iDEAL was koning, maar digitale wallets rukken op in Nederland

Drama in de betaalwereld: iDEAL, jarenlang de onaantastbare koning van het Nederlandse online betalen, krijgt ineens serieuze concurrentie van een leger digitale wallets dat rechtstreeks in uw telefoon en smartwatch zit. Terwijl iDEAL nog altijd het grootste deel van de onlineaankopen afwikkelt, groeit het gebruik van mobiele wallets en ‘tap-to-pay’ razendsnel – en wordt de Nederlandse consument stap voor stap dieper de app-ecosystemen van banken en Big Tech ingetrokken.

Laten we niet doen alsof iDEAL zomaar een knopje was; het werd de ruggengraat van de Nederlandse e-commerce. Met een marktaandeel dat jarenlang rond de meerderheid van alle online betalingen schommelde, was iDEAL voor webshops en consumenten de vanzelfsprekende keuze: klikken, inloggen bij de eigen bank, bevestigen en klaar.

Voor de doorsnee Nederlander voelde iDEAL veilig en overzichtelijk: geen creditcard nodig, geen openstaand saldo, direct van de vertrouwde betaalrekening afgeschreven. Die combinatie van betrouwbaarheid en eenvoud paste perfect bij de nuchtere Nederlandse mentaliteit: liever direct betalen dan schulden opbouwen. 

Juist dat vertrouwen in vertrouwde betaalflows zie je nu ook terug in niches waar nieuwe methoden opkomen, zoals online casino’s, waar gidsen over CasinoBeats betaalopties laten zien hoe spelers zelfs via hun telefoonrekening kunnen betalen zonder dat zij zelf ingewikkelde betaalgegevens hoeven in te voeren. Hoewel iDEAL nog steeds breed geaccepteerd wordt op dergelijke platforms en andere entertainmentwebsites, zoals streamingdiensten als Netflix en HBO Max, neemt het gebruik van digitale wallets maand na maand toe. 

Maar terwijl iedereen nog dacht dat iDEAL onaantastbaar was, voltrok zich een stille revolutie in de broekzak. Steeds meer onlineaankopen lopen via de smartphone, en aan de kassa wordt de fysieke pinpas moeiteloos vervangen door een tik met de telefoon of smartwatch tegen de terminal.

Apple Pay en Google Pay zijn in korte tijd van ‘handig speeltje’ uitgegroeid tot vaste reflex, vooral bij jongere consumenten en stedelingen. Het is dezelfde betaalrekening, hetzelfde kaartnummer, maar de interface is opeens van een Amerikaanse techgigant in plaats van uitsluitend van de Nederlandse bank.

Alsof dat nog niet genoeg verschuiving was, verandert iDEAL zelf ook van gedaante. Via het European Payments Initiative (EPI) wordt iDEAL de basis voor Wero, een Europese digitale wallet die online betalen, instant overschrijvingen, winkelbetalingen en P2P-betalingen in één omgeving wil samenbrengen.

In de praktijk betekent dat: dezelfde vertrouwde bankinfrastructuur, maar verpakt in een bredere wallet waarmee u niet alleen in Nederland, maar ook over de grens kunt afrekenen. Denk aan functies als geld naar vrienden sturen, loyaltypunten opslaan en straks misschien zelfs koppelingen met digitale identiteitsdiensten – allemaal in één app.

Big Tech-wallets als Apple Pay, Google Pay en PayPal winnen snel terrein. Na één keer koppelen verloopt vrijwel elke betaling via hun omgeving, ook al blijft de rekening bij de bank. Zo ontstaat een extra laag tussen bank en klant, waarin waardevolle betaaldata samenkomen met bestaande kennis over apparaten en online gedrag.

Voor consumenten zijn de voordelen duidelijk: sneller afrekenen zonder IBAN of pas, vaak met één klik in apps en webshops. Digitale wallets bundelen daarbij meerdere kaarten en maken internationale betalingen eenvoudig. Ze sluiten goed aan op abonnementen en online platforms: één keer instellen en overal gemakkelijk betalen.

De keerzijde is minder zichtbaar: steeds meer betaal- en gedragsdata belandt bij een kleine groep banken en techbedrijven. Tegelijk verschuift de macht naar de walletbeheerder, die bepaalt welke betaalopties u ziet. Concurrentie blijft formeel bestaan, maar de interface stuurt het betaalgedrag.

Kijk iets verder vooruit en het toekomstbeeld wordt duidelijk: een digitale portemonnee waarin niet alleen uw betaalpassen zitten, maar ook loyaltypunten, vervoersbewijzen, verzekeringsgegevens en misschien zelfs uw digitale identiteitsbewijs. Dat is extreem handig zolang alles werkt, maar ronduit kwetsbaar bij storingen, hacks of misbruik van data.

De vraag is dus niet of Nederlandse consumenten van iDEAL richting digitale wallets bewegen – dat gebeurt al – maar wie straks de touwtjes in handen heeft over die ene allesomvattende wallet die uw hele financiële leven aan elkaar knoopt. En dan blijkt de echte keuze niet meer te gaan over iDEAL of Apple Pay, maar over hoeveel controle u bereid bent weg te geven over uw eigen portemonnee.