Oorzaken en gevolgen

In een column op Follow the Money legt auteur Robin Fransman de hoofdoorzaak van de eurocrisis bij de hoge private schulden. Nu zijn die hoge schulden inderdaad een probleem voor een spoedig herstel, maar ze zijn niet de hoofdoorzaak van het probleem. Veel mensen draaien oorzaken en gevolgen om, en niet alleen bij de duiding van deze eurocrisis.

Natuurlijk, als er geen of onvoldoende inkomen is om je schulden af te betalen, dan kan er geen sprake zijn van economische groei. Het geld gaat op aan rente en aflossing en er worden geen nieuwe producten gekocht. Maar hoe komt het dan, dat er zulke hoge private schuldposities zijn ontstaan? Zowel bij overheden als bij private huishoudens. Dat zou je je eerst moeten afvragen.

En het antwoord op die vraag is simpelweg: dat komt omdat de invoering van de one-size-fits-all-euro het landen mogelijk heeft gemaakt om tegen een veel te lage prijs geld te lenen. Geld dat in de economieën werd gepompt zonder na te denken of er wel een reële waarde in de vorm van geproduceerde goederen en diensten tegenover stond.

Daar kwam voor de Zuid-Europese landen bovendien nog bij, dat zowel de omvang als de lonen in met name de quartiare sector exponentieel gestegen zijn de afgelopen tien jaar. En elke eerstejaars economie kan uitleggen, dat als dit niet gepaard gaat met een reële groei van de economie, dat een dergelijk proces maar tot één ding kan leiden: economische zelfmoord, uitmondend in hyperinflatie.

En wie kijkt naar de huidige deplorbele toestand in de eurozone wordt niet vrolijk. Slechts dankzij de bereidheid van (nog) sterke eurolanden wordt de illusie overeind gehouden, dat de eurozone in deze vorm gehandhaafd kan worden. Maar schijn bediegt, want het geld is op en binnenkort staan ook bij ons de barbaren aan de poort.

Het structurele probleem van divergente economieën wordt met deze one-size-fits-none-euro niet opgelost. Dit is naast de genoemde veel te goedkope geldschepping, de hoofdoorzaak van de onderhavige problematiek. En niet andersom.

In mijn column van morgen voor DDS Finance zal ik wat dieper ingaan op de problematiek van geldschepping en geldgebruik. Maar de essentie van de problematiek ligt bij het vermogen van een economie om goederen en diensten voort te brengen. Als er onevenwichtigheden worden gecreëerd tussen geldcreatie enerzijds en productievermogen anderzijds, dan moet je de oorzaken daarvan aanpakken en niet de gevolgen ervan benoemen als hoofdoorzaak.

Dat is het omdraaien van oorzaak en gevolg en het verdraaien van de werkelijkheid.

Abonneer je gratis en voor niets op het Telegram-kanaal van De Dagelijkse Standaard, en like onze spiksplinternieuwe Facebook-pagina!
In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

22 reacties

  1. Hilterman

    @Paul99,

     

    Afgezien van de beperkte zin die het heeft, vergelijken is onmogelijk. Je zou kunnen wijzen op landen als Zwitserland en Noorwegen maar die landen voeren een heel ander monetair beleid dan enige lidstaat in de EU.

    Noorwegen heeft goed gekeken naar Nederland toen bekend werd dat het land over enorme gas en olievoorraden beschikte.

    Met goed kijken bedoel ik ze hebben besloten niet alle opbrengsten meteen aan te wenden om de overheidsbegroting sluitend te maken. Alle opbrengsten in Noorwegen worden in een fonds gestort voor slechte tijden. Met dat geld kunnen de Noren oa de pensioenen op peil houden ondanks de lage rente.

     

    Zwitserland bestaat bij de gratie van de financiele sector. De grootste ban beschikt over een eigen vermogen van 2000 miljard euro, dat is ruim drie keer het GBP van Nederland.   

    Daarnaast hebben de Zwitsers wat chemische industrie, medicijnenfabrikanten en van oudsher een mooie fijnmechanische industrie.

     

    De enige vergelijking die je zou kunnen maken is landen binnen de EU met de euro vergelijken met landen die hun eigen munt gehouden hebben. Dan kom je bij Denemarken, Zweden en Engeland.

    Denemarken en Zweden doen het goed en hoeven ook niet bij te dragen om de euro te steunen.

