Meer dan honderd daklozen in 2025 naar rechter voor opvangplek

DEN HAAG (ANP) - In 2025 namen minstens 122 daklozen een sociaal advocaat in de arm om via de rechter een plek in een opvanglocatie af te dwingen. Dat meldt onderzoeksplatform Investico na een rondvraag onder sociaal advocaten. Aan het onderzoek deden ook de Groene Amsterdammer en Trouw mee.

Volgens de ondervraagde advocaten is het beleid voor opvang in de laatste jaren verhard, terwijl het aantal plekken blijft hangen en het woningtekort toeneemt. Sommige sociaal advocaten procederen tot aan de hoogste rechter om een bed voor hun cliënt te bemachtigen. "Vroeger was de opvang relatief open", zegt sociaal advocaat Else Weijsenfeld. "Tegenwoordig is er niet alleen bezuinigd, het is ook veel strenger geworden. Een zwangere cliënt van mij werd uit huis gezet door haar vader. Toen ze aanklopte voor opvang, werd ze geweigerd."

De advocaten melden dat gemeenten daklozen vaak afwijzen op het criterium van 'zelfredzaamheid'. Volgens een wet uit 2015 moeten zelfredzame dakloze mensen zelf onderdak kunnen vinden. Loketmedewerkers moeten inmiddels vaak binnen een halfuur besluiten of iemand aan dat criterium voldoet. Ter ondersteuning zijn er vragenlijsten en is zelfs een 'zelfredzaamheidsmatrix' opgesteld. Dat zorgt er volgens de advocaten echter voor dat mensen om opvallende redenen worden afgewezen. Zo zag Investico een screeningsverslag van een medewerker, waarin stond dat een dakloze vrouw in staat was om met Google Maps een route te plannen. In een ander verslag bleek dat het een vrouw lukte om brieven mee te nemen naar haar hulpverlener om die te laten verduidelijken. Dat maakte beide vrouwen volgens de gemeente te zelfredzaam voor opvang.

Uit een analyse van 125 rechterlijke uitspraken blijkt volgens Investico bovendien dat grote gemeenten als Amsterdam, Rotterdam en Den Haag ook de kwetsbaarste daklozen een plek in de opvang weigeren. Zo kwam het voor dat daklozen met zware psychische problemen na een screening werden weggestuurd en dat dit ook gebeurde met daklozen die leden aan hiv of kanker. Bij een gang naar de rechtbank concludeerde een rechter vaak dat er niet genoeg onderzoek was gedaan of dat er tijdens de screening belangrijke signalen waren gemist. In 41 procent van de geanalyseerde zaken werd besloten dat iemand toch tijdelijke opvang moest krijgen of dat er nieuw onderzoek moest komen.