Hermans juicht, Katwijk buigt voor Eli Lilly: referendum weggestemd omdat de farmareus geen uitstel wil

Dus besloot de gemeenteraad donderdag dat de inwoners hun mond mogen houden. Minister Hermans noemde de komst van de fabriek intussen "goed nieuws". In Katwijk weegt het nee van één multinational zwaarder dan de handtekeningen van honderden eigen inwoners.

Het gaat om een fabriek van bijna veertig meter hoog op twintig hectare langs het Valkenburgse Meer, voor diabetes- en afslankpillen. Een investering van 3 miljard dollar. En ruim 800 zienswijzen van inwoners die zich zorgen maken over het water- en energieverbruik, de veiligheid, en hun uitzicht en recreatie rond het meer.

Toen het referendumverzoek binnenkwam, vroeg de gemeente aan Eli Lilly of het bedrijf met uitstel wilde instemmen. Het antwoord was nee, meldde wethouder Gerard Mostert. Het bedrijf hield vast aan zijn planning. Op vrijdag 2 oktober moest het college over de vergunning beslissen, en daar viel niet aan te tornen.

Daarop adviseerde burgemeester Nathanaël Middelkoop de raad om het referendum af te wijzen. Het zou "feitelijk geen effect meer hebben", liet hij weten. Sterker nog, een referendum achteraf kon volgens hem "juist schadelijk" zijn "voor het vertrouwen in het gemeentebestuur".

Het vertrouwen in het gemeentebestuur. Alsof dat groeit door inwoners die netjes alle regels volgen gewoon weg te sturen. Middelkoop beschermt het gemeentebestuur tegen de eigen inwoners, en verkoopt dat als vertrouwen.

Donderdagavond stemden SGP, DURF, VVD, PRO, ChristenUnie en D66 tegen het referendum. Alleen CDA, KiesKatwijk en GemeenteBelangen wilden de inwoners laten stemmen. Dezelfde avond ging de raad met 28 tegen 4 akkoord met de fabriek.

En dan de krokodillentranen. D66-raadslid Boland: "Ik zeg niet voor niets dat dit pijn doet." DURF-fractievoorzitter Schuurman sprak van een "verlies-verliessituatie" en zei: "Het liefst zouden we de inwoners raadplegen." Het liefst. Maar als het erop aankomt, drukken ze toch gewoon op de knop tegen.

De VVD deed niet eens alsof. De partij kondigde een motie aan om het referendum als instrument ter discussie te stellen. VVD-raadslid Hoek vatte het samen: "Schaf het liefst morgen af." Dat is tenminste eerlijk. De VVD in Katwijk ziet de eigen inwoners als een obstakel, niet als de baas.

In Den Haag was de vreugde groot. Minister Sophie Hermans (VVD) noemde de fabriek "goed nieuws voor de lokale en de Nederlandse economie". Maar over de gevolgen voor het milieu wilde ze niets zeggen. Dat was een zaak voor de gemeenteraad.

Handig. De lintjes voor de minister, de zorgen voor Katwijk. Hermans juicht om de banen en kijkt weg zodra de inwoners hun vragen stellen.

Ondertussen legden Rijk en provincie 72 miljoen euro op tafel voor de bereikbaarheid van het gebied. En omdat het stroomnet de komende jaren vol zit, wekt de fabriek voorlopig zijn eigen stroom op met gasturbines.

Laat dat even bezinken. Een gezin dat een nieuwbouwhuis koopt, wacht soms maanden op een aansluiting. En hetzelfde kabinet wil via de groengasplicht dat een gemiddeld huishouden straks 90 euro per jaar extra betaalt voor zijn gas. Maar een multinational zet gewoon zijn eigen gasturbines neer. Het kabinet-Jetten meet met twee maten: gasturbines voor de farmareus, een gasheffing voor jou.

Natuurlijk, de fabriek levert zo'n 500 banen op. En niemand heeft er iets op tegen dat een bedrijf hier wil investeren. Maar daar ging dit niet om. Het ging om de vraag wie in Katwijk het laatste woord heeft. Wie zo zeker is van zijn plan, hoeft een stemming toch niet te vrezen? Eli Lilly wil wel het meer en de wegen, maar niet de mening van de mensen die er wonen.

En het is nog niet klaar. Eli Lilly heeft nog vergunningen nodig voor de productie van geneesmiddelen en voor het lozen van afvalwater. Precies de punten waar veel van die 800 zienswijzen over gingen.

De eis is simpel. Zodra die VVD-motie tegen het referendum op tafel komt, gaat hij direct de prullenbak in. En bij elke vergunning die nog volgt, krijgen de inwoners echte inspraak, en geen dichtgetimmerd proces waarin een Amerikaans bedrijf bepaalt of er nog tijd is voor Katwijk.

En Hermans stopt met juichen vanaf de zijlijn. Wie in Den Haag de vlag uithangt voor deze fabriek, gaat ook in Katwijk de zaal in om de vragen van de inwoners te beantwoorden.