Zin en onzin van het begrip neoliberalisme

Steeds meer linkse en ook nationalistische politici noemen het neoliberalisme als de oorzaak van zo ongeveer alles dat fout gaat.

Zoals Wikipedia ook aangeeft, is neoliberalism(e) een begrip dat op verschillende manieren wordt gebruikt, maar de laatste jaren vooral in een negatieve betekenis. De periode van de jaren tachtig (Reagan/Thatcher) met de sterke invloed van de monetarist Milton Friedman op de achtergrond, wordt wel beschouwd als de hoogtijdagen van het neoliberalisme. In deze periode werd sterk geloofd in de werking van de vrije markt, in deregulering, belastingverlaging als stimulans voor economische groei en een beperkte rol voor de overheid.

Volgens Nigel Farage zijn we in het huidige mondiale economische systeem steeds meer slachtoffer van onze eigen economie. De UKIP-leider wijt dit aan drie factoren: “a lethal combination of big government, big banks and big business”. Farage pleit ervoor het kapitalisme opnieuw te definiëren. Farage spreekt overigens consequent van corporatism, waar anderen het begrip neoliberalisme gebruiken.

Het lijkt erop dat de omklemming door deze drie krachten (big government, big business, big banks) steeds wurgender wordt en gepaard gaat met steeds meer financiële repressie door banken en multinationals, zoals vorige week goed uitgewerkt werd in dit artikel van Jan van Gemeren. Van Gemeren wijst er terecht op dat vrijhandelsverdragen tegenwoordig in feite multinationalverdragen zijn.

We zijn in een snel tempo bezig het westerse systeem van liberale democratie, dat altijd gekenmerkt werd door soevereine natiestaten met een kapitalistische vrije markteconomie, in te ruilen voor een supranationaal systeem gebaseerd op van bovenaf opgelegd eenheids- en gelijkheidsdenken, aangestuurd door overheden, grote banken en multinationals. Daarbij worden centrale banken steeds machtiger en treden ver buiten hun doelstelling en mandaat. Navrant is dat dit systeem in de praktijk juist toenemende ongelijkheid produceert, zowel in inkomen en vermogen als in macht.

Zoals Frits Bolkestein onlangs stelde in zijn voordracht voor de Teldersstichting “Het liberale huis heeft vele kamers,” is het neoliberalisme tegenwoordig een vaag containerbegrip, dat van stal wordt gehaald bij alles dat verkeerd is (graaigedrag, fraude, zelfverrijking etc.). Bolkestein zei daarover: “het vervelende is alleen dat niemand mij kan vertellen wat het neoliberalisme precies is. Ik ken ook niemand die zich neoliberaal noemt. Volgens mij is de term “neoliberalisme” een scheldwoord en loont het niet de moeite daar verder enige tijd aan te besteden”.

Ook in Zuid-Amerika hebben linkse, populistische politici er een handje van om het neoliberalisme de schuld te geven van alles dat fout gaat, om daarvoor in de plaats hun eigen clientela-politiek (meestal de échte oorzaak van stagnatie) te stellen. Onlangs verscheen daarover een interessant artikel op PanAm Post van Daniel Raisbeck, historicus en hoogleraar in Colombia.

Raisbeck wijst erop (zie met name dat laatste twee alinea’s van zijn stuk) dat het politieke project van de eenheidseuro juist een voorbeeld is van politiek centralisme en corporatisme. De conservatieve liberaal Margaret Thatcher heeft al in 1990 voor de negatieve gevolgen van het europroject gewaarschuwd . Het is dus onzin om de uit de eenheidseuro voortkomende problemen, zoals hoge werkloosheid en koopkrachtverlies, te wijten aan het neoliberalisme.

De eurocrisis is niet veroorzaakt door te veel marktwerking, maar juist te weinig. De schepping van de eenheidseuro – een ingreep van politici in een goed werkend systeem van vrije markten – heeft geleid tot een staatsschuldenbubbel, want hierdoor konden zwakke, niet-concurrerende PIIGS-landen zoals Griekenland ineens spotgoedkoop lenen. Manipulatie van bovenaf verstoorde de markt.

