvoering. De consument betaalt dan extra voor een gezondheidsuitstraling die per portie weinig oplevert.

Vergelijk daarom niet alleen de prijs per verpakking, maar ook de prijs per werkelijke hoeveelheid vezels. Een duur drankje met een opvallende vezelclaim kan per euro aanzienlijk minder opleveren dan een eenvoudig volkorenproduct.

De voorkant van een verpakking is reclame. De achterkant bevat de informatie waarmee een klant de claim kan controleren. Bij ruim honderd aangetroffen producten blijkt dat onderscheid belangrijker dan ooit.