Jetten bezuinigt op papier

Klinkt stoer. Er is alleen één probleem: er ligt geen plan.

Dat zeggen niet wij, dat zegt de Algemene Rekenkamer. "Om de overheid minder geld te laten kosten, zijn duidelijke keuzes nodig. Maar die keuzes ontbreken in de begrotingen die het kabinet-Jetten voorstelt," aldus de Rekenkamer dinsdag.

De Tweede Kamer had per motie gevraagd om per ministerie aan te geven hoeveel ambtenaren er weg moeten en met welke maatregelen. Het staat nergens in de begroting. Er staan ICT-uitgaven in zonder onderliggende plannen. Er zijn grote nieuwe uitgaven zonder duidelijk zicht op hoe ze worden gevolgd. En de mogelijk hogere afdrachten aan Brussel worden niet goed meegenomen.

Met andere woorden: de Kamer vroeg om een boodschappenlijstje en kreeg een wens. Een getal aan het eind van de rit, zonder enige uitleg over de weg ernaartoe.

Het was ook niet de enige vernietigende conclusie van de dag. De Rekenkamer constateerde ook dat de onderwijsbegroting concrete doelen mist. Het patroon is duidelijk: veel geld, weinig richting. En de Rekenkamer waarschuwt ook dat begrotingen structureel te laat worden behandeld, pas in november en december. Ministeries weten daardoor op 1 januari vaak nog niet waar ze aan toe zijn. Ook zo blijft alles bij het oude.

Intussen groeit het Rijk gewoon door. In mei meldde de NOS dat de rijksoverheid ruim 168.000 mensen in dienst heeft. Dat zijn er bijna 30.000 meer dan in 2021, en vorig jaar kwamen er nog eens zo'n 3.000 bij. Rekenkamer-president Pieter Duisenberg noemde krimpen terwijl je groeit toen al dweilen met de kraan open.

Dit hebben we eerder gezien. Het vorige kabinet schreef in het coalitieakkoord een flinke krimp van het ambtenarenapparaat op, en in de praktijk groeide het Rijk gewoon door. Het kabinet-Schoof boekte vanaf 2029 een miljard per jaar in, het kabinet-Jetten deed er nog eens 1,4 miljard bovenop. Op papier is dat een stevige operatie. In de praktijk is het tot nu toe vooral een getal in een tabel.

Het kan wel. Amsterdam gaat 2.500 banen schrappen. Als een gemeente dat kan, kan een rijksoverheid met ruim 168.000 mensen in dienst het ook. Het is geen kwestie van kunnen, maar van willen.

Beloven kost niets. Schrappen durft niemand.

Het antwoord is simpel. Een bureaucratie beschermt zichzelf. Elke nieuwe regel levert een nieuwe afdeling op, elke nieuwe afdeling een nieuw beleidsplan, en elk plan een nieuwe regel. Geen enkele directeur-generaal gaat vrijwillig zijn eigen afdeling opheffen. Als de politiek niet precies zegt wat er weg moet, gebeurt er dus niets.

En met een D66-premier die staatscontrole op AI wil, gaat die machine eerder harder draaien dan zachter. Wie meer wil reguleren, heeft meer regelaars nodig.

De rekening ligt ondertussen bij de burger. Die betaalt voor een Belastingdienst die miljoenen brieven verstuurt maar amper meet wat ze opleveren. Die betaalt voor ambtelijke adviesrondes, kwartiermakers en programmadirecties. En hij krijgt er een overheid voor terug die elk jaar groter wordt, terwijl de politiek zegt dat ze krimpt.

Geen begroting goedkeuren zonder een lijst. Per ministerie: hoeveel banen er weg moeten, welke taken verdwijnen, en wanneer. Direct een vacaturestop voor alles wat geen uitvoering is: geen nieuwe beleidsmedewerkers, geen nieuwe communicatieadviseurs, geen nieuwe projectleiders. Voor elke nieuwe regel moeten er twee weg. En schrap de wildgroei aan adviesraden, kwartiermakers en programmadirecties.

Jetten heeft de mond vol van hervormingen. Maar een bezuiniging zonder plan is geen bezuiniging. Het is een verkiezingsbelofte met een Excel-sheet eromheen.