VVD-minister Hermans weigert medicijnen tegen uitgezaaide maagkanker en zenuwziekte in het basispakket: 'Uiterst teleurstellend'

Om te begrijpen hoe hard dit besluit aankomt in de spreekkamer, moet je eerst kijken om welke patiënten en welke medicijnen het in de brief van Hermans precies gaat. Het eerste middel, Enhertu (met de stofnaam trastuzumab-deruxtecan), is bedoeld als levensverlengende behandeling voor uitbehandelde patiënten met HER2-positieve tumoren in de maag of bij de aanhechting tussen slokdarm en maag, bij wie ten minste twee eerdere kuurtrajecten niet meer baten. Deze mensen kunnen niet meer genezen, maar volgens de beoordeling van Zorginstituut Nederland van 13 mei 2026 verlengt Enhertu hun overleving met ruim 17 weken ten opzichte van chemotherapie: gemiddeld 12,5 maanden in plaats van 8,4 maanden, al gaat het middel ook gepaard met meer ernstige bijwerkingen.

En om hoeveel patiënten gaat het bij deze specifieke vorm van maagkanker in heel Nederland? Volgens de raming van het Zorginstituut in de Kamerbrief van Hermans gaat het om naar schatting twaalf patiënten per jaar. Twaalf doodzieke mensen in heel Nederland, die met dit medicijn gemiddeld ruim vier maanden langer bij hun partner, kinderen en kleinkinderen kunnen blijven.

Op basis van de openbare lijstprijs bedragen de behandelkosten 72.159 euro per patiënt per jaar (bij een gemiddelde behandelduur van 6,68 maanden), waardoor de totale uitgaven voor deze maagkanker-indicatie in het derde jaar na opname worden geschat op 865.902 euro per jaar. Terwijl Enhertu voor HER2-positieve borstkanker tot 1 januari 2028 wél vergoed blijft, laat Hermans het voor HER2-low borstkanker in de zogeheten 'sluis' staan en wijst zij vergoeding voor deze twaalf maagkankerpatiënten nu af.

Het tweede geweigerde middel, Skyclarys (stofnaam omaveloxolon), is bestemd voor volwassenen en jongeren vanaf 16 jaar met ataxie van Friedreich. Dat is een aangeboren, steeds verder voortschrijdende zenuwziekte waarvoor in Nederland, zoals Hermans zelf erkent, "geen behandeling" bestaat behalve ondersteunende revalidatie- en fysiotherapie. Volgens het Zorginstituut zouden drie jaar na toelating tot het verzekerde pakket jaarlijks ongeveer 107 Nederlanders op dit middel zijn aangewezen. Twaalf uitbehandelde maagkankerpatiënten per jaar en honderdzeven zenuwpatiënten zonder enig alternatief medicijn vangen na maanden wachten bot bij het ministerie van VWS.

Laten we daarbij de feitelijke en medisch-economische argumenten waarom beide middelen nu buiten het basispakket worden gehouden heel precies benoemen, want die staan uitgebreid in de Kamerbrief van Hermans. In Nederland beoordeelt Zorginstituut Nederland nieuwe, dure sluisgeneesmiddelen aan de hand van vier vaste pakketcriteria: effectiviteit, kosteneffectiviteit, noodzakelijkheid en uitvoerbaarheid. Sinds 2008 hanteert het Zorginstituut daarbij vaste referentiewaarden die bepalen hoeveel een behandeling maximaal extra mag kosten in verhouding tot de aangetoonde gezondheidswinst ten opzichte van de bestaande zorg.

Bij Enhertu voor maagkanker oordeelde het Zorginstituut dat het middel weliswaar voldoet aan de 'stand van de wetenschap en praktijk' en ruim 17 weken extra overleving biedt, maar dat de vraagprijs te hoog is voor die gezondheidswinst; het Zorginstituut adviseerde daarom om het middel alleen voor deze indicatie op te nemen bij een prijskorting van meer dan 62 procent. Bovendien wijst Hermans erop dat de uitgaven aan deze ene indicatie van twaalf patiënten met 865.902 euro weliswaar laag zijn, maar dat de totale uitgaven aan het geneesmiddel Enhertu (vanwege het gebruik bij borstkanker) hoog zijn.

Bij Skyclarys bracht het Zorginstituut op 31 juli 2025 advies uit: het middel vertraagt de achteruitgang van patiënten gedurende drie jaar met een klein maar klinisch relevant effect, zonder dat de ziekteprogressie stopt en zonder dat nog bekend is welke patiënten het meeste baat hebben of hoe lang het effect aanhoudt. Omdat de lijstprijs van Skyclarys maar liefst 245.572 euro per patiënt per jaar bedraagt, goed voor naar schatting 26 miljoen euro per jaar in het derde jaar, adviseerde het Zorginstituut een prijskorting van 84 procent én strikte afspraken voor gepast gebruik.

Op basis van die adviezen van het Zorginstituut heeft Hermans vertrouwelijke prijsonderhandelingen gevoerd met de farmaceutische leveranciers. Bij Skyclarys keek de minister daarnaast naar een zogeheten pay for performance-afspraak, een model waarbij de vergoeding aan de fabrikant wordt gekoppeld aan het daadwerkelijke behandelresultaat bij de patiënt, nadat artsen en de patiëntenorganisatie in juli al criteria hadden vastgelegd voor wanneer een patiënt moet starten of stoppen.