Als we de ontwikkelingen op het nationale vlak bekijken, bijv. in de zorgsector, dan zien we ook steeds meer dat de macht uitgeoefend wordt door een kongsi van politici en machtige marktpartijen, in dit geval de grote zorgverzekeraars. Deze groepen spelen elkaar vaak de bal doe in het baantjescircuit. Veel bestuurders in de zorg zijn oud-politici.

Het zal moeilijk worden het door Farage treffend omschreven corporatisme terug te dringen, gezien de belangenverstrengeling die we zien, zowel nationaal als internationaal. Liberalen zouden zich hiertegen moeten verzetten met een helder concept van een vrije markteconomie en een gezonde financiële sector, zonder manipulatie door centrale banken. Door financiële instellingen te isoleren en bijvoorbeeld zakenbanken en nutsbanken te scheiden, kunnen systeemrisico’s verminderd worden en mogen banken weer gewoon failliet gaan, zodat er gezonde marktwerking komt.

Daarbij hoort een kleinere, efficiënte en transparante overheid die de vrije markt beschermt door op te treden tegen monopolievorming of kartelvorming, maar die zelf niet op de stoel van het bedrijfsleven gaat zitten.


Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

15 reacties

  1. Beroepsverbod

    Prima artikel over een fake begrip!
    Goed begin van de week.

    1. HR

      Helemaal mee eens

  2. Koos_Koets

    Als het Neo-liberalisme de immigratie, de multicul, en de islamisering stimuleert, dan vind ik het neoliberalisme volkomen verwerpelijk, en dient het, zo nodig met geweld, bestreden te worden. Indien er geen verband is, kan het me niet zoveel schelen.

    1. halo1

      Dat doet het juist wel.. want neo-liberalisme kijkt alleen maar naar consumenten/consumentisme…. hoe meer “zielen” hoe meer vreugd. …maakt niet uit wat voor( zielen) ….we krijgen een soort Newyorkisering van NL…. helemaal fout dus.!

    2. W.H.J. Reiss

      Neo-Liberalisme en Socialisme zijn tezamen de aanjagers van de islamisering, het ‘Weg met Ons’ denken. Eigen Volk Eerst mag niet meer, dat is Verboten ! De Rekening hiervan zal t.z.t. vereffend worden met een (burger-)oorlog.

      1. Koos_Koets

        Als de neoliberalen de socialisten hebben wijsgemaakt dat multiculturalisme iets goeds is, dan is dat een sterk staaltje van propaganda!
        De tegenstelling arbeider-kapitalist wordt nu overschaduwd door etnische conflicten. Dat was natuurlijk altijd al de bedoeling.

  3. carthago

    Goed artikel jan!
    De nieuwe europeesche uniemoloch is inderdaad niet dmv echte marktwerking ontstaan maar gecreëerd uit multinationaal belang,hebzucht en niet te vergeten politieke ijdelheid.Wat mij betreft is dat ook geen neoliberalisme maar neofederalisme.

  4. W.H.J. Reiss

    Neo Liberalisme = Banken en Corporatisme.
    Dan zouden ze zichzelf moeten veranderen.
    Dat is dus niet zo geloofwaardig.
    Dit is misschien wel een van de oorzaken van het graaien van politici en bestuurders in de semi overheidssector. Misschien vereenzelvigen ze zich met de Giga grootgraaiers, Banken en Grote bedrijven.
    .
    Naast dit Neo Liberalisme of Corporatisme vind ik gezien naar de situatie in Nederland, dat het zijn van NEDERLANDER geen waarde heeft. Nul komma Nul Waarde ! Door het Corporatisme, waarbij het buitenland en hiermede buitenlanders van meer waarde zijn dan het Eigen Volk. Dat brengt met zich mee, dat Nederlanders van sympathie naar apathie gaan m.b.t. Nederland als zelfstandig land. Gaat apathie straks over naar antipathie, dan is het hek van de dam. Sympathie voor de EU zal er overigens nooit zijn en/of komen.
    Apathie: In deze fase beginnen we langzaam terecht te komen. De -ik- fase, in deze ! De mensen boeit het allemaal niet zo erg meer, want luisteren doet men toch niet naar hen en iets veranderen aan deze situatie lukt niet.
    Antipathie: Het politieke krapuul en het Corporatisme heeft zoveel bij elkaar gelogen en gestolen, dat het het Eigen Volk het ‘kotse’ moe is. Het Eigen Land is leeggeroofd door de elite. Het Eigen Volk heeft niets meer te verliezen. En dan gaan er koppen rollen. En dat zie ik over 20 jaar gebeuren !

