Waakhond slaat alarm over AI-gebruik bij AIVD en MIVD

Maar wie controleert er in hemelsnaam wat die overheid achter de geblindeerde ramen van de geheime diensten met al die gigantische bergen privégegevens van onschuldige burgers uitspookt?

Het antwoord op die vraag is zojuist naar buiten gekomen, en het is werkelijk om ijskoud van te worden. De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten, de CTIVD, heeft een vernietigend rapport gepubliceerd waarin keihard aan de noodrem wordt getrokken. Wat blijkt namelijk uit het onderzoek van de officiële toezichthouder? Zowel de burgerinlichtingendienst AIVD als de militaire inlichtingendienst MIVD maken op steeds grotere schaal gebruik van kunstmatige intelligentie en geautomatiseerde algoritmes om data te verzamelen en te analyseren, terwijl de wettelijke controle en de waarborgen om misbruik te voorkomen volkomen achter de feiten aan hobbelen.

Laat dat even heel diep tot u doordringen. De diensten rollen in rap tempo hypermoderne, zelflerende systemen uit die honderdduizenden Nederlanders door een digitale sleepnet-wasstraat kunnen halen, maar de kaders om te controleren of dat allemaal wel rechtmatig gebeurt, ontbreken simpelweg. De toezichthouder constateert droogjes dat de centrale aansturing rammelt, dat het overzicht over wat er precies gebeurt volstrekt ontoereikend is en dat wetgeving en beleid nog altijd niet zijn vertaald naar de dagelijkse werkvloer. En het allerergste van dit alles: de CTIVD waarschuwde de politiek hier in 2020 al voor. We zijn inmiddels ruim zes jaar verder, en de overheid heeft werkelijk geen poot uitgestoken om de bescherming van de burger op orde te krijgen.

📄 Benieuwd naar wat u te wachten staat? Bekijk al onze exclusieve analyses en premium artikelen op ons overzicht:

👉 https://www.dagelijksestandaard.nl/dds-premium

💳 Voor slechts €7 per maand of €70 per jaar (waarmee u direct twee maanden helemaal gratis krijgt!) steunt u onze journalistieke kruistocht tegen de Haagse kaste.

👉 Word vandaag nog lid via:

Stelt u zich eens voor dat een commercieel bedrijf of een gewone mkb-ondernemer op deze schaamteloze manier te werk zou gaan. Stel je voor dat een bank of een techbedrijf massaal gevoelige financiële of medische data van miljoenen klanten gaat verwerken met ongetoetste algoritmes, en bij een controle van de toezichthouder laconiek verklaart dat de waarborgen later misschien nog wel een keer geregeld worden.

De tent zou binnen vierentwintig uur worden gesloten, er zouden torenhoge dwangsommen volgen en de directie zou voor de rechter worden gesleept wegens grove nalatigheid. Maar wanneer de almachtige staat zélf de regels overtreedt en haar eigen burgers vogelvrij verklaart, volgt er louter een zalvend persberichtje vanuit Den Haag waarin beterschap wordt beloofd.

Het gemak waarmee technocraten en veiligheidsbonzen privacy afdoen als een soort hinderlijke luxe die je tijdens een crisis zomaar overboord kunt kieperen, is van een stuitende arrogantie. Privacy is geen wisselgeld dat de minister naar eigen inzicht mag inwisselen; privacy is het allerlaatste schild dat de vrije burger beschermt tegen een tirannieke overheid.

Het beschermt de ondernemer die vertrouwelijke innovaties bespreekt met zakenpartners, het beschermt de kritische journalist die contact onderhoudt met klokkenluiders, het beschermt de oppositiepoliticus die buiten het vizier van het partijkartel wil opereren, en het beschermt de gewone vader en moeder die simpelweg niet willen dat een algoritme in Zoetermeer registreert wat zij aan de keukentafel bespreken.

Een sterke staat hoort zijn kerntaken uit te voeren. Wij zijn de allereersten die pleiten voor keiharde contraspionage tegen vijandige mogendheden, voor het oprollen van terroristische netwerken en voor een slagvaardige krijgsmacht die onze grenzen bewaakt.

Maar slagvaardigheid mag nóóit een vrijbrief worden voor een ongecontroleerde surveillancestaat waarin iedereen bij voorbaat als verdachte wordt behandeld. Juist omdat inlichtingendiensten in het diepste geheim opereren en de burger nooit kan zien welke dossiers er over hem worden aangelegd, hoort het toezicht daarop niet slap en vrijblijvend te zijn, maar waterdicht en meedogenloos streng.

De verantwoordelijke bewindslieden moeten zich dan ook doodschamen dat zij dit alarmerende rapport alweer jarenlang hebben laten wegrotten in een bureaula. Het kabinet-Jetten en de coalitietop in de Tweede Kamer - met VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans voorop, die dit soort beleid kritiekloos stut -moeten per direct ter verantwoording worden geroepen.

De Kamer moet eisen dat de inzet van experimentele en ongetoetste AI-systemen per direct wordt stilgelegd totdat de toezichthouder zwart-op-wit heeft vastgesteld dat de wettelijke kaders tot op de millimeter worden nageleefd. Wie de macht opeist om burgers digitaal te ontleden, moet de discipline hebben om zichzelf aan de wet te houden. Onze vrijheid is niet onderhandelbaar, en we weigeren te buigen voor een overheid die zichzelf boven de rechtsstaat waant.

👉 Bekijk hier onze premium artikelen: https://www.dagelijksestandaard.nl/dds-premium

👉 Meld u direct aan voor €7 per maand of €70 per jaar (twee maanden gratis!): https://www.dagelijksestandaard.nl/pricing