Negentien kogels bij een speeltuin, maar niemand de cel in voor het vuurgevecht: dit is de Nederlandse rechtsstaat

Bijna twintig kogels door een Nederlandse straat.

De rechtbank veroordeelde Ibrahim B. aanvankelijk tot twaalf jaar gevangenisstraf wegens poging tot moord. Maar het gerechtshof kon niet met voldoende zekerheid vaststellen wie het vuurgevecht begon. Het scenario dat B. uit noodweer handelde, kon volgens de rechters niet worden uitgesloten.

Het gevolg: vrijspraak voor poging tot moord. Voor illegaal vuurwapenbezit kreeg hij achttien weken cel, maar die straf had hij al in voorarrest uitgezeten. Hij mocht onmiddellijk naar huis.

Dat kan juridisch verklaarbaar zijn. Maar voor de gewone Nederlander voelt het als een klap in het gezicht.

Bijna twintig schoten worden in een woonwijk gelost en uiteindelijk kan de rechtsstaat niemand verantwoordelijk houden voor het beginnen van het vuurgevecht.

De rechtbank dacht aanvankelijk wél te weten wat er was gebeurd. Ibrahim B. zou zijn tegenstander hebben meegelokt en vervolgens als eerste hebben geschoten. Dat leverde hem twaalf jaar gevangenisstraf op.

In hoger beroep stortte die reconstructie in.

Volgens Omroep Brabant boden de getuigenverklaringen onvoldoende zekerheid over de vraag wie het eerste schot loste. Het hof kon daarom niet uitsluiten dat B. zichzelf verdedigde.

Dat verschil is gigantisch. De ene rechterlijke instantie stuurt een man twaalf jaar de cel in. De andere spreekt hem van het belangrijkste feit vrij en laat hem direct gaan.

Hoe kan het bewijs in een zaak van deze ernst zo verschillend worden gewaardeerd? Hoe kan een schietpartij met zoveel getuigen, wapens en kogels eindigen zonder overtuigend antwoord op de meest basale vraag: wie begon?

Het juridische debat draait om noodweer, voorbedachte rade en de volgorde van de schoten. Voor de buurtbewoners was de werkelijkheid veel eenvoudiger en veel angstaanjagender.

Zij hoorden kogels door hun straat vliegen.

Een kogel vraagt niet wie een conflict begon. Een kogel stopt niet omdat er een speeltuin in de buurt ligt. Eén afzwaaier had een kind, een moeder achter een raam of een toevallige fietser kunnen doden.

De bewoners hadden niets met het conflict te maken. Toch waren hun huizen, hun lichamen en hun kinderen onderdeel van het slagveld waarop twee bewapende mannen hun ruzie uitvochten.

Dat is waarom dit verhaal zoveel woede oproept. De betrokkenen beschikken over illegale vuurwapens, de buurt draagt het risico en de rechtsstaat blijkt achteraf niet in staat een hoofdschuldige voor het vuurgevecht aan te wijzen.

Een sterke rechtsstaat mag niemand twaalf jaar opsluiten zonder overtuigend bewijs. Dat principe moeten we ook verdedigen in zaken die ons boos maken.

Een vrijspraak betekent echter niet dat de schietpartij verzonnen was of dat het gedrag onschuldig was. Dat Ibrahim B. twaalf keer schoot en een illegaal vuurwapen bezat, staat vast. Alleen kon het hof niet bewezen achten dat hij het vuurgevecht begon of met voorbedachte rade handelde.

Het probleem zit dus niet in de bewijsregel. Het probleem zit in een systeem dat na jarenlang onderzoek geen overtuigend antwoord kon leveren.

Dat is falende opsporing, falende waarheidsvinding of bewijs dat simpelweg nooit voldoende beschikbaar was. Welke verklaring ook geldt: voor de samenleving is de uitkomst hetzelfde.

Niemand wordt veroordeeld voor het ontketenen van bijna twintig schoten in een woonwijk.

Voor het illegale vuurwapen waarmee Ibrahim B. twaalf keer schoot, kreeg hij achttien weken cel. Omdat hij langer in voorarrest zat, volgde geen nieuwe detentie.

Achttien weken.

Een illegaal vuurwapen is geen verboden zakmes dat per ongeluk onder in een tas ligt. Het is een instrument dat binnen enkele seconden een ruzie kan veranderen in een bloedbad. Wie zo’n wapen geladen bij zich draagt, heeft zichzelf voorbereid op dodelijk geweld.

Daarom moet Nederland illegaal vuurwapenbezit veel zwaarder bestraffen. Zeker wanneer het wapen daadwerkelijk midden in een woonwijk wordt leeggeschoten.

De politiek kan niet blijven wachten tot de volgende kogel wél een kind raakt. Dan komen er bloemen, toespraken en beloften. Daarna gaat iedereen over tot de orde van de dag.

De buurt heeft puur geluk gehad. Als één kogel een onschuldige omstander had gedood, zou de strafzaak een totaal ander karakter hebben gekregen.

Maar de handeling van de schutters was hetzelfde.

Dat is het wrange aan ons strafrecht: de uiteindelijke gevolgen wegen zwaar, terwijl toeval bepaalt of een levensgevaarlijke daad eindigt als moordzaak of als wapenbezit met een reeds uitgezeten straf.

Natuurlijk moet een dodelijke afloop zwaarder wegen. Maar het bewust creëren van zo’n dodelijk risico verdient eveneens een straf die de samenleving serieus neemt.

Bergen op Zoom werd op klaarlichte dag veranderd in een schietbaan. De buurt werd getraumatiseerd. En aan het einde loopt een schutter die twaalf keer vuurde als vrij man de rechtszaal uit.

Juridisch mogelijk. Maatschappelijk ondraaglijk.