Filmmakers spreken zich fel uit tegen Kijkwijzer-betutteling: "Woke-achtige idioterie!"

Aanvankelijk dreigde zelfs een verhoging naar 16+, wat de film vlak na de première ernstig had kunnen schaden. Uiteindelijk bleef het bij 12+, maar wel met een extra waarschuwingsicoon voor discriminatie. Dat detail zorgde voor nieuwe onrust. Inmiddels hebben meerdere filmmakers zich fel uitgesproken tegen deze beslissing en het systeem erachter.

De aanleiding is een korte scène waarin een taxichauffeur een dragqueen weigert. Dat besluit zegt veel over hoe de Kijkwijzer vandaag de dag functioneert. En vooral over hoe weinig ruimte er nog lijkt te zijn voor context, ironie en kritiek binnen fictie.

De oorspronkelijke klacht kwam van een vader die met zijn zoon de film had gezien en die het verhaal mogelijk te spannend vond voor zijn dertienjarige dochter. Toch ging de klachtencommissie daarin mee. Dat had desastreus kunnen uitpakken. Een 16+-advies vlak voor de kerstvakantie had bioscopen in directe problemen gebracht, met verkochte kaartjes en volle zalen.

Distributeur Splendid Film maakte bezwaar. Met succes. De leeftijd ging terug naar 12+, maar NICAM koppelde daar alsnog een icoon voor discriminatie aan. Volgens de commissie zou de dragqueen in de betreffende scène als inferieur worden neergezet.

Dat schoot bij Dick Maas volledig in het verkeerde keelgat. Hij reageerde fel: „Totaal absurd. Iedere kijker snapt dat de film juist kritiek uit op taxichauffeurs die dragqueens laten staan. Dat keur ik af en stel ik juist door die scène ter discussie. Iedere kijker denkt: wat is die taxichauffeur een enorme lul.”

De discussie bleef niet beperkt tot Maas. Ook regisseur Martin Koolhoven liet van zich horen. Op X schreef hij: „Zullen we eens ophouden met dat kijkwijzergetrut?” Tegenover De Telegraaf ging hij verder in op het probleem. Volgens Koolhoven is het proces ondoorzichtig. Distributeurs vullen zelf formulieren in, maar zodra er een klacht komt, wordt alles opnieuw beoordeeld door een commissie. „Het is voor filmmakers heel schimmig hoe die Kijkwijzer tot stand komt.”

Volgens NICAM, de organisatie achter de Kijkwijzer, is die gevoeligheid juist de bedoeling. Directeur-bestuurder Tiffany van Stormbroek stelt dat NICAM is opgericht om kinderen te beschermen tegen mogelijk schadelijke content. „Iedere klacht nemen wij dan ook heel serieus.”

Dat betekent ook dat oude films opnieuw beoordeeld kunnen worden. Ze wijst op wetenschappelijk onderzoek en benadrukt dat de pictogrammen ouders richting geven. Of een film nieuw is of twintig jaar oud, maakt volgens haar niets uit.

Critici vinden dat de Kijkwijzer daarin is doorgeslagen. Koolhoven wijst op het groeiende aantal leeftijdscategorieën en waarschuwingsicoontjes. „Alsof ze zo specifiek kunnen zijn.” Hij noemt ook voorbeelden uit zijn eigen werk bij de NPO, waar afleveringen een 16+-stempel kregen zonder dat er daadwerkelijk 16+-materiaal in zat.

Producent Dave Schram herinnert aan de zaak rond Pietje Bell. Door één klacht over een tik met een liniaal kreeg de film na twintig jaar ineens een hogere leeftijdsclassificatie. „Woke-achtige idioterie en betutteling is het”, aldus Schram. Pas na een rechtszaak werd dat advies teruggedraaid.

De kwestie rond Amsterdamned II staat niet op zichzelf. Het laat zien hoe kwetsbaar films zijn geworden voor morele herinterpretatie achteraf. Eén klacht kan voldoende zijn om een film in een ander daglicht te zetten, zonder dat de intentie van de maker serieus wordt meegewogen.

Dat is geen bescherming van kinderen, maar een bureaucratische reflex. En die raakt uiteindelijk niet alleen makers, maar ook het publiek. Zoals Koolhoven het zegt: als je niet zeker weet of iets daadwerkelijk schadelijk is, „ontneem je mensen de kans om een bepaalde film te zien”. Dat is precies wat hier dreigde te gebeuren.