VVD-minister Karremans schuift de Kamer opzij: kabinet wil Nederland aan VN-verdrag binden, goedkeuring mag achteraf

Het gaat om de BBNJ-overeenkomst, het VN-verdrag over de volle zee. In een Kamerbrief van donderdag kondigt Karremans aan dat de regering het Koninkrijk "direct" wil binden, "met goedkeuring door de Staten-Generaal achteraf". Daarvoor wil Den Haag een akte van aanvaarding neerleggen bij de secretaris-generaal van de Verenigde Naties. De Kamer leest het in de brief en mag later aanschuiven.

Karremans geeft zelf toe hoe het hoort: "In beginsel wordt het Koninkrijk niet aan verdragen gebonden zonder voorafgaande goedkeuring van de Staten-Generaal." Alleen in "buitengewone gevallen van dringende aard" mag het anders, volgens artikel 10 van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen. Dat is de noodclausule. En die pakt deze VVD-minister er nu bij.

Wat is dan die nood? Een oorlog? Een ramp? Een aanval op ons land? Nee. Van 11 tot en met 22 januari 2027 komen de verdragslanden voor het eerst bij elkaar, op de zogeheten COP-1. Nederland wil daar stemrecht, en de goedkeuring door de Kamer is niet op tijd rond.

De beslisnota voor de minister is nog scherper dan de brief. Het buitengewone geval is "met name gelegen in de mogelijkheid om te kunnen stemmen" over onder meer de vestigingsplaats van de zetel van het secretariaat. Kandidaten: Chili, België en China.

Laat dat even tot je doordringen. Karremans trekt de noodrem van de grondwettelijke orde voor een stemming over een kantoor. Volgens de beslisnota "telt iedere stem". Dat zal best. Maar de wet zegt niet dat de Kamer buitenspel mag als een diplomaat graag wil meestemmen.

En kijk eens wie er aandringen. De brief noemt brieven van president Macron, eurocommissaris Kadis en twee Belgische ministers. België is zelf kandidaat voor dat secretariaat. In de beslisnota staat ook een petitie van Greenpeace met bijna 50.000 handtekeningen. Parijs, Brussel en Greenpeace trekken aan de bel, en Den Haag gaat op de knieën.

Ook de brief zelf slaat de plank mis. Karremans schrijft dat de besluiten op COP-1 "zowel direct als indirect raken aan de welvaart en het welzijn van onze burgers, bedrijven en organisaties". Er gaat onder meer gestemd worden over de begroting en de bijdrage van Nederland daaraan, en over beschermde mariene gebieden en extra eisen voor milieueffectbeoordelingen. Een bedrag noemen de brief en de nota niet. Is het zo belangrijk, dan is dat juist de reden om de Kamer eerst te laten stemmen.

Karremans sust de Kamer met een zin om in te lijsten: bij de procedure achteraf heeft die "net zoveel invloed als altijd". Wie gelooft dat, gelooft ook dat de VVD de spaarder beschermt. Tegen de tijd dat de wetsvoorstellen in de Kamer liggen, is COP-1 geweest, is er gestemd en hangt Nederland aan het verdrag.

Zegt de Kamer later toch nee? Dan moet de regering het verdrag opzeggen, en dat werkt pas een jaar later. Ook na een nee blijft Nederland dus nog een jaar gebonden aan iets wat het parlement heeft afgewezen.

Het kan nog gekker. Er is straks nog geen uitvoeringswet, geeft de brief toe. Het Koninkrijk kan zelfs internationaal worden aangesproken op niet-naleving, een risico dat "zeer gering" wordt geschat. En de ministeries staan nu al in contact met bedrijven en instellingen, "om ervoor te zorgen dat zij al handelen in lijn met de verplichtingen". Ambtenaren stemmen de praktijk dus al af op regels die jouw parlement nog niet heeft goedgekeurd.

Karremans heeft één argument dat op papier klinkt: de Kamer wilde dit zelf. Op 22 januari nam ze twee moties van PvdD-Kamerlid Kostić aan, beide met 109 stemmen. Klopt: bij de motie over het ratificeren stemden ook VVD, D66, CDA, JA21 en GroenLinks-PvdA voor, en PVV, FVD, BBB, SGP en de groep-Markuszower tegen. Maar die motie vroeg om "zo snel mogelijk" ratificeren, niet om de Kamer over te slaan. Wie haast vraagt, geeft de minister nog geen vrijbrief om het parlement te passeren.

En China dan? Dat die kandidatuur in januari als een verrassing kwam, staat in de nota, en een Chinees secretariaat is inderdaad geen fijn vooruitzicht. Alleen tekende Nederland dit verdrag al op 20 september 2023. Ruim drie jaar later is de goedkeuringswet nog altijd niet bij de Kamer. De moties zijn van januari, de nota van 6 oktober, en pas op 27 november moet de ministerraad zich over de wetsvoorstellen buigen. Dit kabinet maakt van zijn eigen treuzelen een noodtoestand.

Wie een natuurverdrag onschuldig vindt, moet even een boer bellen. Eerst tekent Den Haag voor mooie doelen, daarna blijkt jaren later wat die betekenen voor jouw land en jouw bedrijf. Ook dit verdrag gaat over beschermingsdoelen uit een VN-kader. Precies daarom hoort de Kamer vooraf te weten waar ze aan begint.

De Kamer moet dit nu tegenhouden. Geen akte bij de VN voordat beide Kamers hebben gestemd, en als dat stemrecht in januari daardoor wegvalt, dan is dat de rekening voor drie jaar Haags getreuzel. Elk Kamerlid dat in januari voor die motie stemde, kan nu laten zien of het om de oceaan ging of ook om het parlement.

Karremans behandelt de Kamer als een stempelmachine. Vandaag is het een secretariaat voor de volle zee, morgen is het iets wat jou raakt in je portemonnee. Wie deze noodclausule nu laat lopen, heeft straks geen poot meer om op te staan. Jij hebt een parlement gekozen, geen postkamer.