    Engeland is wel een probleemgeval mede veroorzaakt door veel financiele schandalen.

     

    Geef ieder land binnen de eurozone nu opnieuw de keus al of niet meedoen en vooral de gezonde lidstaten zullen deelname afwijzen. Helaas is het een gelopen race die alleen nog beroerder kan worden door nog meer verplichte samenwerking zoals in de op stapel staande bankenunie. Dat wordt een ramp.

  2. Obomov

    Ik begrijp precies wat u wilt zeggen en hoe u redeneert. Alleen, uw redeneringen kloppen slechts ten dele en dat probeer ik u duidelijk te maken. Waar u vervolgens niks van wilt weten. Het belangrijkste verschil is dat u enkel en alleen naar de praktijk kijkt, en dan ook nog alleen binnen het Europa van nu. Te veel easy credit in de periferie met een boom en bust als gevolg dus dat moet terug naar de pre-euro situatie met gedifferentieerd monetair beleid. Hoe doe je dat? TMS.

     

    Mijn kritiek is meer principieel van aard. Ook in de pre-euro situatie zijn er boom en bust cycli geweest. Ook buiten de euro zone zijn er boom en bust cycli.  In uw haast om van de euro af te komen mist u het grotere, achterliggende, meer principiele probleem. En in uw haast mist u eveneens andere varianten dan een terugkeer naar de pre-euro situatie.

     

    Nogmaals: indien monetair beleid een probleem is, en dat is het. Waarom dan niet simpelweg monetair beleid afschaffen? Immers, ook de natie-staten zijn diverse economische entiteiten. Zelfs binnen een streek, een stad, of een gezin zijn er verschillen in economische kracht. Indien u de munt aan monetair beleid wilt blijven koppelen is de ultieme logische consequentie dat iedereen zijn eigen munt en persoonlijke monetaire beleid heeft. Wat uiteraard absurd is. Waarom dan is het beter om monetair beleid terug te decentraliseren naar de natie-staten? Enkel omdat het zo was? Waren er werkelijk geen crises als gevolg van kredietcreatie gedurende die tijd? Bent u de stagflatie van de jaren 70 vergeten?

     

  3. trias politica

    U moet twee zaken uit elkaar houden en mij niet verkeerd interpreteren. Ik zeg 2 dingen. 1. Het monetaire beleid is inderdaad verkeerd. En hoe komt dat? Omdat meneer Draghi geen keus heeft, hij moet één rentebeleid opleggen aan divergerende economieën. En hoe komt dát? Door de one-size-fits-all-euro. Die fit dus niet all. Hoofdoorzaak is dus de gekozen constructie, waardoor een gedifferentieerd monetair beleid niet gevoerd kan worden.

    Dan uw tweede punt, waarbij u het zo interpreteert alsof ik mijzelf tegenspreek. Dat is niet zo. Ik beweer, dat sommige landen door de one-size-fits-all constructie van de euromuntunie véél te goedkoop aan krediet gekomen zijn, terwijl hun economieën juist een hogere rente zouden moeten hebben gehad om niet oververhit te raken. Ook hier geldt weer, dat een gedifferentieerd rente- én wisselkoersbeleid onmogelijk werd gemaakt door de gekozen constructie. En die gekozen constructie is inherent aan één euromunt voor alle landen en één rentebeleid voor alle landen, daar waar differentiatie nodig en wenselijk was geweest. Voor mij zijn euro en de euromuntunie derhalve twee zijden van dezelfde medaille en kunnen niet los van elkaar worden gezien.

     

  4. Nittickson

    De Europese landen blijven de rente maar laag houden. Daardoor worden de overheidsactiviteiten niet gesaneerd, blijven er bubbels ontstaan, blijft het bankwezen zwak en worden mensen niet gestimuleerd om te sparen in plaats van schulden te maken. 

     

    Het is inderdaad allemaal de schuld van de centrale bankiers, die aan de leiband van de overheden lopen.

     

     

  5. Obomov

    “En het antwoord op die vraag is simpelweg: dat komt omdat de invoering van de one-size-fits-all-euro het landen mogelijk heeft gemaakt om tegen een veel te lage prijs geld te lenen.”

