BRUSSEL GEEFT GROENE RAMP TOE: klimaatdwang wurgt industrie, maar belastingmachine blijft draaien

Brussel heeft een ingrijpende herziening van het Europese emissiehandelssysteem, het ETS, voorgesteld. Bedrijven moeten binnen dat systeem rechten bezitten voor iedere ton CO₂ die zij uitstoten. Het aantal beschikbare rechten wordt geleidelijk verminderd, waardoor de prijs stijgt en ondernemingen worden gedwongen hun uitstoot te verlagen.

De Commissie wil nu het tempo waarin de hoeveelheid emissierechten daalt, afremmen. Ook moeten bepaalde industriële sectoren langer of ruimer gratis rechten kunnen krijgen en komt er meer financiële ondersteuning voor investeringen in schonere technologie.

Volgens Reuters komt de versoepeling na zware druk vanuit lidstaten en industrieën die waarschuwen dat Europa zijn concurrentiepositie verliest.

Anders gezegd: de critici hadden gelijk.

Europese bedrijven concurreren met ondernemingen uit China, de Verenigde Staten en andere delen van de wereld waar energie goedkoper is en klimaatregels minder verstikkend zijn.

Brussel heeft die bedrijven jarenlang opgezadeld met hoge energiekosten, CO₂-heffingen en een woud aan regelgeving. Wanneer fabrieken vervolgens dreigen te sluiten of productie verplaatsen, creëert de Europese Unie nieuwe fondsen om de schade van haar eigen beleid te compenseren.

De Commissie wil honderden miljoenen emissierechten reserveren voor nieuwe investeringsfondsen. Daarnaast zouden regeringen minstens de helft van toekomstige ETS-inkomsten moeten terugsluizen naar de industrie.

Het ETS heeft sinds 2013 ongeveer 260 miljard euro opgebracht. Volgens de Europese Commissie kwam slechts een klein gedeelte daarvan rechtstreeks bij de betrokken industrieën terecht.

Dat is veelzeggend. De klimaatmachine is niet alleen een middel om uitstoot terug te dringen, maar ook een gigantische inkomstenbron geworden voor overheden.

Wie denkt dat Brussel werkelijk tot inkeer is gekomen, komt bedrogen uit. De Europese Commissie houdt vast aan haar doel om de netto-uitstoot in 2040 met 90 procent te verminderen.

Het huidige jaarlijkse afbouwtempo van de emissierechten bedraagt 4,3 procent. In het voorstel zou dit dalen naar ongeveer 3,7 procent vanaf 2031 en 1,7 procent vanaf 2036. Bedrijven krijgen dus meer ademruimte, maar de fundamentele dwang blijft intact.

Bovendien wil de Commissie het ETS uitbreiden. Kleinere schepen moeten eronder gaan vallen en ook afvalverbranding wordt geleidelijk toegevoegd. Internationale vluchten vanuit Europa naar bestemmingen tot 5.000 kilometer afstand kunnen eveneens onder het systeem komen.

Dat raakt bijvoorbeeld vluchten naar Istanbul en Dubai. Uiteindelijk worden hogere kosten vrijwel altijd doorgerekend aan reizigers, consumenten en bedrijven.

De industrie krijgt met de ene hand enige ruimte, terwijl Brussel met de andere hand nieuwe sectoren de CO₂-markt in trekt.

Voor Nederland is dit geen abstract debat. Onze industrie kampt met dure energie, netcongestie, stikstofregels, klimaatverplichtingen en onzekerheid over toekomstig beleid.

Een staalfabriek, chemiebedrijf of kunstmestproducent kan niet simpelweg iedere paar jaar zijn complete productieproces vervangen omdat Brussel een nieuw klimaatpercentage heeft vastgesteld.

Wanneer zo’n fabriek sluit en de productie verhuist naar een land met lagere normen, verdwijnen Nederlandse en Europese banen. De wereldwijde uitstoot kan ondertussen gelijk blijven of zelfs toenemen.

Dat heet koolstoflekkage: Europa poetst zijn eigen statistieken op door productie en uitstoot naar elders te verplaatsen. De planeet merkt daar weinig van, maar Europese werknemers raken wel hun baan kwijt.

De plannen van de Europese Commissie zijn nog niet definitief. De regeringen van de EU-lidstaten en het Europees Parlement moeten zich erover uitspreken. De onderhandelingen kunnen ongeveer een jaar duren.

Dat biedt politieke partijen de kans om veel verder te gaan dan deze beperkte reparatie.

Nederland zou moeten eisen dat betaalbaarheid, energiezekerheid en industriële werkgelegenheid voortaan zwaarder wegen dan abstracte Brusselse doelstellingen. Niet méér fondsen om de schade van slecht beleid te verzachten, maar minder schadelijk beleid.

De Commissie geeft de industrie nu iets meer lucht. Maar zolang de groene dwangmachine zelf blijft draaien, is dit geen koerswijziging. Het is slechts uitstel van executie.