Asielterugkeer is één grote leugen: van 60 procent weet de staat niet eens waar ze gebleven zijn

Lees die zin nog maar eens.

De overheid weet niet of deze mensen Nederland hebben verlaten. Ze weet niet of ze naar hun land van herkomst zijn teruggekeerd. Ze weet zelfs niet of ze überhaupt de grens zijn overgestoken. Ze kunnen net zo goed zijn verdwenen in de illegaliteit, waar ze buiten ieder serieus toezicht verder leven.

Toch worden ze administratief bij de categorie vertrek geboekt. En zo kan het Haagse asielapparaat weer een vinkje zetten.

De cijfers staan in een uitgebreid overzicht van de NOS over veiligelanders en het terugkeerbeleid. In de officiële statistieken heet deze categorie “zelfstandig vertrek zonder toezicht”. Dat klinkt bijna alsof iemand keurig zijn koffers heeft gepakt, zijn vliegticket heeft getoond en vriendelijk afscheid heeft genomen.

In werkelijkheid betekent het dat de overheid de persoon kwijt is.

De Dienst Terugkeer en Vertrek kan niet vaststellen of zo iemand Nederland werkelijk heeft verlaten of illegaal in Nederland verblijft. Toch blijft Den Haag spreken over “vertrek”. Dit is precies de taaltruc waarmee een falend systeem jarenlang overeind wordt gehouden.

Het onderscheid is overigens belangrijk: die 60 procent betreft vertrokken geregistreerde vreemdelingen in bredere zin, niet uitsluitend veiligelanders. Maar juist daardoor is het probleem nog groter. Het gaat niet om één klein, uitzonderlijk groepje. Het gebrek aan controle zit diep in de gehele vreemdelingenketen.

Het aantal gedwongen uitzettingen maakt het beeld nog somberder. In 2026 zijn tot nu toe ongeveer 1.200 mensen daadwerkelijk Nederland uitgezet. Daarbij gaat het niet alleen om afgewezen asielzoekers, maar om iedereen die niet langer rechtmatig in Nederland mocht verblijven.

Dat aantal loopt volgens de NOS achter bij de twee voorgaande jaren.

Nederland beschikt over een enorm asielapparaat, duizenden ambtenaren, gespecialiseerde diensten, opvanglocaties, advocaten, terugkeerregelingen en vertrekpremies. Maar wanneer na jaren procederen eindelijk vaststaat dat iemand moet vertrekken, blijkt de staat opvallend vaak machteloos.

Sommige landen van herkomst werken niet mee. Marokko en Algerije worden daarbij regelmatig genoemd. Vreemdelingen kunnen bovendien hun paspoort weggooien, onjuiste informatie over hun identiteit geven of simpelweg uit beeld verdwijnen.

Het resultaat is een systeem waarin weigeren, vertragen en verdwijnen worden beloond.

Het WODC schatte eerder dit jaar dat rond het meetmoment ongeveer 20.000 vreemdelingen zonder verblijfsrecht in Nederland verbleven. Rekening houdend met de statistische onzekerheid lag de geschatte bandbreedte tussen ongeveer 17.000 en 23.000.

Asielzoekers die nog in een procedure zitten, vallen niet onder deze groep. We hebben het dus over mensen die hier volgens de geldende regels niet rechtmatig verblijven.

Daarbij ontstaan risico’s op uitbuiting, illegale arbeid, dakloosheid, criminaliteit en misbruik door malafide werkgevers. Maar het eerste politieke probleem is veel fundamenteler: een staat die niet meer weet wie binnen zijn grenzen verblijft, heeft zijn kerntaak verwaarloosd.

Sinds de invoering van het Europese Migratiepact geldt de Europese lijst van veilige landen. Turkije staat daarop, waardoor Turkse asielzoekers voortaan in beginsel als veiligelanders worden behandeld. Hun aanvragen kunnen daardoor versneld worden beoordeeld en afgewezen, tenzij zij aannemelijk maken dat zij persoonlijk gevaar lopen.

Dat is terecht. Het oude Nederlandse beleid deed soms alsof iedere Turkse oppositiestem automatisch gevaar liep te worden opgesloten. De werkelijkheid is veel ingewikkelder. Turkije kent politieke spanningen en stevige staatsmacht, maar dat betekent niet dat iedere Turk die zich op politieke vervolging beroept per definitie een geldig asielverhaal heeft.

Een individueel en aantoonbaar risico moet leidend zijn. Niet een algemeen politiek etiket dat als toegangskaartje voor Nederland kan worden gebruikt.

Een serieus land registreert vertrek pas als vertrek daadwerkelijk is vastgesteld. Een serieus land maakt terugnameafspraken afdwingbaar. Een serieus land gebruikt visa, ontwikkelingshulp en handelsrelaties als drukmiddel wanneer herkomstlanden hun eigen onderdanen weigeren terug te nemen.

En een serieus land sluit uitgeprocedeerde vreemdelingen die actief hun uitzetting saboteren zo nodig in vreemdelingenbewaring op, binnen de grenzen van de wet en met snelle rechterlijke toetsing.

Maar Nederland kiest voor de papieren werkelijkheid. Iemand verdwijnt uit beeld en Den Haag noemt dat vertrek.

Het is geen wonder dat het vertrouwen in de overheid instort. De burgers krijgen voortdurend te horen dat grenzen, procedures en besluiten zorgvuldig worden gehandhaafd. De cijfers bewijzen het tegenovergestelde.