Consumentenbond waarschuwt voor vezelclaims op ruim 100 producten: controleer deze drie dingen

Toch zegt zo’n verpakkingstekst veel minder dan consumenten doorgaans denken. De Consumentenbond heeft ruim honderd supermarktproducten gevonden waarop de vezelclaim volgens de organisatie misleidend is of een veel te positief beeld van het product geeft.

Soms voldoet het product op papier aan de wettelijke voorwaarden, maar bevat een normale portie nauwelijks vezels. In andere gevallen verandert de samenstelling tijdens het bereiden. En dan zijn er nog koeken, repen en dranken die wel enkele vezels bevatten, maar tegelijk grote hoeveelheden suiker leveren.

De belangrijkste les: draai de verpakking om. De aantrekkelijke tekst op de voorkant vertelt maar een deel van het verhaal.

De termen mogen niet willekeurig op verpakkingen worden gezet. Voor “bron van vezels” moet een product minimaal 3 gram vezels per 100 gram bevatten, of ten minste 1,5 gram per 100 kilocalorieën.

Voor “rijk aan vezels” gelden dubbele grenzen: minimaal 6 gram per 100 gram of 3 gram per 100 kilocalorieën.

Dat klinkt overzichtelijk, maar de rekeneenheid kan een vertekend beeld opleveren. Van sommige producten eet vrijwel niemand honderd gram tegelijk. Een bescheiden hoeveelheid hummus op brood of een beetje smeerbaar product kan daardoor wettelijk onder een vezelclaim vallen, terwijl de werkelijk gegeten portie nauwelijks bijdraagt aan de dagelijkse behoefte.

In het uitgebreide onderzoek van de Consumentenbond staat bijvoorbeeld dat een portie Becel Haver & Vezels 0,3 gram vezels bevat. Een portie Maza Hoemoes komt uit op 0,8 gram.

De organisatie rekent voor dat één brosse eierkoek van Bolletje ongeveer 0,5 gram vezels levert. Wie uitsluitend daarmee een hoeveelheid van 30 gram zou willen bereiken, zou zestig eierkoeken moeten eten. Uiteraard is dat niet het advies; het voorbeeld toont juist aan hoe beperkt de bijdrage per portie kan zijn.

Het tweede probleem ontstaat bij producten die water of melk opnemen. Pasta bevat na het koken veel meer vocht dan in droge vorm. Daardoor bevat honderd gram gekookte pasta per honderd gram minder vezels dan dezelfde pasta voordat hij de pan in ging.

Ook bij ontbijtgranen kan toevoeging van melk of yoghurt de uiteindelijke verhouding veranderen. Volgens de Consumentenbond zijn er producten waarbij de claim is gebaseerd op het droge product, terwijl afbeeldingen en bereidingsadviezen op de verpakking juist laten zien dat het met melk of yoghurt wordt gegeten.

Een voedingsclaim hoort volgens de regels betrekking te hebben op het product zoals de consument het gebruikt. Als het bereide product niet meer aan de vereiste grens voldoet, kan de claim volgens de bond niet toegestaan zijn.

Voor de consument is dat lastig te beoordelen. Op de voorkant staat immers een eenvoudige belofte, terwijl de relevante informatie verspreid staat over de portiegrootte, bereidingswijze en voedingswaardetabel.

Een geldige vezelclaim is ook geen algemeen gezondheidskeurmerk. Een product kan voldoende vezels bevatten en tegelijk rijk zijn aan suiker, zout of verzadigd vet.

De Consumentenbond noemt enkele forse verschillen. De onderzochte kruidkoekreep met rozijnen van Albert Heijn bevatte twaalf keer zoveel suiker als vezels. Bij Appelsientje Vezelrijk ging het om ongeveer zeven keer zoveel suiker als vezels. Een onderzochte Liga-proteïnereep bevatte ongeveer acht keer zoveel suiker.

De vezelclaim kan technisch kloppen, maar de verpakking zet de positieve eigenschap in de schijnwerpers. De hoeveelheid suiker staat veel minder opvallend in de voedingswaardetabel.

Juist daardoor kan een koek of zoete drank gezonder overkomen dan hij in werkelijkheid is. Dat is de kern van de kritiek: niet iedere afzonderlijke vezelclaim is volgens de Consumentenbond verboden, maar het totaalbeeld dat de verpakking oproept kan wel degelijk te gunstig zijn.

Het onderzoek heeft inmiddels tot veranderingen geleid. Albert Heijn heeft volgens de Consumentenbond nieuwe interne regels opgesteld. Vezelclaims mogen daar straks alleen nog worden gebruikt op bepaalde producten die in de Schijf van Vijf staan of Nutri-Score A of B hebben.

Bij elf producten zou de claim daardoor verdwijnen.

Ook Bolletje verandert zijn regels. Het bedrijf wil voortaan pas een vezelaanduiding gebruiken wanneer een product minimaal 6 gram vezels per 100 gram bevat. Daarnaast moet de hoeveelheid per portie duidelijker worden vermeld.

Dat zijn strengere normen dan de minimale wettelijke grens voor “bron van vezels”. Het onderliggende probleem wordt er echter niet volledig mee opgelost, omdat andere fabrikanten de ruimere wettelijke mogelijkheden kunnen blijven benutten.

Wie in de supermarkt een product met een vezelclaim ziet, kan daarom drie zaken nalopen.

Kijk eerst hoeveel vezels er daadwerkelijk in één portie zitten. Controleer vervolgens de hoeveelheid suiker, zout en verzadigd vet. Bekijk ten slotte of de voedingswaarde betrekking heeft op het droge product of op de maaltijd zoals die uiteindelijk wordt gegeten.

Vezels hoeven bovendien niet uit speciale repen of bewerkte tussendoortjes te komen. Volkorenbrood, havermout, volkorenpasta, peulvruchten, groente, fruit, noten en zaden bevatten van nature vezels.

“Vezelrijk” kan nuttige informatie zijn, maar het is geen vrijbrief. Ruim honderd onderzochte verpakkingen laten zien waarom één opvallend woord nooit de hele voedingswaardetabel kan vervangen.