Kottelenberg schuift de azc-woede af op desinformatie, en gemeenten gaan met TNO online meekijken bij boze burgers

Kottelenberg maakte maandag bekend dat vier agenten gehoorschade opliepen bij de protesten van vorige maand in Opheusden en Kesteren, meldt Hart van Nederland. Die protesten waren gericht tegen de opvang van 132 asielzoekers in zijn gemeente. In Opheusden gold een noodverordening en er werden veertien mensen aangehouden.

Geweld tegen agenten is onaanvaardbaar, en wie een agent iets aandoet, hoort voor de rechter. Maar kijk wat de burgemeester er vervolgens van maakt. Volgens Kottelenberg worden de rellen aangewakkerd door splintergroeperingen van buitenaf en door desinformatie op sociale media. Hij hoopt dat "het nuchtere verstand weer de boventoon gaat voeren". Kottelenberg praat over zijn eigen inwoners alsof het gemanipuleerde kinderen zijn, die niet zelf kunnen bedenken dat ze geen azc willen.

Het is een bekend Haags trucje, nu ook in het gemeentehuis. Wie boos is over een azc, is niet boos omdat hij zich zorgen maakt over zijn dorp. Nee, hij is misleid. Door splintergroeperingen. Door desinformatie. Zo hoeft Kottelenberg nooit uit te leggen waarom die 132 asielzoekers per se in Neder-Betuwe moeten komen, terwijl een deel van zijn inwoners er de straat voor op gaat.

Het woord desinformatie is daarbij een joker. Er bestaat geen scherpe juridische of wetenschappelijke definitie van, constateerde Binnenlands Bestuur eerder dit jaar nog in een rondgang langs 41 gemeenten. In de praktijk bepaalt dus wie de macht heeft wat waar is. Wie desinformatie roept, hoeft niet meer in debat. Dat is precies waarom bestuurders als Kottelenberg het woord zo graag gebruiken.

En daar zit het echte nieuws. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten is vorige week begonnen met een werkgroep desinformatie, meldt Binnenlands Bestuur. Tegelijk werkt TNO met een aantal gemeenten aan een aanpak voor 'online inzicht'. Het doel: online volgen "waarover wordt gesproken, of het sentiment verandert en of er meer oproepen tot actie verschijnen". Het voorbeeld dat daarbij wordt genoemd: protesten tegen de komst van een azc.

Wie denkt dat het bij meekijken blijft, vergist zich. Als er "indicatoren voor mogelijke strafbare feiten of incidenten worden gesignaleerd", kan een gemeente de informatie doorgeven "aan bijvoorbeeld de politie". Met TNO wordt het gemeentehuis een uitkijkpost met een directe lijn naar de politie, en de boze inwoner een verdachte voordat hij iets heeft gedaan.

Over de waarborgen is het verhaal mager. Elke gemeente moet zelf een datamanagementplan en een privacytoets opstellen. TNO wil pas tegen eind 2026 in kaart hebben welke technische eisen en waarborgen er nodig zijn. Eerst bouwen, dan pas nadenken over de grenzen.

Of Neder-Betuwe meedoet, is niet bekend. Het maakt ook weinig uit. Het denkraam is hetzelfde: niet het azc is het probleem, maar de burger die erover praat.

Maar er waren toch rellen? Ja. Pak de relschoppers aan, snel en keihard. Daar hebben we politie, OM en rechters voor. Dat is iets heel anders dan ambtenaren die het sentiment van een heel dorp op sociale media gaan meten.

Want wie bepaalt straks wat een oproep tot actie is? Een handtekeningenactie? Een oproep om massaal naar de raadsvergadering te komen? Een boze Facebookpost van een moeder die zich zorgen maakt over de school van haar kinderen? Dat zijn precies de dingen die bij een vrij land horen.

Het past in een rij. Het kabinet werkt aan een nieuwe inlichtingenwet en ov-boa's krijgen toegang tot de pasfoto's van miljoenen Nederlanders. De overheid wil steeds meer weten over de burger, en de VNG doet daar vrolijk aan mee.

De eis: de VNG stopt met deze werkgroep zolang er geen wettelijke grens ligt. Gemeenten blijven met hun handen af van het online gesprek van hun inwoners. De Tweede Kamer regelt dat geen gemeente zonder wettelijke basis het sentiment van burgers mag volgen. En Kottelenberg gaat met zijn inwoners praten, in plaats van over ze.

Een burgemeester hoort zijn inwoners te dienen, niet te bespieden. Wie bang is voor het gesprek in zijn eigen dorp, heeft geen TNO nodig, maar een andere baan.