Bertram gooit de pasfoto's van 12 miljoen nette Nederlanders open voor ov-boa's, en wil er straks ook justitiedata bij

Bertram brengt het als een grote stap vooruit voor de handhavers in bus, tram en trein. Vervoerders kunnen vanaf 1 oktober bij de RDW een aanvraag indienen, en na autorisatie mogen hun boa's meekijken in hetzelfde register dat tot nu toe de politie gebruikte. Het doel: sneller vaststellen wie een zwartrijder of overlastgever is als die geen identiteitsbewijs bij zich heeft.

Laat dat even tot je doordringen. Om een relatief kleine groep lastpakken te identificeren, gaat de pasfoto van iedere Nederlander met een rijbewijs open voor een nieuwe groep handhavers. De gepensioneerde die nooit een boete kreeg. De moeder die elke dag met de trein naar haar werk gaat. Allemaal in een bestand waar straks ook een boa op het perron in mag kijken.

En dan het pijnlijkste. Volgens de NOS zet zelfs de Autoriteit Persoonsgegevens vraagtekens bij het nut: de meeste aanhoudingen in het ov gaan over mensen die helemaal geen rijbewijs hebben. De privacywaakhond wil daarom wettelijke grenzen, zoals een pasfoto die maar dertig seconden zichtbaar blijft.

Wie denkt dat het hierbij blijft, kent Den Haag slecht. In dezelfde aankondiging staat dat het kabinet ook toegang onderzoekt tot de Strafrechtketendatabank en de Basisvoorziening Vreemdelingen. Het streven: in 2028 geregeld, "mits juridisch mogelijk". Dat laatste zinnetje zegt genoeg. Het ministerie weet zelf dat het tegen de grenzen van de wet aan schuurt, en gaat toch door.

Zo werkt het altijd. Eerst de politie. Dan de ov-boa, met alleen een pasfoto, want wie kan daar nou tegen zijn? Daarna justitiegegevens. En over een paar jaar staat de gemeentelijke parkeerhandhaver in de rij. Elke stap lijkt klein. Samen bouwen ze een staat die bij elke controle alles over je weet.

DDS schreef eerder al over politiedrones die boven de snelweg burgers bekeuren. Het patroon is hetzelfde: techniek die ooit voor zware criminelen bedoeld was, wordt stap voor stap op de gewone Nederlander gericht.

Ja. En dat is een echt probleem. Volgens het kabinet heeft ruim 40 procent van de boa's dagelijks te maken met iemand zonder identiteitsbewijs, en bij ongeveer een kwart van de meldingen van geweld tegen NS-boa's speelde de vaststelling van iemands identiteit een rol. Niet voor niets mochten NS-boa's na jaren van geweld op het spoor eindelijk een wapenstok dragen. Wie een boa aanvalt, hoort keihard gestraft te worden.

Maar de oplossing voor agressie is niet dat de staat de gezichten van miljoenen onschuldigen deelt. De oplossing is dat de politie snel ter plaatse is, dat wie een handhaver slaat een straf krijgt die pijn doet, en dat wie weigert zich te identificeren gewoon wordt meegenomen. Die middelen bestaan allemaal al. Zet ze dan ook in.

Bertram zet de uitbreiding naar justitiedata en het vreemdelingenregister direct stop. Voor de toegang tot het rijbewijzenregister komt eerst een wet die de Kamer zelf goedkeurt, met de grenzen die de Autoriteit Persoonsgegevens vraagt: korte inzage, elke raadpleging gelogd en een jaarlijkse verantwoording van hoe vaak het register is gebruikt en waarvoor.

Een rijbewijs haal je om auto te rijden. Niet om je gezicht af te staan aan elke handhaver die de staat erbij verzint.