Column Peter Plasman: Het volgende kabinet moet géén regeerakkoord sluiten, maar gewoon beginnen

Kandidaat-Kamerlid Peter Plasman (Code Oranje) draait al een hele tijd mee, en ziet al tientallen jaren een vastgetimmerde Haagse politiek die door dichtgetimmerde afspraken en halsstarrigheid geen kwalitatief hoogstaand beleid aflevert. De oplossing volgens de strafpleiter? “Zoek personen bij elkaar die een mooi team vormen, maak eens een keer geen regeerakkoord en laat het erop aankomen op de plek die daarvoor gemaakt is, de Tweede Kamer.”

In 1976 viel het kabinet-Den Uyl, na drie jaar gekibbel tussen Joop den Uyl (PvdA) en zijn vice-premier Dries van Agt (KVP, later opgegaan in het CDA). De daarop volgende verkiezingen werden ruimschoots gewonnen door de PvdA. Den Uyl en Van Agt kibbelden nog maanden verder tijdens de coalitie-onderhandelingen. Maar het tweede kabinet Den Uyl, dat voor het oprapen lag, kwam er niet. De beide heren konden gewoon niet door één deur. Aan het eind van de onderhandelingen raakte Van Agt in kort gesprek met de lijsttrekker van de VVD, Hans Wiegel. Onder genot van een paar glazen wijn in restaurant Le Bistroquet in Den Haag vonden de heren elkaar en het kabinet-Van Agt/Wiegel was geboren. De foto van het samenzijn werd iconisch.

De les die hieruit toen al getrokken werd was dat je kunt proberen een regeerakkoord tot drie decimalen achter de komma dicht te timmeren maar dat zonder goede persoonlijke verhoudingen binnen het kabinet de mislukking desondanks op de loer ligt.

De vraag is zelfs gerechtvaardigd ‒ zie Van Agt en Wiegel ‒ of het vinden van de juiste mix van bewindspersonen niet veel belangrijker is dan in beton gegoten regeerafspraken. Toch is het een hardnekkig fenomeen geworden na elke verkiezing voor de Tweede Kamer: er moet en zal een regeerakkoord komen. Aan het eind komen dan de poppetjes, waarbij dan zelfs de toebedeling van ministeries aan partijen soms belangrijker lijkt dan wie er gaat zitten.

De gedachte dat je met een aantal intelligente mensen met kennis van zaken, die elkaar over en weer wat gunnen en die doordrongen zijn van het feit dat ze met elkaar een klus te klaren hebben en ook zonder dichtgetimmerde afspraken een eind kunnen komen, is verder weg dan ooit. Dat is eigenlijk best gek. Zeker in een tijd waarin zich immense problemen hebben aangediend die in geen enkel akkoord konden worden opgenomen, maar die wel met een gezamenlijke inspanning opgelost moeten worden.

Dan is er nog iets. Bij een regeerakkoord hoort een parlementaire meerderheid, hoe ruimer hoe beter. Dat regeert namelijk gemakkelijk, de afspraken liggen vast en van het parlement valt niets te duchten. De oppositie doet namelijk zijn plas en we gaan verder alsof er niets aan de hand was. Met de verkiezingen in zicht volgt steevast de laatste klucht van dit vier jaar durende toneelspel, de coalitiepartijen gaan zich tegen elkaar afzetten, zodat de valse indruk gaat ontstaan dat er echt wat te kiezen valt. Wopke Hoekstra heeft het als geen ander begrepen: zijn coalitiepartner VVD is in zijn ogen na jaren gezellig samen zijn nu schuldig. Aan wat precies doet er niet zo toe.

Een fenomeen dat nogal eens in stelling wordt gebracht is het gevaar dat zou uitgaan van een zeer krappe meerderheid of zelfs geen meerderheid. De regering zou dan afhankelijk worden van zogenoemde wisselende meerderheden. Daardoor zou regeren heel erg lastig worden. Alsof er allemaal idioten in de Kamer zitten die er alleen op uit zijn de regering pootje te lichten. De impliciete boodschap hierbij is: stem op de grotere gevestigde partijen, opdat we niet afhankelijk worden van wisselende meerderheden.

Wat betekent dat nu eigenlijk, afhankelijk zijn van wisselende meerderheden? Dat betekent dat het kabinet niet op voorhand zeker weet dat het gesteund zal worden door de Kamer, hoe slecht de plannen ook zijn. Dat betekent dat het kabinet zijn best zal moeten doen om steun voor het beleid te krijgen. Dat betekent dat er in de Kamer weer gedebatteerd moet worden in plaats van het om de beurt voor eigen parochie preken zonder wezenlijk iets van elkaar te willen horen. Dat er weer overtuigd moet worden om anderen mee te krijgen.

Maar ook dat volksvertegenwoordigers bereid moeten zijn te luisteren en eigen beperkte visies los te laten in het belang van het grotere geheel. Inzien dat star vasthouden aan een partijprogramma niet persé in het belang van het land is. Het risico bestaat dan wel dat de burger zich weer meer betrokken waant bij wat er op het Binnenhof gebeurt.

