VVD-minister Hermans laat het borstkankeronderzoek wegzakken: nog geen derde van de vrouwen op tijd uitgenodigd, en zij wil 'realistisch' zijn

Je bent 58. Je weet dat je om de twee jaar een brief hoort te krijgen voor het borstkankeronderzoek. Die brief blijft uit. Niet een week, maar een half jaar, soms een heel jaar. En ergens in die tijd groeit er misschien iets wat niemand ziet.

Dat is voor de meeste vrouwen in Nederland inmiddels de werkelijkheid. Volgens de Kamerbrief van VVD-minister Hermans van 3 november kreeg in 2025 maar 31,2 procent binnen de beoogde twee jaar opnieuw een uitnodiging. Ruim twee op de drie vrouwen moeten dus langer wachten dan de bedoeling is.

Vorig jaar kregen bijna 1,2 miljoen vrouwen een uitnodiging, en in 2024 waren dat er nog ruim 80.000 meer. Bij dezelfde opkomst en hetzelfde detectiecijfer zijn dat bijna vierhonderd tumoren die dat jaar niet via de screening zijn gevonden.

De NOS schrijft het kort en koud op: door de achterstanden overlijden op termijn tientallen vrouwen per jaar extra aan borstkanker. Tientallen moeders, zussen en oma's, elk jaar weer. En Hermans? Die stuurt de Kamer de cijfers door en belooft in de eerste helft van 2027 een nieuwe update. Dat is de hele daadkracht van VVD-minister Hermans, in een dossier waarin vrouwen doodgaan.

Ze kan niet zeggen dat ze het niet wist. In haar brief van 30 juni stond het al zwart op wit. Het gemiddelde interval ligt rond de 2,5 jaar in plaats van 2 jaar. En Bevolkingsonderzoek Nederland gaf "duidelijk" aan "dat het interval tussen twee uitnodigingen de komende jaren verder gaat stijgen". Het wordt dus erger, niet beter.

In dezelfde brief staat wat dat kan betekenen: meer tumoren die tussen twee screeningsrondes worden gevonden, en uiteindelijk 13 tot 21 procent minder voorkomen borstkankersterfte in 2050. Hermans noemt dat verlies "pijnlijk". Daarna komt de zin die je moet onthouden: "Het kabinet moet echter realistisch zijn over de mogelijkheden die er zijn om deze situatie te veranderen."

Dat is de capitulatie van een minister van Volksgezondheid, in zes woorden. Het kabinet begrijpt van de uitvoerders dat er "geen voor de hand liggende maatregelen" zijn, en daar laat Den Haag het bij.

Sterker nog, de vraag is verschoven. Volgens Hermans gaat het er nu om "hoe met de beschikbare capaciteit zoveel mogelijk gezondheidswinst" te halen valt, bijvoorbeeld door die capaciteit "gerichter" in te zetten. Dat klinkt keurig. Het betekent dat haar ministerie niet meer rekent aan hoe elke vrouw op tijd aan de beurt komt, maar aan welke vrouwen het eerst aan de beurt komen. Dat heet rantsoeneren, en dat moet ze dan ook zo noemen.

Een ander bevolkingsonderzoek loopt intussen ook leeg. In de zomer van 2025 werden bij een laboratorium de gegevens van honderdduizenden deelnemers aan het baarmoederhalskankeronderzoek gestolen. Daarna gingen er door gebrek aan labcapaciteit de helft minder uitnodigingen de deur uit, zo stond in de brief van juni. De deelname zakte in 2025 naar 51,6 procent.

Hoe reageert het kabinet? "Gelukkig is de daling van de deelname ten opzichte van 2024 zeer beperkt." Gelukkig. Hackers roven de medische gegevens van honderdduizenden vrouwen, de uitnodigingen lopen vast, en bij Volksgezondheid is men opgelucht.

Waar Hermans wel energie voor heeft, zie je elders. De vrijwilliger op de kinderboerderij wordt rookpolitie, met een boete vanaf 600 euro voor de beheerder. En terwijl het Rijk bezuinigt op wijkverpleging en ggz, betaal jij meer premie. Voor de sigaret op de kinderboerderij heeft Hermans een boete klaarliggen, voor de vrouw van 58 een update in 2027.

Het verweer ken je: er zijn te weinig screeningslaboranten en die tover je niet uit een hoge hoed. Volgens het kabinet is de krapte "structureel". Maar het verlengde interval speelt al sinds 2021. Dat is vijf jaar. In die vijf jaar zat de VVD onafgebroken in de regering, en nu levert de partij zelf de minister. Vijf jaar arbeidsmarkt roepen is geen beleid, het is een excuus met een Kamerbrief eromheen.

Kijk naar wat er wél ligt. Volgens de NOS meldt het RIVM dat de wervingscampagne succesvol was en dat alle opleidingsplekken zijn ingevuld. Als elke plek vol zit, is het probleem dus niet dat niemand dit werk wil doen. Dan zijn er te weinig plekken.

Het RIVM schrijft ook dat verschillende ziekenhuizen hebben aangeboden om mammografieën door eigen personeel te laten maken. En wat staat er in de brief van Hermans? Dat samenwerking met ziekenhuizen "slechts in enkele gevallen" tot iets concreets leidde. Er ligt dus een aanbod op tafel, en een minister die het niet doorduwt.

Ja, de inspectie waarschuwde in 2024 voor de werkdruk bij Bevolkingsonderzoek Nederland, en mensen kapotwerken is geen oplossing. Maar dat is juist een reden om meer mensen op te leiden en ziekenhuizen in te schakelen, niet om je erbij neer te leggen.

Hermans moet dus niet wachten tot 2027. Kom vóór het einde van het jaar met een plan dat de Kamer kan controleren: meer opleidingsplekken, een bindende afspraak met ziekenhuizen die willen helpen, en een datum waarop iedere vrouw weer om de twee jaar aan de beurt is.

Geen enkele vrouw mag van de lijst worden geschoven zonder dat de Kamer daarover heeft gestemd. Wie 'realistisch' zegt terwijl vrouwen wachten, moet plaatsmaken voor iemand die wél iets wil oplossen.

Borstkanker wacht niet op de update van 2027. Waarom moeten jouw vrouw, je moeder of je zus dat dan wel?