     

    Deze uitspraak impliceert bovendien dat er geen enkel probleem zou zijn als de rente maar wat hoger was geweest. Het probleem is dan niet de euro, noch monetair beleid maar de specifieke keuze voor een wat lage rente. Was die rente wat hoger gezet door Trichet of Draghi, dan zou er geen vuiltje aan de lucht zijn; waarmee trias zijn eigen argumentatie tegen de euro onderuit haalt. Dat zal toch niet de bedoeling zijn geweest.

     

    Salarisstijgingen, als onderdeel van een stijging van het algemene prijsniveau, zijn uiteraard het gevolg van de stijging van de hoeveelheid ruilmiddel in omloop in casu excessieve kredietcreatie.

  6. Obomov

    “En het antwoord op die vraag is simpelweg: dat komt omdat de invoering van de one-size-fits-all-euro het landen mogelijk heeft gemaakt om tegen een veel te lage prijs geld te lenen.”

     

    1. Indien de ECB de rente bepaalt voor een geheel eurogebied, dan kan het zijn dat die rente te laag, te hoog of een gemiddelde is voor dat eurogebied en vervolgens voor elke streek en voor elk individu in dat eurogebied. Dat is nu eenmaal de onverbiddellijke consequentie van centrale planning. Het gevolg hiervan is dat sommige streken te makkelijk en andere te moeilijk aan krediet kunnen komen. Het punt is dat dit een argument is tegen monetair beleid, niet tegen de euro an sich. Een onderscheid dat trias consequent weigert te maken en doet alsof die twee entiteiten (geld en monetair beleid) niet uit elkaar getrokken kunnen worden.

     

    2. Als de euro de schuld draagt voor de kredietorgie, dan zou het probleem beperkt moeten blijven tot de euro-landen; wat overduidelijk niet zo is. De VS, UK en Japan, zelfs China hebben met hetzelfde euvel te maken. Qua kredietcreatie misschien wel erger dan binnen de eurozone. De euro als oorzaak aanwijzen is in ieder geval onvoldoende en waarschijnlijk onjuist.

     

    3. Indien een probleem zo wijdverbreid is, moet er een gemeenschappelijke oorzaak zijn voor datzelfde beleid en dat is de keynesiaanse ideologie die nog altijd dominant is op de verzamelde universiteiten. Neem ook het stuk van meneer Fransman, die denkt nog dat vraaguitval de oorzaak voor een crisis is.

     

    De euro, zonder monetair beleid en zonder bailouts, zou, ofschoon verre van ideaal, heel redelijk kunnen werken.

  7. louis-portugal

    Het zou kunnen betekenen dat hij wakker wordt.

    Ik heb al eerder gesuggereerd dat Merkel door het voorstel tot de bankenunie naar Karlsruhe te brengen, en natuurlijk een nee verwacht, een alibi aan het bouwen is om op de e.o.a. manier te stoppen met deze €uro.

    Ze trok zich in eerste instantie bij het ESM verdag ook niets aan van Karlsruhe en hield er pas rekening nadat ze op haar vingers getikt was door Karlsruhe.

    Trias ik mis EEN punt in bovenstaande discussies en dat is het ver boven de stand leven van overheden en burgers. Nederland begon met den UYL veel meer geld uit geven dan er binnenkwam, ondanks de aardgasbaten, en is er nooit meer mee gestopt ondanks de beloften van politici dat we geen schuld moesten achterlaten voor onze kinderen. 

    Het leek de laatste pakweg 15 jaar, ook voor de burgers,  wel of het allemaal niet opkon.

    Je kocht een huis en kreeg meteen geld voor auto en inrichting.

  8. Liesje

    Misschien lijken die “private schulden” erger dan ze in werkelijkheid zijn.

     

    Veel mensen hebben immers nog een spaarhypotheek en staan in de boeken met een hoge schuld, maar kunnen na de looptijd van 20 of 30 jaar, in een klap van hun schuld af zijn.

  9. Paul99

    Posting van Liesje geeft geen aantwoord op mijn gestelde vragen.

  10. Den Heijer-Nootdorp

    @Paul99: zie de reactie van Liesje, 21.16: de spaarhypotheek werkt.

  11. Paul99

    Wat betreft SPAARHYPOTHEKEN, het lijkt vrij simpel, een hypotheek of beter gezegd een lening, niet aflossen maar SPAREN op een aparte REKENING.