  5. W.H.J. Reiss

    Het liberaliseren van winsten en socialiseren van verliezen zou ook hier van toepassing zijn.
    Voorbeeld: Energiebedrijven liberaliseren en windmolenparken (subsidie vehicles) socialiseren.
    Voorbeeld 2: De EU neemt de schulden (in bezit van handelsbanken) van Griekenland over. In deze is de Handelsbank dus belangrijker als de Europese Mens die de rekening moet betalen !

  6. Dennis_WSPK

    Na de val van de Sovjet-Unie (USSR) ging er een golf van liberalisme door de wereld. Er werd zelfs een boek over geschreven : “Het einde van de geschiedenis”, waarin
    werd gesteld dat het liberalisme de enige resterende ideologie zou zijn en het zo altijd zo blijven.

    Wat er vervolgens gebeurde was dat geld verdienen en grootkapitaal de hoogste deugden werden. Het bedrijfsleven kreeg vrij spel, grenzen gingen open om een zo groot mogelijke markt te kweken en kredietverlening werd tot in het oneindige mogelijk,
    Sociale zekerheid werd een vies woord en lobby’s werden gestart om deze in te perken en werknemersrechten af te pakken. Dit alles werd “hervormingen” genoemd.
    Iedereen moest aan het koophuis, zoveel mogelijk uren werken, lenen, consumeren etc,

    Begin 21e eeuw donderde die illusie volledig in elkaar en bleek dat het kapitalistisch potverteren niet zo handig was. Een gigantische crisis, die we misschien nooit meer te boven komen,was het gevolg. Banken moesten overeind worden gehouden, spaarders gecompenseerd. De woekerpolisaffaire kwam aan het licht en zo zijn er tientallen uitwassen van de ooit zo bejubelde liberaal-democratie en het liberaal-kapitalisme te vinden.

    De euro werd ons door de strot geduwd, onder meer door onze eigen paarse superliberaal Gerrit Zalm (“eigen bankrekening eerst”). Dat was toch écht geen socialistisch plan, maar zeer liberaal, omdat het uiteindelijk vooral voor het bedrijfs- en bankenleven erg handig was. Aan de burger werd het verkocht onder het mom dat het zo handig was op vakantie. Dat het alleen maar heel veel geld heeft gekost, och, dat is niet relevant.

    Ook nu nog roepen vooral liberalen om “hervormingen”, waarmee ze eigenlijk bedoelen dat ze de 19e eeuwse nachtwakersstaat terug willen. Liberalen willen immers maar één ding : lagere of helemaal geen belastingen, zodat de eigen zakken of die van de ondernemende achterban maximaal gevuld kunnen worden.

    Brussel wordt al jaren feitelijk bestuurd door de zeer machtige lobby van internationale bedrijven.

  7. Taljaard

    @Dennis
    In de eerste twee alinea’s van uw goede comment beschrijft u zo ongeveer hoe er destijds in liberale kringen tegen de val van het Oostblok werd aangekeken en hoe men daarop meende te kunnen reageren.
    De zgn. ”privatisering” van nutsvoorzieningen heeft er in dit land toe geleid dat er een kongsi is ontstaan van bestuurders en grote bedrijven, die de zorg, de energievoorziening en de spoorwegen, om maar drie voorbeelden te noemen, niet efficienter en goedkoper, maar juist ineffienter en duurder hebben gemaakt.
    Dit heeft zeer weinig met een echte vrije markt te maken, maar veel meer met een aantal semi-monopolisten, die elkaar in een kartel de bal toespelen, maar die ook constant naar elkaar van zich af kunnen wijzen wanneer men hen op hun inefficientie en hun graaipraktijken wijst.
    Daarbij worden zij van alle kanten ingedekt en gesteund door de overheid, die bijv. het niet kunnen opbrengen van de soms krankzinnig hoge zorgpremies als een misdrijf behandelt en mensen die dat niet kunnen met boetes van het CJIB overlaadt. Dit laatste onder de werking van de wet Mulder, waarbij de boetebedragen na verloop van tijd worden verdubbeld of zelfs verdrievoudigd, met administratieve opcenten, rente en deurwaarderskosten.
    Dit heeft soms tot gevolg dat chronisch zieke mensen met een WIA uitkerinkje, die nog nooit in hun leven crimineel zijn geweest ”in gijzeling worden genomen”, d.w.z. in de gevangenis terecht komen, waarbij de schuld natuurlijk niet wordt vereffend, maar alleen maar oploopt, omdat detentie ook nog eens E16 per dag kost.
    Kortom, ronduit XIXe eeuwse Dickensiaanse toestanden.

