Partij van de Arbeid, waar ging het mis? De illusie van de maakbare samenleving (1)

Het liberale verhaal, het marktdenken, die VVD-mentaliteit: het is over de datum. We snakken naar iets anders. Het is tijd voor een optimistischer en vrolijker verhaal. En als ik zeg: ‘het gaat om de zorg en het onderwijs’, dan wordt gezegd, ‘nee, het gaat om het systeem, de grote bedrijven’. Ik zeg u: we kunnen de macht van het marktdenken breken”, zei partijleider Lodewijk Asscher op 17 november 2018 en hij heeft het sindsdien herhaald. Het is duidelijk: de PvdA wil afstand nemen van het liberale denken. Maar de partij heeft nog geen goed verhaal. Enkel afstand nemen van het liberale gedachtegoed is wel erg mager. Hoe is het gekomen dat de ooit machtige sociaal democraten zo in de lappenmand verkeren?

Introspectie is geen sterk punt van de PvdA. Frits Bosch gaat de partij hierbij helpen en duikt in hun interessante geschiedenis in een aantal afleveringen. Vandaag deel 1: de illusie van de maakbare samenleving.

Jan Schaefer: “Is dit beleid of is hier over nagedacht?” en “In gelul kun je niet wonen” waren gevleugelde uitdrukkingen van Jan Schaefer (1940-1994). Je zou hem de laatste populist van de PvdA kunnen noemen. Schaefer was voordat hij in de Amsterdamse gemeentepolitiek in ging banketbakker. Als buurtactivist in de jaren zestig droeg hij bij aan het verhinderen van grootschalige sloop in de Amsterdamse wijk De Pijp die de bouw van kantoren en luxe appartementen en de aanleg van een brede boulevard in de Ferdinand Bolstraat, mogelijk moest maken. Hij had het hart op de juiste plaats, maar het partijpresidium vond zijn uitspraken ‘onwelvoeglijk taalgebruik’. Dit waren nog eens tijden. Schaefer stierf jong en miskend.

Als PvdA-icoon, en volgens minister Henk Vredeling ‘supernationalist’, geloofde Joop den Uyl in een ‘maakbare samenleving’. En diverse PvdA’ers geloofden dat met deze bevlogen politicus. Hoe naïef is dit gebleken. Midden jaren zestig van de vorige eeuw deed zich in de Nederlandse maatschappij een belangrijk keerpunt voor, die een diepe voren heeft getrokken door het sociale en politieke denken, het ‘nieuwe linkse denken’. Het leidde tot een grote verdeeldheid in de PvdA en in de samenleving die vandaag de dag nog steeds herkenbaar en voelbaar is.

Idee-fixe van een maakbare samenleving

Jan-Peter Balkenende, premier van Nederland van 2002 tot 2010, zei ooit dat de maakbaarheids­gedachte van de samenleving verleden tijd is: ‘Zowel de samenleving als de economie laat zich niet maken’. Sindsdien wordt ‘de maakbare samenleving’ een illusie genoemd en je bent een naïeveling als je erin gelooft. Maar als de samenleving niet maakbaar is, wie maakt de samenleving dan? Mensen maken en hermaken voortdurend de samenleving. Maakbaarheid is nooit weggeweest, maar alleen veranderd in een ander soort maakbaarheid. Balkenende deed de Keynesiaanse werkloosheidsbestrijding af met ‘de conjunctuur laat zich niet managen’ en was tegelijkertijd een voorstander van ‘activerend arbeidsmarktbeleid.’ Maakbaarheid van de samenleving bestaat nog steeds, maar niet de maakbaarheid die Balkenende wellicht bedoeld heeft – een planmatige maakbaarheid op een termijn van vijf jaar. De huidige ontwikkelingen van onder meer de technologie belemmeren een dergelijk langeretermijnsmaakbaarheid.