    Ik vind echter bij mijn zoektocht vooral de termen “spaarPOLIS” en “verbeterde levenhypotheek” en “spaarverzekering”, maar ook “BELEGGINGSverzekering” en “kapitaalverzekering eigen woning (KEW)”.

    Wel vaak met een gegarandeerd eindsaldo.

     

    Het lijkt er dus op dat het spaargedeelte geen eenvoudige spaarrekening is.

    Vragen die bij mij dan rijzen: waar loopt die rekening, verzekering, polis dan ? Bij de bank of geldverstrekker ? Of bij een aparte verzekeraar ? Valt het gespaarde/opgebouwde saldo onder het DGS ? Wat als de verzekaar omvalt ? Wat als de bank/geldverstrekker omvalt ?

    Welk deel wordt echt gespaard en welk deel is bestemd voor de ingebouwde levens/overlijdensrisico-verzekering ? Kan en wordt zo’n verzekering periodiek beoordeeld als het saldo van lening en opgebouwd saldo lager wordt dan bijvoorbeeld 50% van de uitstaande lening ? Dan zou er namelijk geen verzekering meer nodig zijn.

    Ik denk dat de meeste hypotheekgevers die een spaarhypotheek zijn aangegaan geen flauw benul hebben en hoofdzakelijk hebben gekeken naar de maandlasten.

     

    http://www.encyclo.nl/begrip/Spaarhypotheek

  12. Paul99

    Vraagje:

    zijn er overzichten met financieel-economische gegevens op internet voorhanden voor de EURO-landen en niet-EURO-landen in Europa met de belangrijkste data zoals economische groei, staatsschuld, inkomen per inwoner, werkeloosheid, werkgelegenheid e.d. over de periode, zeg 10 jaar VOOR de invoering van de EURO en de periode van 10 jaar, vanaf de periode van invoering ?

     

    Het zou mij in ieder geval helpen om te beoordelen of en zoja, wat de EURO ons dan wel gebracht heeft.

    Dat alles even afgezien van democratisch gehalte en overdracht van souvereiniteit, wat althans voor mij grote nadelen zijn.

    Het zou toch mogelijk moeten zijn om de belangrijkste gegevens op een rij te krijgen. Daaruit zou ook moeten blijken of de EURO voor Europa een zegen of een ramp is.

     

    Wie kan mij verder helpen ? 

  13. trias politica

    We hebben het niet over afgelopen spaarhypotheken (dat zijn ook beleggingshypotheken, maar dat terzijde), maar over toekomstige.

  14. Liesje

    @Den Heijer

     

    Helemaal mee eens.

     

    @trias politica

     

    “En t.a.v. die stijgende spaarhypotheken: we zullen eerst maar eens
    moeten afwachten wat de toekomst brengt, maar met de huidige inflatie en
    de volatiliteit en onzekerheid op de beurzen weet je nooit wat je
    eindkapitaal is”

     

     

    Dan kan ik iedereen geruststellen met een spaarhypotheek. Onze spaarhypotheek van 20 jaar, liep vorig jaar af.We kregen een brief van de bank dat het aflossingsbedrag was binnengekomen en de hypotheek was beëindigd.

    Een spaarhypotheek is natuurlijk geen beleggingshypotheek.

     

  15. François

    trias politica (15:04) “Blijft overeind, dat de hoge private schulden niet de oorzaak, maar een gevolg van deze eurocrisis zijn”

    En niet alleen die Brussels-made ‘crisis’ is de oorzaak van hoge schulden. Zoals gezegd, staat tegenover een hypotheek een onderpand, en het kabinet (Kunduz, Rutte II) heeft mede op last van de EU meegeholpen de markt te zodanig te ontregelen dat onderpand nog sterker in waarde is gaan dalen dan door de ‘crisis’ alleen. Dit is vooraleerst een drama wanneer de verkoopwaarde van de woning lager is geworden dan de resthypotheek, en men zich juist in deze tijd gedwongen ziet te verkopen (scheiding, werkloosheid, verhuizing van het werk, enz.).

    Investeringskapitaal is al weg, producerende bedrijven zijn aan het wegtrekken of hebben dergelijke plannen, het kleinbedrijf snakt naar adem en straks is het spaargeld, pensioen, vermogen en vrijheid ook weg. Er is met de euro sprake van een moedwillige (want voorziene) mega-systeemfout dat nu in ieder compartiment kortsluiting heeft veroorzaakt of zal veroorzaken. En alles wat Rutte-II doet is telkens meer water over de leidingen gieten.