  8. Dennis_WSPK

    Toch heeft dit alles met liberalisme te maken.
    Kartelvorming, zoals in de energiewereld en de telefoniewereld, maar nu ook al in de supermarktwereld, is het onvermijdelijke gevolg van de vrije markt.

    Een echt vrije markt begint met talloze min of meer gelijkwaardige spelers. Veel van deze spelers verkopen hun nering na een tijdje aan een college, omdat die een leuk bedrag biedt of omdat men er genoeg van heeft, danwel niet meer zelfstandig voort kan bestaan.

    Na een tijdje is het aantal spelers op de markt fors verminderd en resteren steeds meer grote concerns.
    Je zag dat met de mobiele telefoniemarkt gebeuren maar ook met supermarkten.

    Privatisering heeft doorgaans geen zin. Een fraai voorbeeld is de zorgverzekering. Die wordt nu voor 17 miljoen mensen uitgevoerd door een groot aantal bedrijven. Allemaal met dure gebouwen, een directie, staf, reclamebudget en het jaarlijkse contractencircus met de zorgverleners. Ze voeren allemaal dezelfde wet uit en de verschillen zijn marginaal. Totaal zinloos, maar ja, het moest van Hoogervorst, de liberaal pur sang.

    Energiemarkt hetzelfde verhaal. Minimale verschillen in tarieven, allemaal met eigen organisatie, directie etc.etc. en de consument merkt er niets van : de stroom komt altijd uit hetzelfde draadje. Een papieren privatisering die alleen maar heel veel geld kost en niets oplevert, behalve dan voor de aandeelhouders.
    Ook hier dunt het aantal spelers snel uit door het opkopen van zwakkere broeders.

    Privatisering heeft vrijwel niets goeds gebracht. Ik ken geen enkele geprivatiseerde sector waar de dienstverlening verbeterd is of waarvan de consument financieel voordeel heeft behaald.

    1. W.H.J. Reiss

      Bij dit Neo-Liberalisme of Corporatisme is het voor het bedrijf van belang om zo goedkoop mogelijk te produceren, winst maximalisatie. En dan vinden de Liberalen en de Socialisten elkaar. Beiden willen dan zoveel mogelijk buitenlanders naar Nederland, of EU zo U wenst, te halen. De ene omdat buitenlanders goedkoop zijn en de ander vanuit zijn ideologisch perspectief. En zo vallen de VVD en de PvdA in elkaars armen ! In beide gevallen, zowel bij de VVD alsook de PvdA telt de Eigen Bevolking niet meer mee. Nederlanders die stemmen op deze partijen kiezen dus voor resp. Corporatisme tezamen met idealisme en ze schaffen zich zo zelf af !
      Als dit niet je keuze is, dan blijft er enkel in Nederland over de PVV en de SGP. De enige 2 partijen die tegen islamisering zijn.

  9. Philippine

    Filosoferen in de leunstoel kan een aangename en nuttige tijdspasserering zijn.
    Al zittend en koutend krijgen wij een zware pijp te roken:
    De VS verwachten dat alle NATO staten 2% van hun BBP gaan besteden aan het investeren in wapens.
    Dat heeft Joe Biden met Tusk afgesproken.
    Bovendien gaan Oekraïne, Litouwen en Polen een zgn NATO hulptroep opzetten om standby te kunnen zijn bij militaire operaties van de UN.
    En met de TTIP in het verschiet, Malmström werd geïnterviewd door RTL, is de prettige leunstoel opeens geen optie meer.
    Vind ik.

Reacties zijn gesloten.

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.