Opvallend is dat voormalig CDA-politicus van de jaren ‘80 Bert de Vries (1938) in zijn boek ‘Ontspoord kapitalisme’ afstand neemt van alles wat ‘maakbaar’ leek, inclusief de EU. Politieke illusies zijn De Vries ontnomen. Hij is nu aan het einde van zijn looptijd en komt er achter dat vrijwel alles wat hij voorstond in de praktijk averechts werkt. Hij is veel te ambitieus geweest met een roze bril op. Hij is ingehaald door de realiteit en dat realiseert hij zich. Dat realisme is bij de PvdA nog niet doorgedrongen. Dat komt nog wel. Of niet, dat kan natuurlijk ook…

Frits Bosch, auteur van “Risico als obsessie”, “Dat is het risico”, “Wereld op een keerpunt” “Onbehagen bij de elite”, “Schaft ook Nederland zich af?” en “Feminisme op de werkvloer”.


Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

Reacties

23 reacties

  1. Charles Bingley

    “Het is duidelijk: de PvdA wil afstand nemen van het liberale denken.”

    Onduidelijk in dit hetzerige stukje is of Frits ook afstand wil nemen van het liberale marktdenken. Het zou me niet verbazen dat bij hem het licht op dit punt nog niet is doorgebroken.

    1. Oepsie

      Blablabla aldus spreekt het speklapje. Zielloos, doelloos en op weg naar het onzichtbare.

    2. NEXIT.

      enz

  2. andergeluid

    Waar ging het mis ???? waar gaat het nog steeds mis uh een voorbeeld van Asscher nou misschien omdat jij de flex banen hebt bedacht en ingevoerd!!!!!!!
    En omdat je met je Bilderberg vriendje Rutte nog meer gesloopt hebt de zorg, de politie, defensie alles stuk bezuinigt.
    En nu een grote broek aan proberen te trekken.
    En maar roep toeteren over de verbinding maar de PVV meteen uitsluiten en demoniseren
    100,000 gelukzoekers binnen laten nu alweer duizenden aangekomen op Lampedusa Italië en krijgen we straks weer wir schaffen das worden ze voor de zoveelste keer herverdeeld in de EU en kunnen jullie weer de belastingbetaler hun portemonnee leeg trekken roven stelen plunderen.
    En de asiel industrie kan weer bakken met geld verdienen de Ceo’s kunnen hun dikke salarissen continueren, zo lang Nederland niet uit de EU stapt is dit een gebed zonder eind.

    1. Braboworstenbroodje

      @ander geluid +++

    2. Bullshit10

      Andergeluid
      Hellemaal eens
      Let op trap er niet en mensen verkiezingen komen er aan ze gaan weer mooie verhalen vertellen .zeg maar de leugens komen er weer aan
      Stwm fvd of PVV……… uit de eu het

    3. Logica

      @ ander geluid en Voor je, ook een dikke pluim voor jullie bijdragen hier. Geheel mee eens.

      Ooit had ik het bij links over links lullen, rechts zakken vullen. Voor de VVD zou ik willen zeggen: rechts zweven, op z’n links weggeven.

      1. Logica

        @ ander geluid en Cootje wilde ik zeggen.

        Ondertussen alle reacties gelezen en die zijn allemaal sterk, met uitzondering dan van de nietszeggende.

  3. Cootje

    Het socialisme gedijd in een laagcultuur , de tweede fase van de thee partijen waren de allochtonen , die alleen hun handen konden gebruiken , maar derde generatie daarvan is een stuk slimmer en zijn voor zich zelf begonnen , on-Nederlands en Europa overal wáar het socialisme heeft geheerst groeit nooit geen gras meer

  4. Cootje

    In Europa zijn ze de oplichters en fraudeurs waar ze geheerst hebben , het old boys netwerk is door de subsidie stichting PvdA uit gevonden , enge mensen ,die domme werklui jaren hebben benadeeld , tot dat de snelle media hun verhalen onderuit haalde en weerlegde, in Spanje Frankrijk Duitsland portugal Griekenland hebben ze een spoor van vernieling achter gelaten