Toch liepen alle onderhandelingen bij beide fabrikanten stuk omdat zij volgens Hermans weigerden te zakken naar een "maatschappelijk aanvaardbare prijs" in lijn met het Zorginstituut, waarna de minister met een beroep op de Algemene Rekenkamer en een burgerraadpleging de deur dichtgooide. De rekenlat van het Zorginstituut tegen inhalige farmaceuten is op zichzelf zakelijk te volgen, maar het politieke contrast in Den Haag wringt aan alle kanten.

Want kijk eens hoe dit besluit van VVD-minister Sophie Hermans landt bij de gewone Nederlander die de nieuwe zorgpremies voor 2027 op zich af ziet komen. De eerste zorgverzekeraar die zijn premie voor 2027 bekendmaakte, Stad Holland, verhoogt de basispremie naar 176,50 euro per maand, oftewel 2.118 euro per persoon en 4.236 euro per jaar voor een echtpaar, en uiterlijk op 12 november volgen de vier grote zorgconcerns Zilveren Kruis, VGZ, CZ en Menzis. Bovenop die exploderende nominale zorgpremie betalen werkenden en gepensioneerden via hun loonstrook en AOW-uitkering ook nog eens duizenden euro's aan inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet en Wet langdurige zorg.

Tegelijkertijd is diezelfde Sophie Hermans samen met CDA-minister Mirjam Sterk bezig om het mes te zetten in de zorgaftrek voor ouderen en chronisch zieken en om de eigen bijdragen in de ouderenzorg en de Wmo verder op te schroeven. Nederlanders betalen zich werkelijk scheel aan een verplicht staatszorgstelsel waaruit je niet kunt stappen, onder de plechtige belofte van "solidariteit, waarin iedereen meebetaalt aan de zorg in Nederland", zoals Hermans het op pagina 4 van haar brief noemt. Elke maand tikt de Nederlander een recordpremie af voor die verplichte solidariteit, maar zodra je zelf doodziek aan het ziekenhuisbed staat, telt Den Haag plotseling elke euro op de weegschaal.

Wat de zin van Hermans, "Het zorgbudget kan tenslotte maar één keer worden uitgegeven", zo onverteerbaar maakt, is de totale afwezigheid van diezelfde kruideniersdiscipline zodra het kabinet-Jetten belastinggeld uitgeeft aan de troetelprojecten van D66, VVD en CDA. Voor twaalf uitbehandelde maagkankerpatiënten per jaar (een post van bruto 865.902 euro voor die indicatie vóór korting) en 107 patiënten met ataxie van Friedreich wordt elke gewonnen maand overleving tot achter de komma doorgerekend tegen de referentiewaarden uit 2008. Daar waakt het kabinet ineens als een onverbiddelijke schatkistbewaker over het geld van "alle premiebetalers".

Maar waar blijft die strenge kosteneffectiviteitstoets van het kabinet-Jetten als het gaat om de miljarden die jaarlijks zonder enig bewezen maatschappelijk rendement uit onze schatkist stromen? Waar is het Zorginstituut-advies wanneer VVD-minister Eelco Heinen onlangs buigt voor 208,8 miljoen euro extra voor de salarissen en pensioenen van Europarlementariërs en EU-ambtenaren in Brussel, of in de Najaarsnota 430 miljoen euro voor de Wereldbank naar voren haalt? En waar is de 'pay for performance'-eis wanneer er jaar in, jaar uit miljarden euro's verdwijnen in de bodemloze put van de asielopvang, het falende inburgeringscircus en de gratis medische zorg voor mensen die nog nooit één euro premie in Nederland hebben afgedragen?

Dát is de wrange spiegel die de Kamerbrief van Sophie Hermans het kabinet-Jetten voorhoudt. Natuurlijk moeten farmaceutische giganten die woekerprijzen van 245.572 euro per jaar vragen keihard worden aangepakt aan de onderhandelingstafel, bijvoorbeeld door Europees of met gelijkgestemde landen gezamenlijk inkoopmacht af te dwingen in plaats van als los ministerie onverrichter zake terug te keren. Maar zolang Den Haag met miljarden smijt voor Brussel, klimaatfondsen en de hele wereld, klinkt het beroep van Hermans op de zuinigheid van de schatkist hol en hypocriet.

Hermans sluit haar brief af met de belofte dat het kabinet opnieuw naar Enhertu voor maagkanker en Skyclarys zal kijken als een leverancier alsnog bereid is tot aanvaardbare prijsafspraken of als er nieuwe onderzoeksgegevens komen. Voor de twaalf uitbehandelde maagkankerpatiënten die gemiddeld nog maar enkele maanden te leven hebben en voor de 107 patiënten wier zenuwstelsel elke dag verder achteruitgaat, koopt zo'n ambtelijke slotzin helemaal niets. Een overheid die miljarden wegsmijt aan Brusselse bureaucratie en open grenzen, verliest elk moreel recht om tegen doodzieke Nederlandse premiebetalers over schaarste te preken: dwing die prijsdeal af en zet onze eigen patiënten weer op één.