Samenlevingscontract nooit opgezegd, toch geen erfgenaam: voor het testament telt of je echt nog samenwoonde

Een vrouw die sinds 2008 een samenlevingscontract met haar partner had en in zijn testament stond, is toch geen erfgenaam. Het gerechtshof in 's-Hertogenbosch oordeelt dat hun relatie kort voor zijn overlijden in 2024 voorbij was. Volgens zijn testament verviel alles wat hij haar naliet als ze bij zijn overlijden niet meer samenwoonden. Dat het samenlevingscontract nooit formeel was opgezegd, maakte niet uit.

De uitspraak laat zien hoe een testament kan uitpakken als een relatie strandt, en waarom je je testament moet nakijken als je uit elkaar gaat of weer bij elkaar komt.

De man en zijn partner waren niet getrouwd. In 2008 tekenden ze een samenlevingscontract, en op dezelfde dag maakte hij een testament. Daarin benoemde hij zijn partner en zijn twee kinderen uit een eerdere relatie tot erfgenamen, ieder voor een gelijk deel. Zijn partner werd ook executeur.

In het testament stond een voorwaarde. Waren ze bij zijn overlijden niet getrouwd en was hun samenleving beëindigd, dan vervielen alle erfdelen en benoemingen voor de partner. Een uitzondering gold als de samenleving eindigde doordat een van hen naar een verpleeg- of verzorgingshuis moest.

Eind september 2024 appte de man aan een van zijn kinderen dat hij bij zijn partner wegging. Hij vertelde vrienden dat het huis te koop ging en dat hij iets anders zocht. Op Facebook zette hij dat hij geen relatie meer had. Er kwam een makelaar langs om het huis te taxeren. Zijn partner verklaarde tegenover de politie dat ze hem niet terug wilde. In die weken verbleven ze om beurten, afzonderlijk van elkaar, in het huis. Later dat jaar overleed hij.

De vrouw vond dat ze gewoon erfgenaam was. Ze waren al eens eerder een paar weken uit elkaar geweest, en dat was toen ook weer goed gekomen. Bovendien was het samenlevingscontract nooit opgezegd. Dat moest volgens het contract schriftelijk of bij de notaris.

De kantonrechter en daarna het hof gaven de kinderen gelijk. Volgens het hof gaat het in het testament om het feitelijk samenleven als partners. Dat blijkt ook uit de uitzondering voor een opname in een verpleeghuis: die is alleen nodig als het om het echte samenwonen gaat. Of het samenlevingscontract formeel nog gold, was voor de uitleg van het testament niet van belang.

Het hof vond dat de feiten duidelijk lieten zien dat de relatie voorbij was toen de man overleed. De vrouw is daarom geen erfgenaam en ook geen executeur. De twee kinderen zijn de erfgenamen. De proceskosten werden verdeeld: beide partijen betalen hun eigen kosten.

Het omgekeerde komt veel vaker voor. Wie ongetrouwd samenwoont en geen geregistreerd partnerschap heeft, erft volgens de wet niet van zijn partner. Een samenlevingscontract regelt dat ook niet vanzelf. Daarvoor heb je een testament nodig, eventueel aangevuld met afspraken in het samenlevingscontract over wie het gezamenlijke huis houdt.

Ook voor de erfbelasting maakt het uit. Een ongehuwde partner krijgt alleen de hoge partnervrijstelling van €828.035 als je aan de voorwaarden voldoet. Een van de mogelijkheden is een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting en minstens zes maanden op hetzelfde adres ingeschreven staan. Zonder notarieel contract moet je minstens vijf jaar op hetzelfde adres staan. Voldoe je niet aan de voorwaarden, dan geldt de vrijstelling voor 'overige verkrijgers': €2.769.

Gaat je relatie uit of juist weer aan, kijk dan meteen naar je testament en je samenlevingscontract. Wil je niet dat je ex-partner van je erft, dan is het volgens het Juridisch Loket belangrijk om je testament aan te passen. Wil je je partner na een breuk juist wel iets nalaten, zorg dan dat dat duidelijk in je testament staat, want een voorwaarde zoals in deze zaak kan het anders ongedaan maken.

Ben je samenwonend partner en weet je niet wat er in het testament van je partner staat, bespreek het dan samen. Een notaris kan uitleggen wat voorwaarden als deze in jullie situatie betekenen. Een nieuw of aangepast testament kost meestal tussen de €500 en €1.200.