  5. Duckday

    Stem gewoon PVV of FvD dan zijn we misschien af van die persoon die meegeholpen heeft om Nederland naar de klote geholpen heeft.Wat een kwal is die man leugens bedrog en hoogmoed Gewoon een hielenlikker
    Breek het kartel

  6. Pierre Tombale

    Het treurige is dat uitgerekend de PvdA, met kopstukken als Lodewijk Asscher en Jetta Klijnsma in een sturende rol, de sociale verzorgingsstaat de doodsteek heeft gegeven.
    Met het nodige voorwerk van Wim Kok, maar die behoorde notabene ook tot de PvdA.
    Links, gematigd links, heeft zichzelf opgeheven in Nederland.
    Het is aan nieuwe en vernieuwende partijen als de PVV en FvD om de sociale zekerheid van de Nederlandse volksgemeenschap te herstellen.

    1. NEXIT.

      mooi geschreven en historisch gezien correct

    2. Logica

      Beste Pierre Tombala, dat heb je perfect verwoord.

  7. M. Brandenburg

    “Maar als de samenleving niet maakbaar is, wie maakt de samenleving dan? Mensen maken en hermaken voortdurend de samenleving. Maakbaarheid is nooit weggeweest, maar alleen veranderd in een ander soort maakbaarheid.”

    Een samenleving word van onderaf gevormd en normaal gesproken door een natuurlijk proces, de maakbare samenleving is een gedrocht dat door politici en en kleine groepjes wil worden opgelegd aan de massa. Het eerste maakt geen enkel verschil en de veranderingen gaan ongemerkt, het tweede is ongewenst breekt samenleving in twee of meerdere stukken waar men uiteindelijk elkaar naar het leven gaat staan, dit zie je dan ook telkens weer gebeuren in vooral linkse samenlevingen, waar de samenlevingen niet samenhangend zijn er geen verbinding is met de buren en je geen idee hebt wie je nog kan vertrouwen, exact wat we nu zien met de Marxistische bewegingen van BLM en onze regenboog idioten.

  8. Gebande3

    Ftitz Bosch, waar ging het mis?

  9. Rene van der Grijp

    “Midden jaren zestig van de vorige eeuw deed zich in de Nederlandse maatschappij een belangrijk keerpunt voor, die een diepe voren heeft getrokken door het sociale en politieke denken, het ‘nieuwe linkse denken’. Het leidde tot een grote verdeeldheid in de PvdA en in de samenleving die vandaag de dag nog steeds herkenbaar en voelbaar is.”

    Nieuw links met hun zeer radicale manifest Tien over Rood was voor de eminence grise van de PvdA, Drees senior, reden om z’n lidmaatschap op te zeggen. Voor hem ging het dus toen al mis omdat gekozen werd voor een veel te linkse en onrealistische koers.

    Het is nogal wat als zo’n prominent staatsman zijn partij de rug toekeert. Dat is een zeldzaamheid en een duidelijk signaal.

    Maar de “nieuwe garde” trok zich niets van Drees aan en volhardde in hun hardlinkse koers. Waar Drees bekend stond als zuinig speelde Den Uyl voor Sinterklaas. Het begrotingstekort steeg razendsnel en de gaten werden opgevuld uit de gasbaten.

    De arbeidersklasse kreeg het financieel beter in die tijd dus de PvdA kon blijven rekenen op de meeste stemmen uit deze hoek. Maar steeds vaker werd dit kiezersmandaat gebruikt om dingen door te drukken die helemaal niet in het belang van de arbeiders waren.

    De PvdA begon zich onder andere sterk te maken voor de multicul en kreeg (terecht) de bijnaam Partij voor de Allochtonen. Zo vervreemdde ze zich langzaam maar zeker van hun oorspronkelijke electoraat. Naar mijn mening is dit de belangrijkste reden voor de electorale crisis waar de PvdA mee worstelt.

    Een andere reden is dat veel jonge linkse kiezers zich meer aangetrokken voelen tot GL en D66. Dat is een heel slechte ontwikkeling want je kan nog beter de PvdA hebben dan die twee.

