Big Brother in Heerlen: geen agenten erbij, wel een AI-model van 5 miljoen dat de inkomens van inwoners doorrekent

Het project heet Pulse-Twin, en het is geen sciencefiction. Met 5 miljoen euro uit Brussel bouwen de gemeente, de politie en de Universiteit Maastricht een digitale kopie van Heerlen-Noord. Kunstmatige intelligentie moet daarin patronen herkennen en voorspellingen doen. De eerste testversie moet eind dit jaar draaien.

Wat gaat erin? Volgens Het Laatste AI Nieuws onder meer demografische gegevens, politiecijfers, vergunningen, woninggegevens, inkomens, opleidingsniveau en meldingen van burgers. Voor die meldingen komt er zelfs een eigen app, met de naam "Heitje". De overheid bouwt een digitale tweeling van de wijk, en de burger mag de buren erin aangeven.

Burgemeester Roel Wever wil zo eerder zien waar het misgaat, zodat de gemeente sneller kan ingrijpen. Big Brother is het volgens Heerlen niet. De gemeente benadrukt dat het om geanonimiseerde, samengevoegde gegevens gaat, en belooft te stoppen als het niet werkt: "Wanneer wij aan het einde van de pilot concluderen dat Pulse-Twin niet opportuun is, wij zullen stoppen."

Dat zeggen ze altijd. Zelden gebeurt het. Wie een systeem van 5 miljoen euro heeft gebouwd, met politie, universiteit en twee Europese partnersteden, zet dat na een pilot niet vrolijk uit. Zulke systemen groeien. Ze worden niet kleiner.

Kijk maar naar wat er al gebeurd is. De Staat legt al jaren vast waar auto's rijden en kan de rechter niet eens uitleggen waarom dat nodig is. Bertram gooit de pasfoto's van 12 miljoen Nederlanders open voor ov-boa's. Elke keer is het een kleine stap, elke keer voor de veiligheid, en elke keer weet de overheid meer over jou.

Zelfs Amnesty International, toch niet onze vaste bondgenoot, trekt hier aan de bel. "Uit onderzoeken uit tal van landen blijkt dat er onvoldoende bewijs is dat het effectief is", zegt Alexander Laufer van Amnesty. Data-ethicus Iris Muis van de Universiteit Utrecht wijst erop dat er geen bewezen voorbeelden zijn dat deze aanpak werkt.

Nu het echte schandaal. Heerlen staat al twee jaar op rij bovenaan de onderwereldkaart van RTL Nieuws. Drugs, wapens, ondermijning. En wat doet het Rijk? Het haalt er agenten weg. Wever klaagde daar zelf over: hij heeft politie nodig, en krijgt er minder.

Dat is de ruil die Den Haag en Brussel de burger aanbieden. Geen blauw op straat, wel een dashboard op het gemeentehuis. Geen agent die een dealer oppakt, wel een model dat uitrekent in welke straat de dealer waarschijnlijk staat.

Zeker. Ruim 40 procent van de inwoners van Heerlen-Noord voelt zich onveilig, tegen 14 procent landelijk. Dat is een schande, en de schuldige zit in Den Haag, dat er agenten weghaalt. Juist daarom is dit project zo verkeerd: het is een excuus om het echte werk niet te doen.

Wie zich onveilig voelt in zijn eigen straat, heeft niets aan een digitale kopie van die straat. Die heeft een agent nodig die er staat, een rechter die hard straft en een gemeente die criminelen het leven zuur maakt. Niet een systeem dat inkomens en opleidingsniveaus in de straat naast de politiecijfers legt.

Heerlen moet stoppen met Pulse-Twin, en het geld in mensen stoppen in plaats van in modellen. Het kabinet moet Heerlen geven waar de burgemeester zelf om vraagt: meer politie. En de Kamer moet vastleggen dat geen gemeente zonder wet een voorspellend systeem mag bouwen met inkomens-, opleidings- en woninggegevens van haar inwoners.

De gemeente zegt dat dit geen Big Brother is. Maar een overheid die inkomens, opleidingsniveaus en klachten over de buren in één model stopt om te voorspellen waar het misgaat, hoeft zichzelf geen naam te geven. Wij weten hoe dat heet.