De huidige crisis ‒ de grootste sinds de Tweede Wereldoorlog ‒ heeft ons geleerd dat het kan: beleid maken zonder dat daarover op voorhand iets is afgesproken. Het demissionair kabinet heeft uitgesproken ‒ overigens ook staatsrechtelijk gebruikelijk ‒ dat bij belangrijke beslissingen voorlopig het primaat bij de Tweede Kamer ligt. Dat werd ook direct in de praktijk gebracht bij het debat over de avondklok.

Het zou de opmaat kunnen zijn naar echt debat in de Tweede Kamer. Het zou mooi zijn wanneer deze lijnen na de verkiezingen worden doorgetrokken. Zoek personen bij elkaar die een mooi team vormen, maak eens een keer geen regeerakkoord en laat het erop aankomen op de plek die daarvoor gemaakt is, de Tweede Kamer. Laat ook de macht aan het parlement. Strijd daar in het openbaar de slag, in plaats van op papier in achterkamertjes van alles te bedisselen. Wie weet gaat de kiezer zich dan ook meer betrokken voelen bij wat er in Den Haag plaatsvindt.

Peter Plasman is kandidaat-Kamerlid voor Code Oranje

Abonneer je gratis en voor niets op het Telegram-kanaal van De Dagelijkse Standaard, en like onze spiksplinternieuwe Facebook-pagina!
In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

Reacties

18 reacties

  1. Edjan

    Helemaal mee eens. We hadden in Nederland een soort democratie-light. Daar ging een behoorlijk stuk van af door de regeerakkoorden. Volksvertegenwoordigers moesten binnen de lijnen van hun partij stemmen en werden partijvertegenwoordigers die eigenlijk ook wel thuis konden blijven of in de kamer zitten te kwartetten of op hun telefoontjes kijken. De fractieleider kan net zo goed zijn stem uitbrengen (volgens het regeerakkoord) en die met het aantal behaalde “zetels” laten vermenigvuldigen. Ons parlement is eigenlijk franje, een soort traditie, net zoiets als zwarte Piet.

    Tot slot is dit “parlement” door de regering Rutte slecht geïnformeerd en voorgelogen zodat het ook niets kon onderzoeken.

    1. ManX

      Edjan +++++++++++++++

  2. Meriadoc Brandebok

    Zonder regeerakkoord is het niet mogelijk te regeren, tenzij een partij de absolute meerderheid behaalt in de Tweede Kamer. Partijen voelen zich dan immers niet gebonden aan een kabinetsbeleid.

    Stel je eens voor dat een D66-minister tijdens deze kabinetsperiode de Wet Voltooid Leven opnieuw had ingediend. De ChristenUnie had het kabinet direct laten vallen.

    1. ManX

      Door kwezels, sijbelaars en ouwelslikkers als Brandegeit is Nederland de laatste decennia gedeformeerd tot een intens laf watjesvolk. FYM (fuck your mother) Brandelu*l en probeer goddomme eens in je leven een avontuur aan te gaan. Slome autist.

      1. Meriadoc Brandebok

        Weer alleen in het verre Duitsland?

        1. ManX

          Meriadoc, de rigide fundamentalist probeert weer een antwoord te ontlopen.

          Sukkeltje – durf het nou eens aan om 1 keer in je leven een kabinet van start te laten gaan zonder dichtgetimmerd akkoord. Het zal het vuurwerk, de creativiteit en de power in zo’n blok alleen maar ten goede komen. En als het eerder valt – so what?

          Meriadoc is doodsbang voor zelfs het kleinste risico in zijn leven. Daarom gelooft hij ook – uit angst. Want autonoom leven durft hij niet aan: dat is echt een brug te ver.

        2. Henry Higgins

          ManX is een boze en depressieve man. Zijn hysterische scheldpartijen wekken slechts medelijden.

          1. Loelap

            Ben je nou niet jezelf aan het beschrijven.

    2. Henry Higgins

      Daar ben ik het mee eens. Geen Kabinet kan niet zonder een beleidsmatig kader. Zonder dat kader is regeren stuurloos en kan elk onderwerp ter discussie worden gesteld en afgeschoten.

      1. ManX

        “Geen Kabinet kan niet zonder ….”

        Higgins heeft duidelijk te veel gezopen en is katjelazerus.

      2. Henry Higgins

        Mijn goede vriend ontdekte een typefout. Heel alert.

        In de eerste zin moet het woordje ‘niet’ uiteraard vervallen.

  3. Nostradamus

    Alleen de titel gelezen en volledig mee eens… 🙂

  4. Edjan

    @ Meriadoc,
    je schrijft: “Zonder regeerakkoord is het niet mogelijk te regeren, tenzij een partij de absolute meerderheid behaalt in de Tweede Kamer.”

    Dat ben ik niet met je eens. Het wordt moeilijker, dat is waar: kabinetten zullen eerder sneuvelen, er zullen vaker verkiezingen en kabinetsformaties zijn.
    Van de andere kant: de laatste decennia is er, mede door de regeerakkoorden een tendens richting autocratie. Temeer nog omdat mee-hobbelende partijvertegenwoordigers beloond worden met een mooie regentenbaan en dwarsliggende parlementariërs de roe krijgen.