  10. NEXIT.

    Het was toch onze vakbondsman – u weet wel die linkse zakkenvuller 23 commissariaten – cock die breed ingezet heeft op privatiseringen. De overheid moest terug treden volgens deze minister president. De pvda is de aanstichter en de uitwerker van de privatiseringen.

    Het was dus hun eigen illusie maar deze club leert niet. Deze verotte club laat zich leiden door wat boegbeelden met prestige projecten. Zo zet men nu zwaar in op de energietransitie wat ook straks een miskleun blijkt. Het beperken van de boeren en het blokkeren van landbouw en veeteelt . De pvda is ziende blind en horende doof en heeft de leiding bij verspilling van honderden miljarden in de zogenaamde ontwikkelingshulp projecten.

    Altijd vlak voor de verkiezingen ziet de pvda het licht om na de verkiezingen weer op de oude voet door te gaan.

  11. combat le pelicule

    Het ging mis toen Asher in zee ging met leugenclown Rutte..

  12. Bes Tolen

    De reacties tonen de oorzaken vaak heel goed. De PvdA heeft zich verwijderd van zijn oorspronkelijke electoraat. Ja, en dat had in de eerste plaats betrekking op arbeid. De partij is vooral overgenomen door de immigrantenbehartigers.
    Zowat de hele politiek en een steeds groter deel van de maatschappij is ideologisch eenzijdig en onderdrukkend geworden en raakt de autochtone bevolking, die geen vertegenwoordiging en verdediging wordt gegund maar wel mentale en maatschappelijke afbraak. Van de autochtoon wordt alles gevergd.
    De maatschappij blijkt zeker maakbaar. De invloed van de politiek is groter dan vroeger en het resultaat is verontrustend. Het is ook de internationale ontwikkeling en dat betekent dat we als individu meer onder druk staan, ja onder de plak zitten dan ooit. Dat is de extreem linkse politiek, ook buitenparlementair e.d. met name in de Ver. Staten. Het is niet alleen extreem links. De hele financiële wereld gedraagt zich slaafs naar de financiële macht met centrum in de VS.
    Er is een groot probleem. Bij elkaar is sprake van een heel stevig cordon, dat moeilijk tot niet is te doorbreken. En toch, is het de politiek, die dat kan doorbreken. Het zal niet gebeuren. De huidige politici in meerderheid accepteren juist alles wat van grootmacht komt. Die heeft daarvoor de instrumenten in handen. Waaronder de pers en de openbare meningsvorming, de politieke ideologie die overal wordt gepreekt. Wie denkt dat die steenrijke grootmacht rechts is, vergist zich. Ze is zelfs ideologisch vriendjes met extreem links. Het is natuurlijk zo, dat de grootmacht van het geld niet in links en rechts denkt, ze hebben zo de macht en daar gaat het alleen om. Dat is bedoeld voor heel lang.

    1. halo1

      Inderdaad..de “grootmacht van het geld”” heeft er natuurlijk veel belang bij dat NL 30 miljoen inwoners telt : kassa!! Dat het land Newyorkiseert zal ze bommen! Bovendien heeft rechts het nadeel van het “streng zijn” en “verbieden”…geheel uit de tijd zijnde begrippen.

  13. halo1

    De PVDA heeft in feite niets te klagen: 80 % van hun wensen zijn al lang vervuld door de andere partijen.. de grenzen van socialisme liggen tussen enerzijds dat niet alle rijken weglopen ..anderzijds niet alle armen van de wereld hierheen komen.

  14. Logica

    Of dievrealiteit er bij de PvdA komt hangt af van het aantal zetels bij de verkiezingen. De PvdA denkt alleen in macht. Ik steun vooral Coos Julia en met zijn verhaal in de Volkskrant. Dit maakt gelijk dat er geen verschillen meer zijn tussen PvdA, D’66, GL CU maar ook de VVD en CDA als we naar de daden kijken. Hooguit wat accentverschillen.