Klok snauwt 'stel je niet zo aan' bij vragen over het opgeblazen cv van Keulemans, maar Van Berkel ging om haar cv voor de bijl

„Stel je niet zo aan.” Dat kreeg HP/De Tijd te horen van Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Klok, toen het blad opheldering vroeg in de zaak van zijn wetenschapsredacteur Maarten Keulemans, die jarenlang rondvertelde dat hij in twee studies cum laude was afgestudeerd. Het waren er niet twee. Het was er één.

Het staat in een onthulling van Ton F. van Dijk in HP/De Tijd van woensdag. In september 2024 schreef Keulemans op X: „Ik ben nota bene cum laude afgestudeerd in twee studies en won scriptieprijs.” Volgens HP/De Tijd zei hij hetzelfde al in 2017, 2018 en 2019, en vakblad Villamedia noemde hem in 2020 historicus en cultureel antropoloog.

De werkelijkheid is bescheidener. Keulemans heeft één doctoraal, in de sociale en economische geschiedenis, wel cum laude en met een bekroonde scriptie. Van culturele antropologie haalde hij de propedeuse. Op zijn eigen Substack geeft hij nu toe dat zijn bewering over twee studies „strikt genomen niet klopt”. Een man die beroepshalve de feiten van anderen controleert, kon zijn eigen diploma's niet tellen.

Keulemans is niet zomaar een journalist. Hij is de wetenschapsredacteur van de Volkskrant, de man die de lezer al jaren vertelt wat waar is over klimaat, virussen en vaccins. Op zijn journalistenprofiel noemt hij zichzelf factchecker. Wie twijfelt aan de officiële lijn, kan rekenen op zijn scherpe pen.

Eén cum laude doctoraal is niets om je voor te schamen. Het probleem is wat hij ervan maakte. Het woord 'nota bene' verraadt het: die twee studies moesten indruk maken. Ze waren een wapen in de discussie, een manier om te zeggen dat hij het beter weet dan jij.

Nu het uitkomt, is het ineens allemaal een grapje. Zijn eerdere uitspraken noemt hij „half grappend en losjes geschreven”. Tegen HP/De Tijd zegt hij dat je ze „inderdaad verkeerd” kunt opvatten. Bewust de boel opgepompt? Dat ontkent hij. Gek genoeg kwam die lichtvoetigheid pas toen er vragen kwamen.

Hier wordt het pas echt pijnlijk voor de Volkskrant. In februari onthulde diezelfde krant dat D66-Kamerlid Nathalie van Berkel op haar cv een master bestuurskunde aan de Universiteit Leiden had gezet, terwijl ze die opleiding op hbo-niveau volgde. Binnen een paar dagen trok ze zich terug als beoogd staatssecretaris en verliet ze de Tweede Kamer.

Klok verdedigde die publicatie toen op NPO Radio 1, schrijft HP/De Tijd: als politici een loopje nemen met de waarheid, moet je dat belangrijk vinden. Prima. Daar was DDS het mee eens: wie liegt over zijn cv, hoort niet in de Kamer.

Maar nu het om zijn eigen redacteur gaat, klinkt de hoofdredacteur heel anders. Toen HP/De Tijd erop wees dat Keulemans zelf zou kunnen publiceren, antwoordde hij: „We kunnen Maarten vragen er niet over te communiceren lijkt me.” En toen Keulemans toch zelf naar buiten trad, kreeg de verslaggever te horen: „Voor klachten kun je bij Maarten terecht. Hij noemt je overigens nergens. En verder: stel je niet zo aan.” Voor een D66-Kamerlid is een te mooi cv een schandaal, voor de eigen wetenschapsredacteur een grapje.

Natuurlijk zijn de twee gevallen niet hetzelfde, en HP/De Tijd zegt dat zelf ook: „Keulemans heeft wel een universitair diploma en een bekroonde scriptie.” Van Berkel miste de master die ze opvoerde. Maar een krant die andermans cv onder de loep legt, moet bij het eigen huis beginnen. Juist dan horen vragen een antwoord te krijgen, geen sneer.

Kijk naar wat Klok wilde toen HP/De Tijd vragen stelde: Keulemans laten zwijgen. Niet rechtzetten, maar de mond houden. Precies wat de Volkskrant een minister of Kamerlid nooit zou gunnen. Zo klinkt een krant die denkt dat de regels alleen voor anderen gelden.

Keulemans zelf koos voor de spot. Terwijl HP/De Tijd nog bezig was, zette hij een stuk online met de titel 'Oeps, ik ben een identiteitsfraudeur!', alsof de vraag naar zijn diploma's een lachertje is. De vijf vragen van HP/De Tijd aan Klok zijn volgens het blad nog altijd niet beantwoord.

Het gaat om meer dan één tweet: het gaat om vertrouwen. De Volkskrant vraagt zijn lezers elke dag om te geloven dat de krant de feiten op orde heeft, en wie twijfelt, wordt al snel weggezet als iemand die de wetenschap niet begrijpt. Dan mag de lezer ook verwachten dat de krant haar eigen feiten op orde heeft.

Klok moet de vijf vragen van HP/De Tijd gewoon beantwoorden, openbaar en volledig. En daarbovenop: hoe vaak heeft Keulemans die twee studies opgevoerd, wist de redactie ervan, en waarom gold voor hem niet dezelfde maatstaf als voor Van Berkel?

Keulemans moet zijn opleiding overal rechtzetten waar die verkeerd staat, zonder grapjes en zonder slachtofferrol. Een factchecker die een fout maakt, corrigeert hem. Dat is precies wat hij zelf van anderen eist.

En de Volkskrant moet ophouden met doen alsof kritiek van buiten een aanval is. Een hoofdredacteur die vragen afdoet met „stel je niet zo aan”, laat zien hoe hij over de lezer denkt.

Als abonnee, of als kijker die elke avond in de talkshows hoort wat de Volkskrant ontdekte, heb je recht op een krant die zichzelf even streng behandelt als de politici die ze onderzoekt. Een krant die zichzelf niet durft te controleren, heeft het recht verspeeld om anderen de maat te nemen.