Buitenhof laat schrijver Scurati voor de tweede keer vertellen dat het populisme van nu wortelt in het fascisme van Mussolini

De VPRO vat het gesprek van zondag in die ene zin samen. Hoe Scurati erover denkt, bleek al bij zijn vorige optreden in Buitenhof, op 2 juni 2024. Ter indicatie, want dit zijn citaten van twee jaar geleden: in dat gesprek was hij glashelder: "Mijn stelling is dat het fascisme niet terugkomt in zijn historische vorm. Maar het populisme is eigenlijk het nieuwe fascisme."

Scurati schreef een reeks romans over Mussolini. Daar is niets mis mee. Het wordt pas interessant als je ziet waar dat gesprek uit 2024 naartoe ging. De presentator legde zelf de lijn: na Meloni in Italië was er "zoiets ook hier gebeurd, met de PVV van Wilders".

Scurati pakte het op. Hij zei dat Italiaanse intellectuelen opkeken naar Nederland als een land van vrijheid. En: "Wij werden dus enorm ontmoedigd door de gebeurtenissen in uw land." Direct daarvoor had hij het over de opkomst "van antidemocratische bewegingen, partijen en leiders".

Zo werkt het. Niemand zegt letterlijk dat de PVV-kiezer een fascist is. Het wordt je alleen voorgezet in één en hetzelfde gesprek: Mussolini, populisme, het nieuwe fascisme, de PVV.

Het gaat om veel mensen. PVV en FVD staan in de peilingen samen op zo'n 30 zetels. Dat is een vijfde van de Tweede Kamer.

Het pikante is Scurati's eigen definitie, zoals hij die in 2024 gaf. Een populist is volgens hem een leider die zegt: ik ben het volk. "Als je eenmaal zegt: Ik ben het volk... ...is iedereen die het niet met jou eens is, tegen het volk."

Draai het om en kijk naar Nederland. Wie zet hier tegenstanders weg als gevaar voor de democratie? Niet de PVV-kiezer in Emmen. Dat doen de instituties zelf.

De AIVD zette remigratie in het rijtje extreemrechts, en het kabinet zegt die waarschuwing "heel serieus" te nemen. Minister Rianne Letschert (D66) is van plan de erkenning van Ongehoord Nederland in te trekken, een omroep met een uitgesproken rechts geluid. En op dezelfde zondag als Buitenhof hekelde premier Jetten op het D66-congres de schreeuwers in het land en in de politiek: "Zij schreeuwen misschien harder, maar wij krijgen meer voor elkaar."

Wij zijn de redelijken, zij zijn de schreeuwers. Dat is precies het denken waar Scurati voor waarschuwt, alleen komt het hier van de macht.

Nog pikanter: Scurati klaagde in 2024 bij Buitenhof over censuur. Zijn monoloog werd door de Italiaanse staatsomroep RAI niet uitgezonden. "De censuur gebeurt bijna dagelijks," zei hij.

Daar mag je het over hebben. Maar dan wel eerlijk. In Nederland wil een minister, na een oordeel van het Commissariaat voor de Media, een hele omroep uit het bestel zetten. Dat heet dan handhaving van de Mediawet. In Italië wordt één monoloog niet uitgezonden, en dat heet censuur.

Maar het is toch gewoon een schrijver met een mening? Zeker. Scurati mag vinden wat hij wil. Het probleem is de omroep die hem, met publiek geld, voor de tweede keer het podium geeft om miljoenen kiezers in de schaduw van Mussolini te zetten.

De eis is eenvoudig. Een publieke omroep die door iedereen wordt betaald, hoort iedereen serieus te nemen. Buitenhof moet de kiezers van PVV en FVD niet langer behandelen als een ziekte die de democratie moet overleven. En de Tweede Kamer moet de minister vragen hoe het kan dat zij ON! wil wegsturen, terwijl de NPO dit soort vergelijkingen gewoon blijft uitzenden.

Scurati vergeleek democratie in 2024 met een wijnrank die je dagelijks moet verzorgen. Mooi beeld. Maar een wijnrank die je telkens snoeit tot alleen de linkse takken over zijn, draagt geen wijn meer.