  16. trias politica

    Daar gaat mijn stuk bij Finance morgen en overmorgen over. Het sluit aan bij de discussie die ik met Obomov had over monetair beleid (monetaire devaluatie ipv interne devaluatie via lonen en prijzen zoals de koers van de Troika).

    Een one-size-fits-all rentebeleid werkt niet, kán niet werken, voor onderling divergerende economieën en de Europese Centrale Bank zit klem.

    En t.a.v. die stijgende spaarhypotheken: we zullen eerst maar eens moeten afwachten wat de toekomst brengt, maar met de huidige inflatie en de volatiliteit en onzekerheid op de beurzen weet je nooit wat je eindkapitaal is. Ik vind het een typische jaren ’90 constructie, toen iedereen dacht dat de beleggingsbomen tot in de hemel groeiden. Blijft overeind, dat de hoge private schulden niet de oorzaak, maar een gevolg van deze eurocrisis zijn. Goedkoop geld in overvloed en de euro zou ons volledige werkgelenheid brengen….

  17. Den Heijer-Nootdorp

    @Liesje: Spijker op de kop. De spaarhypotheek is in 1985 geïntroduceerd, en uitgaande van een looptijd van 30 jaar komt het opgebouwde vermogen dus op z’n vroegst per 2015 vrij. Overigens: de met de spaarhypotheken opgebouwde vermogens zitten nog in de 600 miljard hypotheekschuld. Om een zuiver beeld te krijgen, moet dat bedrag er nog van af worden getrokken. Heb wel eens begrepen dat het daarbij om zo’n 150 miljard euro gaat. De spaarhypotheek was immers een immens populair product. Dat maakt het “probleem” van de private schulden in Nederland overigens nog kleiner, en het maakt de vraag waarom dat “probleem” zo ontzettend vergroot is/wordt, nog groter.

  18. Den Heijer-Nootdorp

    Het lijkt erop dat de Zwarte Piet nu inderdaad eenzijdig bij de hoge private schulden wordt gelegd. Kijk naar de HRA-discussie in NL: alleen de schuldenkant wordt belicht; dat daar nog bezittingen tegenover staan, wordt vaak “vergeten”. Laten we ook bedenken dat de Nederlandse overheid zich via haar garantstellingen van zo’n 150 miljard euro zwaar heeft vertild aan het koste-wat-het-kost overeind houden van de euro. Overigens zijn de gehoorzame Nederlandse burgers als idioten aan het aflossen van hun hypotheekschulden begonnen. Zo ijverig, dat Rehn zelfs heeft moeten waarschuwen dat een al te enthousiaste aflossing leidt tot minder consumptie. Het zijn, kortom, de overheden die te veel schulden maken en daar niets aan doen. De burgers doen alles wat in hun vermogen ligt om schulden af te lossen.

  19. KeesvanD

    Als de ECB rente niet kunstmatig zo’n twee procent te laag wordt gehouden dan was er geen probleem geweest met de pensioenen.

    Omdat de banken op dit moment veel te veel winst maken op de hypotheekrente kan de de te betalen hypotheekrente gelijk blijven als de ECB rente hoger is. 

  20. trias politica

    Ja Obomov, ik begrijp uw principiële standpunt wel, maar daarmee is nog niet gezegd, dat wij nu maar stil moeten zitten en niets doen. Haast zegt u? Meneer, het is 2 voor 12! Als we de plannen van Van Rompuy en consorten om te komen tot een totaal verstrengelde schuldenberg en financiële sector niet tegenhouden, dan kunt u theoretiseren wat u wilt over een ideale situatie, maar dan bent u te laat. Dus ik zeg: eerst van deze euro constructie af, daarna gaan we eens praten over een meer fundamentele probleem analyse en -aanpak. First things first.

  21. Obomov

    U bevestigt mijn punt dat u zichzelf geen tijd gunt de problemen goed door te denken en als gevolg daarvan er voor kiest om terug te vallen op vertrouwde situaties uit het verleden. Ik vrees echter dat meneer van Rompuy niet naar u of naar mij gaat luisteren. Uw haast, hoe begrijpelijk ook, is daarmee weinig zinvol.

Reacties zijn gesloten.

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.