    Ik denk wel eens dat jij, als conservatief, die (beginnende) autocratie niet zo erg vindt, maar daar wordt dus verschillend over gedacht.
    Ik denk niet en ik hoop niet dat de Franse revolutie waarbij zowel het feodale systeem als ook de theocratie onthoofd werden, teruggedraaid kunnen worden.

    1. Meriadoc Brandebok

      Aan regeerakkoorden zit inderdaad het nadeel wat je noemt, de parlementariërs moeten volgens de partijlijn stemmen. Anderzijds is het opstellen van een gedetailleerde samenwerkingsovereenkomst in wezen onvermijdelijk. Zonder leidend blok van afspraken komt men niet tot een vruchtbare samenwerking of een coherent bestuur. In feite is het in de gehele samenleving zo dat men niet kan samenwerken zonder een overeenkomst te hebben bereikt.

      Ik erken de nadelen wel.

  5. Piet151

    Zeker een boeiende suggestie van Plasman, maar wel een beetje onpraktisch. Om te beginnen de vraag wie er minister president wordt. De lijsttrekker van de grootste partij ligt dan voor de hand. Zonder discussie in de Kamer natuurlijk, ligt ook voor de hand. Die man gaat dan ministers zoeken die hem helpen om vier jaar lang het land te besturen. Maar hoe selecteer je dan? Dat lijkt me niet zo moeilijk. Je vraagt gewoon iedereen op zijn of haar vakgebied deskundig, wat hij of zij van bepaalde vraagstukken vindt en hoe hij of zij die zou willen aanpakken. De aanstaande MP kijkt dan ook naar de Tweede en Eerste Kamer hoe die visie daar wel of niet gedeeld wordt om realisatiekansen in te kunnen schatten. Tot zover akkoord met het idee van Plasman.
    Maar zou het dan niet handig zijn als die visies in de Tweede Kamer op papier staan en niet steeds bedacht moeten worden. Zou het ook niet handig zijn als je tevoren al wat afspraken zou kunnen maken over de belangrijkste thema’s. Dat kost tijd, maar die wordt later als er gewerkt moet worden meer dan terugverdiend, lijkt me.

    Dat kabinet Van Agt I met Wiegel ipv. Den Uyl is natuurlijk niet in een paar weken gevormd. Er zijn maandenlange onderhandelingen tussen CDA en PvdA aan vooraf gegaan. Van Agt wist inmiddels van de hoed en de rand, maar Wiegel als toekijkende derde partij natuurlijk net zo goed. Die heeft zich mee kunnen voorbereiden, zodat een kabinet gauw te vormen was.

    Kortom, Plasman stelt zich één en ander te simpel voor. Ik zou het ook willen.

  6. Meriadoc Brandebok

    In mijn optiek zouden rechtse, linkse en middenpartijen zich moeten fuseren, totdat er drie partijen overblijven. Deze partijen kunnen onderling hun meningsverschillen bezitten, maar wel samen als een parlementaire coalitiebeweging optrekken (zoals bijvoorbeeld CDU/CSU in Duitsland). Geef de parlementariërs meer lokale binding met de kiezer. Wie op de rechtse partij stemt kan dan bijvoorbeeld op Rutte of Wilders stemmen. De eigen identiteit van de deelpartij blijft behouden. Onderling zijn er verschillen, maar men trekt wel samen op, op de belangrijkste kernpunten.

    Een van die bewegingen zal bij de verkiezingen dan automatisch de absolute meerderheid verkrijgen. Van die beweging kan elke deelpartij een ministerspost leveren (wederom naar het model van CDU/CSU). Men hoeft dan geen regeerakkoord meer op te stellen, maar, zoals in het Verenigd Koninkrijk, lobbyisten binnen de partij aanstellen om tijdens stemmingen te lobbyen bij parlementariërs voor de plannen van het kabinet te stemmen. Parlementariërs kunnen alsnog hevige kritiek uiten op het kabinet.

    Daarmee ben je in een klap af van de versplintering in het politieke landschap, het verwateren van standpunten bij coalitie-onderhandelingen en het wezen van de tamelijk onbekende parlementariër. En aangezien we prima compromissen kunnen sluiten, zal de fusie van partijen een fluitje van een cent zijn.

    1. Edjan

      Meriadoc, zit wat in, maar een fluithe van een cent? PvdA en GL en D66, ok, maar SP erbij? En VVD met PVV? Maar in theorie een goed plan, 3 partijen.

      1. Meriadoc Brandebok

        Ik denk dat er eerst een stevige r*s*t zal moeten plaatsvinden, voordat partijen hun verschillen opzij kunnen zetten en kunnen fuseren. Ze moeten dan ook tot een gezamenlijk compromisprogramma komen, waar elke deelpartij zich in herkend.

        De Britse conserv*tive part* heeft zowel een Brexit-vleugel (Johnson) als een remainer-vleugel (May). En Horst Seehofer van CSU is stukken conservatiever dan Merkel van het CDU. Dus het lijkt wel te kunnen.

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.