De ziel als 'kosmische cloud'? Dr. Gert Jan Mulder verplettert het kille materialisme van de elite

Allereerst het hart. Wat een wonderlijk orgaan is dat eigenlijk. Het klopt, onophoudelijk, zestig tot tachtig keer per minuut, dag in dag uit — zonder pauze, zonder opladen, zonder batterij. Dat het hart werkt op elektriciteit, op eigen opgewekte elektrische impulsen, blijft iets buitengewoon knaps. Voor sommigen is dat vanzelfsprekend: ja, dat weet iedereen toch? Maar ik vermoed dat veel mensen zich nauwelijks realiseren wat hier werkelijk gebeurt. Dat leven, in zijn meest basale vorm, elektrisch is. Dat ritme, continuïteit en betrouwbaarheid voortkomen uit een subtiel elektrisch systeem dat zichzelf reguleert.

Dan is er de tweede gedachte, die lastiger te vatten is: de ziel. En vooral de vraag waar die zich bevindt. Wanneer je met je innerlijk spreekt — of beter gezegd: wanneer je luistert — met wie of wat ben je dan in gesprek? Waar zit dat diepste ‘ik’, die essentie die je ervaart als jezelf?

De mooiste gedachte die ik daarover hoorde, was deze: de ziel zit niet ín de mens, maar de mens wordt aangestuurd door de ziel. Alsof het lichaam niet de bron is, maar het instrument. In dat beeld is de ziel niet lokaal, niet gebonden aan hersenen of hart. Ze bevindt zich niet hier, maar eerder elders — alsof ze opgeslagen is in een soort kosmische cloud, een i-cloud van het universum. Niet materieel, niet tastbaar, maar wel aanwezig. Mensen vragen dan: zit de ziel in de hersenen? In het hart? Het antwoord luidt: nee. Althans, niet volgens deze opvatting. Het lichaam ontvangt, maar zendt niet.

Daarmee raakt deze gedachte aan iets anders, iets uit de kwantumfysica: entanglement. Het idee dat twee deeltjes, ooit met elkaar verbonden, op elkaar blijven reageren — ongeacht de afstand. Dat kan hier zijn, of op een andere planeet, of aan de rand van het universum. Wat er met het ene gebeurt, resoneert onmiddellijk in het andere. Dat tart niet alleen ons gezond verstand, maar ook ons klassieke begrip van ruimte en tijd.

En dan is er nog energie. Een goede kennis van mij houdt zich daar al zijn hele leven mee bezig: energie in het universum. Het idee dat alles energie is, dat alles door energie wordt aangedreven, en dat wij daar eigenlijk verbijsterend weinig van begrijpen. Misschien bestaat er energie die we nog niet kunnen meten, laat staan benutten. Misschien ontbreekt ons simpelweg de technologie — of het juiste denkraam. Het idee dat er krachten zijn die ons volledig omringen, maar die we nog niet weten aan te boren, is zowel nederig stemmend als hoopvol.

Tot slot is er de sheer size van het universum. Alleen al onze Melkweg. Van de ene kant naar de andere, met de snelheid van het licht, zou een reis van ongeveer honderdduizend jaar vergen. Honderdduizend jaar. En dat is slechts één sterrenstelsel. Er zijn er naar schatting twee biljoen van dit soort melkwegen.

Wanneer we naar de sterren kijken, kijken we niet alleen ver weg — we kijken terug in de tijd. Het licht dat ons bereikt, vertrok soms duizenden, honderdduizenden, miljoenen of zelfs miljarden jaren geleden. Wat wij zien, is geschiedenis. Oud licht. Oude verhalen, reizend door de leegte, totdat het toevallig ons netvlies raakt.

Alles bij elkaar genomen laat dit maar één conclusie toe: er is nog ongelooflijk veel dat we niet weten. En misschien is dat wel het mooiste inzicht van allemaal. Dat verwondering geen tekort is, maar een uitnodiging. Tot bescheidenheid. Tot nieuwsgierigheid. En tot het besef dat we, hoe intelligent we onszelf ook achten, pas net zijn begonnen met kijken.

Gelukkig nieuwjaar