Arts waarschuwt over vertrek uit HTL Hoogeveen: ‘vijf minuten later staat hij buiten’

In het onderzoek van NRC van 19 oktober vertellen huisartsen Marike Ooms en Clara Verbeek waarom zij vertrokken. Ooms kreeg volgens de krant een burn-out en besloot afgelopen zomer te stoppen nadat zij drie suïcidale bewoners in één week had behandeld. Verbeek vertelt dat het werk haar lichamelijk uitputte. Een derde arts, van wie NRC de naam kent maar niet publiceert, stopte deze maand.

Die arts beschrijft een “giftige mix” van verslaving, trauma, ernstige psychiatrische problemen en agressie. Zijn woorden: “Er zijn constant vechtpartijen.” Dat is zijn beschrijving van de praktijk, geen onafhankelijk incidentencijfer. Maar het sluit aan bij de ernstige zorgen die de Inspectie eerder over zorg en veiligheid uitsprak. Een streng regime is geen wondermiddel als mensen behandeling nodig hebben die daar ontbreekt.

Volgens Ooms en Verbeek gingen plaatsingen geregeld door ondanks hun medische bezwaren. Verbeek zegt tegen NRC: “We werden onder druk gezet door COA-locatiemanagers, de HTL-directie en GZA om problemen van andere locaties op te lossen.”

COA en Gezondheidszorg Asielzoekers herkennen die lezing niet. Zij zeggen dat een negatief medisch advies doorgaans wordt gevolgd. Het COA kan er volgens zijn reactie in uitzonderlijke gevallen van afwijken, bijvoorbeeld wanneer de veiligheid van anderen in het geding is. GZA zegt dat nieuwe informatie aanleiding kan zijn een beoordeling te herzien. Het COA neemt uiteindelijk het plaatsingsbesluit.

NRC beschrijft ook een wijziging in 2024. Ernstige psychiatrische problematiek sluit plaatsing sindsdien niet meer automatisch uit; centraal staat of de benodigde zorg in de HTL kan worden voortgezet. Volgens het COA gebeurde die wijziging van de criteria op verzoek van GZA.

De beoordeling gebeurt doorgaans op afstand aan de hand van een medisch dossier. De artsen betwijfelen of die dossiers altijd volledig genoeg zijn. GZA zegt daartegenover dat een fysieke beoordeling plaatsvindt wanneer het dossier onvoldoende basis biedt. Die uitzondering hoort erbij. Maar de hoofdvraag blijft: wat is een papieren oordeel over beschikbare zorg waard als bewoners vervolgens op behandeling moeten wachten?

De Inspectie Justitie en Veiligheid publiceerde op 20 april haar zorgen over de HTL. De brief dateert van 25 maart 2026 en volgde op een bezoek in mei 2025. De Inspectie zag verbeteringen, maar bleef bezorgd over onder meer psychiatrische zorg en de positie van medewerkers.

De volledige inspectiebrief beschrijft een fundamenteel probleem: COA-medewerkers zijn niet bevoegd of toegerust om zelf de benodigde psychische hulp te verlenen. Dat maakt hen geen slechte opvangmedewerkers. Het betekent dat zij problemen op hun bord krijgen waarvoor andere expertise nodig is.

Het COA zegt tegenover NRC juist te investeren in scholing, specialistische begeleiding en samenwerking met zorgverleners. Tegelijk erkennen COA en GZA dat specialistische psychiatrische zorg door wachtlijsten moeilijk toegankelijk is. Scholing van opvangmedewerkers vervangt geen behandelplek. Hoogeveen mag niet het afvoerputje worden van een zorgtekort dat elders niet wordt opgelost.

Van den Brink kan niet zeggen dat hij van niets weet. In zijn reactie van 24 april op de Inspectie beschreef hij maatregelen voor de HTL en de zoektocht naar passende zorgplekken. De overgangsperiode voor opname van COA-bewoners in Veldzicht was verlengd tot 1 januari 2027.

Het verwijt dat hij helemaal niets doet, klopt dus niet. De vraag is of zijn maatregelen voldoende opleveren. De nieuwe verklaringen van de artsen verdienen een concreet antwoord op die vraag. Wie zich achter een verbeterplan verschuilt terwijl de problemen aanhouden, bestuurt op papier.

Veldzicht is daarbij niet voor iedereen de oplossing. De minister beschreef ook een groep voor wie die zwaar beveiligde omgeving niet passend is. Wie specialistische behandeling nodig heeft, moet die krijgen; beveiligd waar dat nodig is. Maar een psychiatrische aandoening betekent niet automatisch dat iemand gedwongen kan worden opgesloten. Voor verplichte psychiatrische zorg gelden voorwaarden, waaronder ernstig nadeel en het ontbreken van een geschikte minder ingrijpende oplossing.

De HTL is een opvanglocatie met vrijheidsbeperkende maatregelen, geen gevangenis. Een bewoner kan afstand doen van de opvang en de bijbehorende verstrekkingen. Dat is de context van de waarschuwing van de anonieme arts over snel vertrek. Zijn “vijf minuten” is een ervaringsbeschrijving, geen algemene wettelijke termijn. Het is ook niet zo dat iemand zonder consequenties even de deur uitloopt: hij geeft zijn opvang op.

Die uitleg neemt de veiligheidsvraag niet weg. Welke zorg of andere maatregel is nodig als iemand in verwarde toestand vertrekt? En wie houdt zicht op die persoon? De arts vreest een groot incident. Dat is een waarschuwing, geen voorspelling die al als feit vaststaat. De overheid moet zulke signalen serieus behandelen vóórdat er iets misgaat.

Streng optreden tegen geweld blijft nodig. Maar vreemdelingenbewaring is geen automatische straf voor iedere overlastgever. Gebruik de bevoegdheden die er zijn, toets de individuele voorwaarden en werk aan daadwerkelijk vertrek wanneer iemand Nederland moet verlaten.

Van den Brink meldde in zijn voortgangsbrief van 22 mei dat circa 4.130 asielaanvragen sinds september 2022 vanwege overlastgevend gedrag met voorrang waren behandeld. Op 1 februari 2026 was in circa 3.730 zaken beslist. Dat zijn beslissingen, geen uitzettingen, en de cijfers gaan niet uitsluitend over Hoogeveen.

Een besluit op papier zet niemand in het vliegtuig. Laat daarom zien wat er daarna gebeurde: hoeveel mensen vertrokken, hoeveel procedures liepen nog en welke belemmeringen bleven bestaan?

Minister Van den Brink, na het herfstreces is de Kamer op dinsdag 27 oktober terug. Leg uit hoe u de waarschuwingen van de artsen onderzoekt en welke passende zorg inmiddels daadwerkelijk beschikbaar is. Hoogeveen heeft recht op veiligheid. Medewerkers hebben recht op een werkbare omgeving. En zieke bewoners hebben behandeling nodig. Een nieuw rondje bestuurlijke geruststelling is niet genoeg.